Қайси банклардан расмий даромадсиз микроқарз олса бўлади?
Банкларнинг амалдаги таклифлари расмий иш жойи бўлмаган мижоз учун ҳам танлов борлигини кўрсатади. Бироқ “расмий даромадсиз” дегани “даромад текширилмайди” дегани эмас: гаровсиз онлайн қарзларда ставка 49,9 фоизгача чиқади, арзонроқ вариантларда эса мол-мулк, кафил, ўзини ўзи банд қилганлик ёки камида олти ойлик карта айланмаси талаб этилади.
Бундан бир неча йил аввал ўзбекистонликлар банкдан қарз олиши учун фақат расмий ишда ишлаши талаб қилинарди. Ҳозирда вазият анча ўзгариб, банклар аҳолига бир неча йўл билан анча осонроқ микроқарз бермоқда.
Vaqt.uz 2026 йил 24 август ҳолатига банкларнинг расмий сайтларидаги шартларни ўрганди. Камида ўнта банкда расмий маошга эга бўлмаган мижозлар учун алоҳида маҳсулот ёки муқобил баҳолаш механизми бор. Банкларда шартлар турлича.
Қайси банклар микроқарз беради?
Банк ва маҳсулот | Эълон қилинган сумма, муддат ва ставка | Расмий маош ўрнига нима талаб қилинади? |
1–100 млн сўм; 3–36 ой; йиллик 34,9–49,9 фоиз | Даромад маълумотномаси, гаров, кафил ва ҳатто ўзини ўзи банд қилганлик мақоми талаб этилмаслиги очиқ ёзилган. Қарор скоринг асосида чиқади. | |
1–100 млн сўм; 36 ёки 60 ой; 24–48,9 фоиз | Сайтда гаров ва даромад маълумотномаси талаб қилинмаслиги айтилган. | |
100 млн сўмгача; 3–36 ой; 28–49 фоиз | Гаров, кафил ва қоғоз маълумотнома йўқ. Аммо мижоз ўзини ўзи банд қилган шахс сифатида рўйхатдан ўтган бўлиши керак; мақом OneID орқали текширилади. | |
20–100 млн сўм; 36 ойгача; расмий даромадсиз мижоз учун 26–26,5 фоиз | Сўнгги олти ойда банк ҳисобварағига мунтазам тушум ва мол-мулк гарови ёки банк талабига мос кафил керак. | |
100 млн сўмгача; 12/36/60 ой; мос равишда 22,9/23,9/24,9 фоиз | Расмий даромад тасдиғи сўралмайди, аммо кўчмас мулк, автомобиль, пул маблағи ёки заргарлик буюми гарови керак. | |
2–100 млн сўм; 12–48 ой; ўзини ўзи банд қилганлар учун 27–30 фоиз | Ўзини ўзи банд қилганлик, карта айланмаси ва амалда мол-мулк гарови талаб қилинади. | |
50–100 млн сўм; 60 ойгача; 26–30 фоиз | Доимий расмий даромади бўлмаган ўзини ўзи банд қилган шахсларга мўлжалланган; мол-мулк гарови ва даромадга оид маълумот керак. | |
5–100 млн сўм; 36 ойгача; ўзини ўзи банд қилганлар учун 28 фоиз | Кўчар ёки кўчмас мулк гарови; таъминот қиймати қарзнинг камида 125 фоизига тенг бўлиши керак. | |
100 млн сўмгача; 12/24/36/60 ой; мос равишда 21/23/25/26 фоиз | Ўзини ўзи банд қилганлик ва қарзнинг камида 125 фоизига тенг ликвид гаров. Банк саҳифасида узлуксиз даромад ва уни тасдиқлаш талаби ҳам бор. | |
Ўзини ўзи банд қилганлар учун 50 млн сўмгача; 12–36 ой; 28–30 фоиз | Ўзини ўзи банд қилганлик ва автомобиль гарови. Банк қўшимча даромад ҳужжатларини сўраши мумкин. |
Жадвалдаги ставкалар банклар эълон қилган номинал йиллик фоизлардир. Якуний лимит ва фоиз ставкаси скорингдан кейин ўзгариши мумкин. Гаровни баҳолаш, суғурта, нотариус ва бошқа харажатлар эса кредитнинг тўлиқ қийматини оширади.
“Маълумотномасиз” — “текширувсиз” дегани эмас
Банк расмий иш ҳақи маълумотномасини сўрамаслиги мумкин, аммо қарзни қайтариш имкониятини барибир баҳолайди. Марказий банк талабига кўра, жисмоний шахсга бериладиган кредитларда ойлик қарз тўловларининг даромадга нисбати, одатда, 50 фоиздан ошмаслиги керак.
2026 йил 1 мартдан истеъмол кредитлари ва микроқарзларда яна бир чеклов ишламоқда: даромадини аниқлаш мумкин бўлган ёки ўзини ўзи банд қилган мижоз учун қарзнинг даромадга нисбати саккиз баробаргача, даромадини аниқлашнинг имкони бўлмаган мижоз учун эса беш баробаргача чекланган. Бу тартиб Марказий банкнинг амалдаги изоҳида кўрсатилган.
Даромад фақат иш ҳақи билан ўлчанмайди. Амалдаги низом банкка ҳисобвараққа тушган пуллар, пенсия, тўланган солиқлар, дивиденд, фоиз ва ижара даромадларини ҳам ҳисобга олиш имконини беради.
Банк одатда камида олти, кўпи билан 12 ойлик даврни кўради. Даромадни аниқлаш имкони бўлмаса, айрим ҳолатларда олдинги кредитларнинг камида олти ойлик муваффақиятли тўлов тарихи ҳам баҳолашда ишлатилиши мумкин.
Шу сабаб банк тилидаги “расмий даромадсиз мижоз” кўпинча “даромади бор, лекин у иш ҳақи шаклида расмийлаштирилмаган мижоз” деганидир.
Энг осон йўл — одатда энг қиммати
Кўриб чиқилган таклифлар ичида AVO Bank расмий маош маълумотномаси, ўзини ўзи банд қилганлик мақоми, гаров ва кафил талаб қилмаслигини энг очиқ кўрсатган. Бунинг нархи ҳам шунга яраша: ставка 49,9 фоизгача боради.
Банкнинг 30 кунлик фоизсиз даври ҳам фақат қарз биринчи тўлов санасигача тўлиқ ёпилса ишлайди. Бундан ташқари, “Ўзимизникилар учун” номли ихтиёрий хизмат бор: унинг нархи муддатга қараб қарз суммасининг 5 ёки 10 фоизини ташкил этади ва асосий қарзга қўшилади.
Хизмат айрим кечикишларда 60 кунгача жаримасиз муддат беради, аммо ундан фойдаланилмаса ҳам тўланган пул қайтарилмайди. Демак, мижоз фақат фоиз ставкасини эмас, бу хизмат қўшилган-қўшилмаганини ҳам текшириши керак.
TBC Bank ҳам гаров ва маълумотномасиз онлайн қарз таклиф қилади, лекин ўзини ўзи банд қилганлик мақомини талаб этади. Банкнинг ўзи ҳам рўйхатдан ўтган ўзини ўзи банд қилган шахсни расмий даромадга эга мижоз сифатида кўришини тушунтиради.
Яъни бу маҳсулот маиший маънода расмий иш жойи йўқ одамга мос, аммо ҳуқуқий ва банк скоринги нуқтаи назаридан мижоз аллақачон ўзини ўзи банд қилган шахс сифатида расмийлаштирилган бўлади.
Арзон ставка гаров эвазига берилмоқда
Энг паст эълон қилинган ставкалар Asia Alliance Bank ва Ipak Yuli Bankда. Аммо бу маҳсулотлар гаровли. Asia Alliance Bank таъминот қийматини қарзнинг камида 125 фоизи миқдорида белгилаган.
Ipak Yuli Bank кўчмас мулк, автомобиль, пул ёки заргарлик буюмини қабул қилади; суғурта, баҳолаш ва нотариус харажатлари бўлиши мумкин.
Бу ерда мижоз фоиздан ташқари яна бир рискни олади: тўловлар бажарилмаса, гаровдаги мол-мулк хавф остида қолади.
Шунинг учун 21–25 фоизлик гаровли қарзни 40–50 фоизлик гаровсиз қарздан автоматик равишда “яхши” деб бўлмайди. Биринчисида мол-мулк риски ва қўшимча харажат, иккинчисида эса катта фоиз харажати бор.
Ziraat Bank ва BRB бошқа моделдан фойдаланади: расмий маош ўрнига банк ҳисобварағи ёки карта айланмасига қарайди. Бу норасмий ишлайдиган, аммо пулини мунтазам равишда банк орқали оладиган одамлар учун қулай.
50 млн сўмлик қарзда фарқ қанчага етади?
Vaqt.uz аннуитет усулида, қўшимча суғурта ва гаров харажатларисиз 50 млн сўмни 36 ойга ҳисоблаб чиқди.
Ipak Yuli Bank’нинг 36 ойлик 23,9 фоиз ставкасида ойлик тўлов қарийб 1,96 млн сўм, жами қайтариладиган пул 70,5 млн сўм бўлади.
AVO Bank’даги 49,9 фоиз ставкада ойлик тўлов қарийб 2,7 млн сўм, жами қайтариладиган пул 97,3 млн сўмга етади.
Фарқ — қарийб 26,8 млн сўм. Аммо биринчи вариантда гаров ва унга боғлиқ харажатлар бор, иккинчисида эса гаров йўқ. Ҳисоб айнан шу икки ёндашувнинг нархини кўрсатади.
Кимга қайси вариант мос?
Гарови йўқ ва пул тез керак бўлган одам AVO, TBC ёки Ipoteka Bank таклифларини кўриши мумкин. Бунда рекламадаги энг паст ставкага эмас, скорингдан кейин берилган ҳақиқий ставка ва кредитнинг тўлиқ қийматига қараш керак.
Мол-мулки бор ва уни гаровга қўйиш хавфини кўтара оладиган мижоз учун Ipak Yuli ёки Asia Alliance Bankдаги ставкалар анча паст. Бироқ баҳолаш, суғурта, нотариус харажатлари ва гаровнинг йўқотилиш хавфи алоҳида ҳисобланиши лозим.
Мунтазам даромади бор, лекин расмий маош олмайдиган одам учун энг тўғри тайёргарлик — фаолият тури рухсат этилган бўлса, ўзини ўзи банд қилган шахс сифатида рўйхатдан ўтиш ва тушумларни камида олти ой давомида банк ҳисоби орқали қабул қилиш. Бу қарз олишни кафолатламайди, аммо банкка даромадни кўриш имконини беради ва танловни кенгайтиради.
Хулоса оддий: расмий даромадсиз ҳам микроқарз олиш мумкин, аммо даромадсиз эмас. Банк маош маълумотномаси ўрнига карта айланмаси, солиқ маълумоти, ўзини ўзи банд қилганлик, кафил ёки гаровни кўради. Бу далиллар қанча кам бўлса, қарз одатда шунча қимматлашади.
Эслатма: банк шартлари тез ўзгаради. Ариза юборишдан олдин фоиз ставкаси, кредитнинг тўлиқ қиймати, суғурта ва бошқа хизматлар, муддатидан олдин ёпиш ҳамда кечикиш шартларини банкнинг амалдаги офертаси ёки шартномасидан текшириш зарур.
Теглар
