Қамчибек Ташиев давлат тўнтаришига уринишда айбдор деб топилди, бироқ қамоқдан қутилиб қолди

Қирғизистон Миллий хавфсизлик давлат қўмитаси (МХДҚ) собиқ раиси Қамчибек Ташиев, парламентнинг собиқ спикери Нурланбек Тургунбек ўғли ва собиқ депутат Қурманқул Зулушев ҳокимиятни куч билан эгаллаб олиш иши бўйича пробация қўлланилган ҳолда тўрт йилга озодликдан маҳрум этилди. Улар суд залидан озод қилинди. Барча судланувчилар ўз айбларини рад этган.

2 июлга ўтар кечаси Бишкекнинг Биринчи май туман суди Қирғизистонда катта шов-шувга сабаб бўлган ҳокимиятни куч билан эгаллаб олишга тайёргарлик кўриш иши бўйича ҳукмни эълон қилди.

Махсус хизматларнинг собиқ раҳбари ва мамлакат президентининг дўсти Қамчибек Ташиев, Жўқорғи Кенгес (парламент) собиқ спикери Нурланбек Тургунбек ўғли ва собиқ депутат Қурманқул Зулушев айбдор деб топилди.

Суд уч сиёсатчи ва ишнинг бошқа беш нафар фигурантини уч йиллик пробация (синов муддати) қўлланилган ҳолда тўрт йилга озодликдан маҳрум қилиш ҳақида ҳукм чиқарди. Агар ушбу уч йил ичида маҳкумлар қонунни ёки пробация шартларини бузса, уларни ҳақиқий қамоқ жазоси кутади.

Шунингдек, суд барча саккиз айбланувчининг мол-мулкини мусодара қилиш тўғрисида қарор чиқарди. Айни пайтда, судя Азирет Медеров ишнинг барча фигурантларини мансаб ваколатини суиистеъмол қилиш айблови бўйича оқлади.

Ҳукм ўқиб эшиттирилгандан сўнг, барча судланувчилар суд залидаёқ ҳибсдан озод қилинди.

Бир кун олдин, 1 июл куни прокурор барча айбланувчиларга тўққиз йиллик қамоқ жазоси сўраган эди. Давлат айбловчиси ишнинг махфийлигини рўкач қилиб, изоҳ беришдан бош тортди.

Ташиевнинг адвокати Икрамидин Айткулов Би-би-сига берган интервюсида, у ва унинг ҳимоясидаги шахс қўйилган айбловларга рози эмаслигини маълум қилди. Ҳуқуқшуноснинг сўзларига кўра, прокурор «айбланувчиларнинг айбини исботловчи ҳеч қандай далил» келтирмаган.

Парламентнинг собиқ спикери Нурланбек Тургунбек ўғли журналистларга ишни шарҳлар экан, ҳокимиятни эгаллаб олишга уриниш ҳақидаги айбловларни абсурд деб атади.

«Ўзингиз ҳам тушуниб турибсиз: мен ҳокимиятда бўла туриб, қандай қилиб ҳокимиятни ўзим босиб олишим мумкин? Қандай қилиб уни ўзимдан тортиб олишим мумкин? Агар сиз айтганингиздек, мен давлатда иккинчи одам бўлган бўлсам, бундай айбловлар шунчаки мантиқсиз кўринади», — таъкидлади сиёсатчи.

Ташиев иши

57 ёшли Қамчибек Ташиев 15 йилдан ортиқ вақт давомида Қирғизистон президенти Садир Жапаровнинг энг яқин сафдоши бўлиб келган. 2020 йил октябрь ойида у МХДҚга раҳбарлик қилди, кейинроқ эса мамлакат бош вазири ўринбосари этиб ҳам тайинланган эди.

Жорий йилнинг феврал ойида, мамлакат парламентига 75 кишининг навбатдан ташқари президентлик сайловларини ўтказиш тўғрисидаги мурожаати келиб тушганидан сўнг, президентнинг дўсти барча давлат лавозимларидан маҳрум бўлди. Мурожаатни имзолаганлар орасида сиёсатчилар, жамоат арбоблари ва собиқ амалдорлар бор эди – уларнинг айримларига қарши ҳокимиятни куч билан эгаллаб олиш иши қўзғатилди.

Махфийлаштирилган иш

Ташиев 30 апрель куни ҳокимиятни куч билан эгаллаб олиш иши бўйича фигурантга айланди. Сиёсатчига мансаб ваколатини суиистеъмол қилиш айблови ҳам илгари сурилди. Иш махфийлаштирилди ва суд муҳокамалари май ойининг ўрталарида бошланди. Шу тариқа, иш суд томонидан бир ярим ой ичида кўриб чиқилди.

Ташиевнинг адвокати Икрамидин Айткулов ҳимоясидаги шахс мурожаатнома – 75 кишининг хати муаллифлари билан алоқада бўлганликда айбланаётганини айтганди.

Мурожаатномада "янги президентлик сайловларини зудлик билан бошлаш" таклиф қилинган эди. "75 лар хати" амалдаги ҳокимият ютуқларини – давлатчиликни мустаҳкамлаш, қўшни давлатлар билан чегара масалаларини ҳал қилиш, коррупцияга қарши кураш ва бошқаларни санаб ўтиш билан бошланади. Хатнинг иккинчи қисмида эса "Қирғизистоннинг ҳозирги олий раҳбарияти фаолиятининг биринчи босқичи мантиқан якунлангани" қайд этилади.

Қирғизистон парламенти спикери Нурланбек Тургунбек ўғли бу мурожаатни 9 феврал куни қабул қилиб олган. Эртаси куни Ташиев Миллий хавфсизлик давлат қўмитаси раҳбари лавозимидан озод қилинди, шундан сўнг мамлакатда қатор ишдан бўшатишлар ва ҳибсга олишлар бошланди. Ўшанда Тургунбек ўғли ҳам парламент спикери лавозимини тарк этди, кейинроқ эса депутатлик мандатидан ҳам маҳрум бўлди.

Халқаро республикачилар институти (IRI) сўровларига кўра, сўнгги йилларда Ташиевнинг рейтинги 14 фоиздан 22 фоизга ўсган — айни пайтда президент Жапаровга бўлган ишонч даражаси 35-38 фоиз атрофида сақланиб қолган.

Қирғизистон Олий судининг Конституциявий палатаси тушунтиришича, навбатдаги президентлик сайловлари 2027 йил январ ойида ўтказилиши керак. Ўша пайтда Жапаровнинг биринчи муддати тугайди, янгиланган Конституция эса унга яна бир муддатга ўз номзодини қўйиш имконини беради.