Қирғизистон калянхоналарни лицензиялаш орқали бюджет даромадларини оширишни режалаштирмоқда

Қирғизистонда калян бизнесини легаллаштириш режалаштирилмоқда. Тегишли қонун лойиҳаси қабул қилинса, калян муассасалари учун йиллик лицензия қиймати тахминан 150 минг сомни (тахминан 1715 доллар) ташкил этиши мумкин. Бу ҳақда Жогорку Кенешнинг меҳнат, ижтимоий таъминот, миграция, аёллар ва оила масалалари бўйича қўмитаси йиғилишида маълум қилинди. 
Тақдим этилган маълумотларга кўра, ҳозирги вақтда муассасаларда бир дона каляннинг ўртача нархи 1,4–1,8 минг сомни ташкил этади. Бу маблағнинг тахминан 40 фоизи харажатларга сарфланади. Бунда ижара ҳақи ҳисобга олинмаган.

Айни пайтда жамоат жойларида калян чекиш расман тақиқланган. Бироқ ушбу бизнес амалда кенг кўламда ноқонуний фаолият юритмоқда. Биргина Бишкек шаҳрининг ўзида интернет қидирув тизимлари орқали камида 33 та ихтисослаштирилган калян муассасасини топиш мумкин. Бунга оддий барлар, тунги клублар ва қаҳвахоналар кирмайди.

Ташаббускорларнинг таъкидлашича, амалдаги тақиқлар ва жарималар кутилган самарани бермаяпти.
2024-йилнинг тўққиз ойи давомида ушбу қонунбузарликлар учун жами 5,8 миллион сом атрофида жарима солинган. 2024-йил ноябридан 2025-йил ноябригача эса 55 та маъмурий баённома расмийлаштирилган бўлиб, уларнинг 48 таси юридик шахсларга нисбатан тузилган. Бу ҳолатларда 2,4 миллион сомлик жарималар белгиланган.

Қирғизистон Иқтисодиёт ва тижорат вазирлиги маълум қилишича, тадбиркорлар жарималарнинг 96 фоиздан ортиғини судсиз ва ихтиёрий равишда тўлаб келмоқда ҳамда бу харажатларни оддий бизнес харажатлари қаторига қўшиб юбормоқда.

«Бу жазо чоралари тийиб туриш вазифасини бажармаётганини кўрсатади. Натижада бюджет даромадлардан маҳрум бўлмоқда, ҳалол бизнес яширин секторга ўтмоқда ва назорат органларида коррупция хавфи ортиб бормоқда», – дейилади вазирлик изоҳида.

Янги қонун лойиҳаси билан, БАА ва Германия тажрибасига ўхшаш тарзда, тўлиқ тақиқлардан воз кечиш таклиф қилинмоқда. Ҳужжат маъқулланса, калян чекишга фақат махсус лицензия олган муассасаларда рухсат берилади. Бундай муассасалар кучли вентиляция тизимларини ўрнатиши, қатъий санитария ва ёнғин хавфсизлиги талабларини бажариши ҳамда ягона очиқ давлат реестрига киритилиши шарт бўлади.

Қирғизистонда калян муассасаларини яширин иқтисодиётдан чиқариш режалаштирилмоқда

Иқтисодиёт ва тижорат вазири ўринбосари Беназир Нурланованинг сўзларига кўра, қонун лойиҳасининг асосий мақсади калян муассасалари фаолиятини ҳуқуқий жиҳатдан тартибга солиш, уларни яширин сектордан чиқариш, давлат назоратини кучайтириш, коррупция хавфларини камайтириш ва республика бюджетига қўшимча даромад манбаларини яратиш билан бирга фуқаролар саломатлигини ҳимоя қилишдан иборат.

Нурланованинг таъкидлашича, амалдаги қонунчиликка кўра, жамоат жойларида тамаки маҳсулотлари, жумладан калян чекиш тақиқланган. Бироқ маъмурий жавобгарлик чоралари қўлланилишига қарамасдан, калян муассасалари фаолияти амалда кенг тарқалган ноқонуний шаклда давом этмоқда.

Унинг фикрича, бу вазият бюджет тушумларининг йўқолишига, ҳалол ишлаётган тадбиркорларнинг ҳам яширин секторга ўтишига ва назорат органларида коррупция хавфларининг ортишига олиб келмоқда.

Қонун лойиҳаси билан:
калян чекишга фақат лицензияланган ихтисослаштирилган муассасаларда рухсат бериш;
калян хизматларини лицензияланадиган фаолият турлари рўйхатига киритиш;

бинолар учун алоҳида заллар, вентиляция тизимлари ва санитария меъёрлари бўйича талаблар жорий этиш;
калян муассасаларининг мажбурий давлат реестрини ташкил қилиш таклиф этилмоқда.

Қирғизистон ҳукумати фикрича, тақиқлаш сиёсати ўрнига лицензиялаш ва назорат қилиш механизми мазкур соҳани қонуний майдонга чиқариш, санитария хавфсизлигини ошириш ҳамда бюджет даромадларини кўпайтиришга хизмат қилиши мумкин.