Россиядан Лондонга очиқ таҳдид: «Британияга зарба берсак ҳам, Трамп НАТОнинг аралашишига йўл қўймайди»

Россия Буюк Британияни Украинага дронлар етказиб бергани ва бу ускуналардан Россия ҳудуди ичкарисидаги узоқ масофали ҳужумларда фойдаланилгани учун жиддий «оқибатлар»га юзма-юз келишидан огоҳлантирди.

«Лондоннинг хатти-ҳаракатлари муқаррар равишда тегишли оқибатларни келтириб чиқаради ва бунга уларнинг ўзи жавоб беришига тўғри келади. Унинг можарога аралашуви қанчалик чуқурлашса ва Киевнинг террор машинасини қўллаб-қувватлаши қанчалик ортса, шунчалик катта товон тўлайди», — дейилади Россиянинг Лондондаги элчихонаси душанба куни эълон қилган баёнотда.

«Лондон тинчлик истагини иккиюзламачилик билан даъво қилган ҳолда, атайлаб Украина инқирозини кескинлаштириш йўлини танламоқда. Шу тариқа Буюк Британия қонли жиноятлар ва террорчилик ҳужумларининг шериги ҳамда иштирокчисига айланмоқда», — деб ёзди элчихона ўзининг «Телеграм» саҳифасида.

Россия ташқи ишлар вазирининг собиқ ўринбосари Андрей Фёдоров сешанба куни «Би-Би-Си»га берган интервюсида «оқибатлар» деганда ҳужумлар уюштирилиш эҳтимоли ҳам назарда тутилаётган бўлиши мумкинлигини айтди. Унинг таъкидлашича, Кремлга маслаҳат берувчи кўплаб ҳарбий экспертлар Россия Буюк Британияга зарба берган тақдирда ҳам, НАТО қатъий жавоб қайтармаслигига ишонмоқда.

«Трамп НАТОнинг жавоб қайтаришига йўл қўймайди», — деди у.

Мазкур таҳдид Украина Россиянинг асосий нишонларига, жумладан, нефтни қайта ишлаш заводлари ва логистика обектларига зарба бериш учун узоқ масофага учувчи дронлардан фойдаланаётгани ҳақидаги хабарлар ортидан янграмоқда. Буюк Британиянинг «The Times» газетаси ўтказган суриштирув натижаларига кўра, бу ҳужумларнинг бир қисмида Британиянинг иккита компанияси томонидан ишлаб чиқарилган дронлар қўлланилган.

Москва мэрининг маълум қилишича, душанбадан сешанбага ўтар кечаси Украина Россия пойтахти томон камида 637 та дрон учирган ва уларнинг 197 таси Россия ҳаво ҳужумидан мудофаа тизимлари томонидан уриб туширилган.

Британия Мудофаа вазирлиги ўз дронларидан Россия ҳудудига ҳужум қилишда фойдаланилганини тасдиқламади. 2022 йилда Россиянинг Украинага қарши уруши бошланганидан буён, Москва Лондон ва Украинанинг Ғарбдаги бошқа иттифоқчиларини узоқ масофага мўлжалланган қурол-яроғлар етказиб берилиши вазиятни янада кескинлаштириши ҳақида бир неча бор огоҳлантириб келмоқда.

Бироқ, душанба куни Россия элчихонаси томонидан берилган огоҳлантиришдан сўнг, бош вазир Энди Бёрнем Буюк Британия ҳукумати Украинани тўлиқ қўллаб-қувватлашда давом этишини таъкидлади.

«Буюк Британия узоқ вақтдан бери айтиб келаётган ишини қилмоқда, яъни [Россия президенти] Владимир Путин олиб бораётган ушбу ноқонуний урушга қарши Украинани 100 фоиз қўллаб-қувватламоқда. Биз Украина ўзини мудофаа қила олиши учун ёрдам беряпмиз ва собиқ бош вазирлар даврида ҳам бутун можаро давомида Британиянинг позицияси айнан шундай бўлиб келган. Менинг давримда ҳам шундай бўлиб қолади. Биз фақат яхши кунларда дўст эмасмиз», — деди Бёрнем.

Буюк Британия Украинага қанақа ҳарбий техникалар етказиб бермоқда?

Апрел ойида Британия Мудофаа вазирлиги Украина учун шу пайтгача бўлган энг йирик дронлар пакетини эълон қилиб, камида 120 мингта дрон етказиб беришни бошлади. Вазирлик баёнотида мазкур пакетга «минглаб узоқ масофага учувчи зарбдор, шунингдек, разведка, кузатув ва логистика дронлари ҳамда денгиз воситалари» киритилгани таъкидланган.

Шундан сўнг, июн ойида Лондон 2026 йил охиригача Украинага 150 мингта дрон етказиб беришни кўзда тутувчи 752 миллион фунт стерлинг (996 миллион доллар) миқдоридаги молиявий ёрдам пакетини эълон қилди.

Бу қарор 2025 йилнинг июн ойида Даунинг-стритда Украина президенти Володимир Зеленский ва ўша пайтдаги бош вазир Кир Стармер ўртасидаги учрашувдан сўнг қабул қилинди. Ўшанда Зеленский икки давлат узоқ масофага учувчи дронларни биргаликда ишлаб чиқаришни йўлга қўйишини маълум қилган эди.

Бироқ Лондоннинг ёрдами фақатгина дронлар билан чекланиб қолмайди. Буюк Британия Украинадаги совет давридан қолган танкларни алмаштириш мақсадида замонавий Ғарб жанговар танклари – «Challenger 2» моделларини беришни ваъда қилган биринчи давлат бўлди. Шунингдек, Британия фронт ортидаги Россия кучларига зарба бериш учун Киевга «Storm Shadow» русумидаги узоқ масофага учувчи қанотли ракеталарни етказиб берган дастлабки мамлакат ҳисобланади.

Бундан ташқари, Буюк Британия минглаб ҳаво ҳужумига қарши ва зирҳли техникаларни йўқ қилувчи ракеталар, артиллерия тизимлари, шунингдек, зирҳли ва ёрдамчи машиналарни харид қилишни молиялаштирган ҳамда уларни етказиб берган. Бундан ташқари, украиналик ҳарбийларни тайёргарликдан ўтказишни ҳам ташкил қилган.

Британияда ишлаб чиқарилган дронлар ва уларнинг таркибий қисмларидан қаерларда фойдаланилмоқда?

Жорий йилда Украина Россия ҳудуди ичкарисидаги ҳужумларни кучайтирди. Урушни молиялаштираётган Москванинг нефтдан оладиган даромадларини камайтириш ҳамда тинч аҳолига 2022 йил февралида Россиянинг Украинага бостириб кириши билан бошланган можаро таъсирини ҳис қилдириш мақсадида, ҳарбий-саноат ва энергетика обектлари тобора кўпроқ нишонга олинмоқда.

Россия Ташқи ишлар вазирлиги расмий вакили Мария Захарованинг таъкидлашича, Британияда ишлаб чиқарилган қисмлар ёки қурилмалар ўрнатилган дронлардан Россия ичкарисидаги нишонларга, хусусан, Ростов вилоятидаги ҳарбий-саноат обекти ҳисобланган Каменский заводига ҳужум қилишда фойдаланилган.

Би-Би-Си хабарига кўра, бу дронлар ҳарбий ва саноат нишонларига, жумладан, нефтни қайта ишлаш заводларига ҳамда «Wildberries» чакана савдо гиганти омборларига зарба беришда қўлланилган.

Сўнгги ҳафталарда Украина «Wildberries»нинг бир нечта омборларига зарба берди. Киев ушбу омборлар Россия ҳарбий қисмларини таъминлаш учун ишлатилаётганини даъво қилмоқда. Бироқ компаниянинг ўзи ва Кремл Украинанинг бу даъволарини рад этди.

Ўтган ҳафтада Украина дронлари чегарадан 2087 километр узоқликдаги Екатеринбург шаҳрида жойлашган омборга зарба берганидан сўнг, компания буюртмаларни қабул қилишни чеклашга мажбур бўлди. Сешанба куни эса Москванинг шарқий қисмидаги «Wildberries»га қарашли яна бир омбор дрон ҳужуми оқибатида шикастланди.

Бундай йирик ҳужумлардан ташқари, урушнинг жисмоний таъсири тобора Россия пойтахтига ҳам кўчиб ўтмоқда. Шанбага ўтар кечаси ва якшанба тонгида Украина Россия ҳудудига энг йирик ҳаво ҳужумларидан бирини уюштирди. Ҳужум давомида 822 та дрон учирилган ва бунинг оқибатида етти киши ҳалок бўлган. Москва вилояти губернатори пойтахт ҳудуди «сўнгги пайтлардаги энг йирик дрон ҳужумларидан бирига» гувоҳ бўлганини таъкидлади.

Россия «оқибатлар» деганда нимани назарда тутаётган бўлиши мумкин?

Сешанба куни Энди Бёрнем Буюк Британия Украинага ҳарбий ёрдам кўрсатишдан чекинмаслигини очиқ маълум қилди.

Меҳнат ва ижтимоий таъминот вазири Лилиан Гринвуд Москванинг огоҳлантиришларига қарамай, Буюк Британия Украина билан «елкадош бўлишда» давом этишини таъкидлади.

«Руслар шуни аниқ билиши керакки, Украинадаги дўстларимизни қўллаб-қувватлаш ва уларни зарур техника билан таъминлаш борасидаги қароримиз қатъий ҳамда ўзгармасдир», — деди у «Sky News» телеканалига берган интервюсида.

Россиянинг Лондондаги элчихонаси Буюк Британия айнан қандай «оқибатлар»га дуч келиши мумкинлигига ойдинлик киритмади.

Тахминларга кўра, Россия Буюк Британиянинг хориждаги ҳарбий ёки разведка манфаатларини нишонга олиши, шунингдек, киберҳужумлар ва гибрид урушнинг бошқа кўринишларини кучайтириши мумкин. Ўтган ойда Европа Иттифоқи ва Буюк Британия бутун қитъа бўйлаб рақамли саботаж ҳолатлари қайд этилгани ортидан, Россияга қарши мувофиқлаштирилган санкциялар эълон қилган эди.

Бироқ, Россиянинг бу таҳдидлари «Путин НАТО аралашуви хавфини бўйнига олган ҳолда Британияга ҳужум қилишга журъат қила оладими?» деган саволни ҳам ўртага ташлайди.

Фёдоров сешанба куни «Би-Би-Си»га Москва «Буюк Британияни урушнинг иштирокчиси сифатида талқин қилиши» мумкинлигини айтди.

«Россия Украинани қўллаб-қувватлаётган мамлакатга зарба бериш ҳуқуқига эга», — деди у «Radio 4»нинг «Today» дастурига берган интервюсида.

«Шахсий нуқтаи назаримга кўра, ҳеч қандай эҳтимолни истисно қилиб бўлмайди. Москвадаги юқори доираларда Украинага алоқадор барча корхоналар қонуний нишон ҳисобланишини ва уларга Россия томонидан зарба берилиши мумкинлигини айтаётганлар талайгина», — деди Фёдоров.

Унинг сўзларига кўра, Москвадаги ҳарбий экспертлар: «Хавотир олманг, Россия Буюк Британияга зарба бера олади ва НАТО ҳеч қандай чора кўрмайди. Трамп НАТОнинг жавоб қайтаришига йўл қўймайди. НАТО ичидаги ҳозирги беқарорликни ҳисобга олсак, алянс ҳеч қандай амалий чора кўрмаслиги, шунчаки баёнот билан чекланиши ёки 5-моддани эмас, балки 4-моддани ишга солиши эҳтимоли юқори», — демоқда.

«Доналд Трамп ҳамон НАТОнинг асосий калитларини ўз қўлида сақлаб турибди», — дея қўшимча қилди у.

Шимолий Атлантика шартномасининг 5-моддасида НАТОнинг бирор бир аъзосига қилинган қуролли ҳужум бутун алянсга қилинган ҳужум деб баҳоланиши белгилаб қўйилган. Трамп трансатлантик иттифоқ билан доимий зиддиятда бўлиб келмоқда ва уни АҚШ ҳамда Исроилнинг Эронга қарши урушини етарлича қўллаб-қувватламаётганликда айблаб келади.

НАТОнинг 4-моддасида эса, аксинча, бирор бир аъзо давлат ўзининг ҳудудий яхлитлиги, сиёсий мустақиллиги ёки хавфсизлигига таҳдид сезса, аъзо мамлакатлар биргаликда маслаҳатлашувлар ўтказиши белгиланган. Бироқ бу автоматик равишда ҳарбий ҳаракатларга олиб келмайди.