Дунёда ўғит тақчиллиги сабабли озиқ-овқат инқирози бошланмоқда
Таҳлилчи Лукас Эквуамэ ўғитлар таъминотидаги узилишлар ҳақида огоҳлантирди. Дунё озиқ-овқат маҳсулотларининг 50 фоизи хавф остида қолган.
Молиявий таҳлилчи Лукас Эквуамэ дунё миқёсида синтетик ўғитлар тақчиллиги сабабли глобал озиқ-овқат инқирози бошланиши мумкинлигидан огоҳлантирди. Унинг ҳисоб-китобларига кўра, жаҳондаги озиқ-овқат маҳсулотлари ишлаб чиқаришнинг қарийб 50 фоизи бевосита синтетик ўғитларга боғлиқ. Шимолий ярим шарда баҳорги экиш кампанияси бошланиши арафасида ушбу ресурсларнинг мавжудлиги кескин камайган.
Ҳозирда стратегик бўғозлардаги вазият туфайли дунё ўғит таъминотининг 30 фоизи блокланиб қолган, шунингдек, суюлтирилган табиий газ (СТГ) етказиб беришнинг 20 фоизи тўхтаган. Бунга қўшимча равишда, Хитойнинг экспортга чекловлари глобал таъминотнинг яна 30 фоизига салбий таъсир кўрсатиши мумкин.
«Газ бўлмаса — ўғит бўлмайди, ўғит бўлмаса — ҳосил ва озиқ-овқат бўлмайди», — дея таъкидлади эксперт занжирли боғлиқликка ишора қилиб.
Синтетик ўғитларнинг аксарияти айнан табиий газдан ишлаб чиқарилиши аграр бозор учун критик хавф туғдирмоқда. Экиш мавсумида талаб юқори бўлган бир пайтда ресурсларнинг етишмаслиги нафақат ҳосилдорликни пасайтиради, балки озиқ-овқат маҳсулотлари нархининг кескин ошишига олиб келади. Бу эса дунёда озиқ-овқат хавфсизлигининг заифлашишига ва ижтимоий беқарорликка сабаб бўлиши мумкин.
Газ таъминотига боғлиқлик
Синтетик ўғитлар ишлаб чиқаришда табиий газ асосий хом ашё ҳисобланади. Глобал энергетик инқироз ва СТГ етказиб беришдаги узилишлар ўғит заводларининг тўлиқ қувватда ишлашига тўсқинлик қилмоқда. Бу вазият айниқса Европа ва Осиёнинг қишлоқ хўжалигига боғлиқ бўлган ҳудудларида яққол сезилмоқда.
Агар газ таъминоти яқин ҳафталарда тикланмаса, фермерлар экиш майдонларини қисқартиришга ёки ўғит миқдорини камайтиришга мажбур бўладилар. Бу эса кузда йиғиб олинадиган ҳосил ҳажмининг камида 20-30 фоизга камайишига олиб келиши мумкин. Ишлаб чиқариш занжирининг бундай заифлиги дунё иқтисодиётини янги стагфляция даврига бошлаши башорат қилинмоқда.
Озиқ-овқат хавфсизлиги хатари
Хитойнинг экспорт чекловлари ва транспорт йўлакларининг ёпилиши жаҳон бозорида азотли ўғитлар нархини рекорд даражага кўтарди. Ривожланаётган мамлакатлар учун бу вазият очлик хавфини юзага келтириши мумкин, чунки улар қимматбаҳо ўғитларни сотиб олишга қурби етмайди. Бу жараён халқаро гуманитар ташкилотларни ҳам ташвишга солмоқда.
Инқирознинг олдини олиш учун муқобил таъминот йўлларини излаш ва ўғит ишлаб чиқаришни диверсификация қилиш талаб этилади. Бироқ баҳорги экиш ишларига жуда оз вақт қолгани сабабли, жорий йилда ҳосил пасайиши ва нархлар ошиши деярли муқаррар бўлиб кўринмоқда. Дунё ҳамжамияти озиқ-овқат захираларини бошқаришнинг янги механизмларини ишлаб чиқиши лозим.
