«Toshkent» respublika fond birjasi sof foydasi 43 foizga oshdi

«Toshkent» respublika fond birjasi (RFB) 2025-yil yakunlari bo‘yicha e’lon qilgan hisobotiga ko‘ra, birjaning sof tushumi 10,1 foizga kamayib, 30,5 mlrd сўмни tashkil etgan. Biroq sof foyda miqdori 43,1 foizga o‘sib, 17,6 mlrd so‘mga yetdi. Moliyaviy natijalarning bunday yaxshilanishiga foizli daromadlarning keskin o‘sishi sabab bo‘ldi. Xususan, yil davomida ushbu yo‘nalishdagi daromadlar 3,7 mlrd so‘mdan 9,5 mlrd so‘mgacha, ya’ni ikki baravardan ko‘proqqa oshgan.

Aksiyalar bozoridagi faollik ham sezilarli darajada yuqori bo‘ldi. 2025-yilda birjada aksiyalar bilan bog‘liq jami savdolar hajmi 8,078 trln so‘mga yetdi, tuzilgan bitimlar soni esa 362 420 tani tashkil etdi. Asosiy savdo maydonchasi hisoblangan «Main Board»da 175,0 mlrd so‘mlik 362 308 ta bitim amalga oshirilgan bo‘lib, bu ko‘rsatkich o‘tgan yilga nisbatan 33 foizga ko‘pdir.

Birja aylanmasining asosiy qismi yirik emitentlar hissasiga to‘g‘ri keldi. «Main Board» maydonchasidagi o‘nta yetakchi kompaniyaning qimmatli qog‘ozlari bilan amalga oshirilgan savdolar hajmi 155,4 mlrd so‘mni tashkil etdi. Bu ushbu maydonchadagi jami aksiyalar savdosi hajmining 89 foizi demakdir. Bu esa birja bozorida yirik kompaniyalarning ustuvorligi saqlanib qolayotganini anglatadi.

Kapitalizatsiya va bozor dinamikasi

2025-yil yakunlariga ko‘ra, fond bozorida kapitalizatsiya ko‘rsatkichlari ham ijobiy dinamika namoyish etdi. «Toshkent» RFB birja kotirovka varaqasiga kiritilgan aksiyalarning bozor kapitalizatsiyasi 17,4 foizga o‘sib, 284,63 trln сўмга (taxminan 23,67 mlrd dollar) yetdi. Bu ko‘rsatkich mamlakat fond bozorining umumiy qiymati ortib borayotganidan dalolat beradi.

Shu bilan birga, erkin muomaladagi (free-float) aksiyalar kapitalizatsiyasi 4,04 trln so‘mni yoki 339,7 mln dollarни tashkil etdi. Bu bozorda real savdo qilinishi mumkin bo‘lgan aksiyalar ulushi hali ham nisbatan kamligini ko‘rsatsa-da, umumiy kapitalizatsiyaning o‘sishi investorlar ishonchi ortib borayotganini anglatadi.

Fond birjasi faoliyatidagi bunday o‘sish mamlakatdagi xususiylashtirish jarayonlari va mahalliy investorlarning qimmatli qog‘ozlar bozoriga qiziqishi ortishi bilan bog‘liq. Birja tushumining kamayishi fonida foydaning keskin oshishi mablag‘larni samarali boshqarish va moliyaviy operatsiyalardan kelgan foizlar hisobiga erishildi.

Strategik ahamiyat

«Toshkent» RFBning 2025-yilgi moliyaviy natijalari O‘zbekiston kapital bozori uchun muhim indikator hisoblanadi. Foizli daromadlarning o‘sishi birjaning bo‘sh pul mablag‘larini bank instrumentlarida samarali joylashtirganini ko‘rsatadi.

Birjada eng faol o‘nta emitentning ustuvorligi bozor diversifikatsiyasini yaxshilash zaruratini kun tartibiga qo‘yadi. Yangi kompaniyalarning IPO jarayonlari orqali bozorga kirishi «free-float» hajmini oshirishga va likvidlikni kuchaytirishga xizmat qilishi mumkin.