Эрон низоси Осиё мамлакатларининг нефт таъминотига таъсир қилмоқда

Кенгайиб бораётган Эрон низоси Осиё мамлакатларига нефт етказиб беришни издан чиқармоқда. Бу ҳақда саноат манбалари ва таҳлилчиларга таяниб, «Reuters» хабар берди.

Яқин Шарқ кўрфазида кемалар тўсиқда қолгани ва хомашё ҳамда транспорт харажатлари ошгани қайд этилмоқда.

Осиё дунёда энг кўп нефть истеъмол қилувчи минтақа бўлиб, унинг 60 фоиз нефти Яқин Шарқ ишлаб чиқарувчиларидан келади. Минтақада АҚШ ҳамда Исроил бир тарафда, Эрон эса бошқа тарафда жанг қилаётгани хавфни оширмоқда.

АҚШ президенти Доналд Трамп АҚШ-Исроил ҳарбий зарбалари бир неча ҳафта давом этиши мумкинлигини билдирди, бу эса Ҳўрмуз бўғози орқали ҳаракатни узоқ муддат бузилишини англатиши мумкин – бу бўғоздан дунё нефт ишлаб чиқаришининг тахминан 20 фоизи ва шунга яқин миқдорда суюлтирилган табиий газ кема орқали ўтади.

1-март куни зарбалар учта танкерга зарар етказди ва бир денгизчи ҳалок бўлди, бошланғич ҳужумлар эса хавфдан қочиш учун тахминан 200 та кемани бўғоз яқинида тўхташга мажбур қилди. 2-март куни кема суғурталари уруш хавфи ҳимоясини бекор қилди, саноат манбалари эса танкер ижара ҳақлари ошиши мумкинлигини айтмоқда, чунки кемалар йирик хавфдан қочмоқда.

«Эрон расман Ҳўрмуз бўғозини ёпмаган, аммо кемалар хавфдан қочиши ҳақиқий ҳолат. Ҳужумдан кейин ҳаракат ҳажмлари камайди, кемалар бўғоздан ташқари жойлашмоқда», – деб ёзади «Citi» таҳлилчилари.

Дунё нефт нархлари 2-март куни тахминан 9 фоизга кўтарилди, аввал 13 фоизгача ошган эди.

«Яқин Шарқдан Японияга юборилаётган баъзи хомашё танкерлари Ҳўрмуз бўғозидан ўтмаслик учун Форс кўрфазида кутмоқда», – деди Япония бош вазир маслаҳатчиси Минору Киҳара брифингда.

Япония савдо компанияси «Itochu» (8001.T) ҳам «кщрфаздан нефт ва нефт маҳсулотлари етказиб беришда баъзи таъсир»ни ҳис қилмоқда ва таъминотни Яқин Шарқдан ташқари манбалардан олишни режалаштирмоқда. Япониянинг энг йирик қайта ишловчи корхонаси «Eneos» (5020.T) эса келгуси хомашё харидорига таъсирни баҳолаш ва вазиятни кузатишини маълум қилди.

Ҳўрмуз бўғозининг узоқ муддатли бузилиши нефт нархларини оширади ва Хитой ҳамда Ҳиндистонга, дунёда энг йирик ва учинчи йирик нефт импортёрларига, етказиб беришда танқислик юзага келиши мумкин, бу мамлакатларни захиралардан фойдаланишга ва қайта ишлаш корхоналарини камайтиришга мажбур қилади.

Халқаро энергия агентлиги (IEA), асосан ривожланган иқтисодиётлардан иборат, аъзолардан камида 90 кунлик нефт импорти миқдорига тенг захираларни сақлашни талаб қилади.

Киҳара Япониянинг стратегик захираларни дарҳол очиш режаси йўқлигини, улар дунёдаги энг катта захиралардан бири эканини таъкидлади.

Индонезиянинг «Pertamina» давлат нефт компанияси хавфни камайтириш чораларини кўрган ва ёқилғи ҳамда суюлтирилган газ тақчиллигини олдини олиш учун қайта ишлаш ишларини оптимизация қилмоқда. Мамлакат Жанубий-Шарқий Осиёдаги энг йирик бензин импортёри саналади.

Ҳиндистон рус нефтидан фойдаланиши мумкин

Ҳиндистоннинг баъзи қайта ишловчи корхоналари Яқин Шарқ таъминотчиларига хомашё юклаш учун кема топа олмасликларини айтган. Ҳиндистон нефт вазирлиги ва қайта ишловчи корхоналар ҳафта охирида учрашиб, мамлакатнинг энергия хавфсизлигига таъсирни камайтириш учун вариантларни кўриб чиққан.

Манбаларга кўра, агар бу бўхрон 10–15 кундан ортиқ давом этса, қайта ишловчилар Ҳиндистон ҳукумати рухсат берса, Россия нефтидан фойдаланишни ҳам кўриб чиқиши мумкин.

«Яқин Шарқдан нефт олишнинг алтернатив йўллари қиммат ва кема эгалари бу йўл орқали ҳаракат қилишни хоҳламайди, шунинг учун мавжуд эмас», – дейди манбалардан бири.

Суюлтирилган табиий газ қийинчилиги

Таҳлилчилар Қатар, Умон ва Бирлашган Араб Амирликларидан суюлтирилган табиий газ етказиб беришнинг йўқолиши Осиёдаги харидорларига, айниқса Покистон, Ҳиндистон ва Бангладешга энг катта таъсир кўрсатишини айтмоқда.

«Ушбу мамлакатлар учун танлов бор: бошқа ишлаб чиқарувчилардан суюлтирилган табиий газ юкларини жалб қилиш ёки ёқилғини алмаштириш ёки талабни қисқартириш орқали газ истеъмолини камайтириш», – дейилади «Rystad Energy» таҳлилчилари баёнотида.

Хитой ва Япония дунёда энг йирик суюлтирилган табиий газ импортёрлари ҳисобланади. Япония эса асосан ўз таъминотини Австралиядан олади. Мамлакатнинг коммунал хизматлари ички истеъмол учун тахминан уч ҳафталик суюлтирилган табиий газ захирасига эга.