Сунъий интеллект пойгаси чип бозорини нега издан чиқарди?

Сўнгги беш йилда жаҳон яримўтказгичлар бозори бир неча бор силкинишларга дучор бўлди. Аввалига COVID-19 пандемияси логистика занжирларини издан чиқариб, автомобилсозлик ва маиший электроника соҳаларида чип танқислигини келтириб чиқарди. Кейин АҚШ ва Хитой ўртасидаги савдо қарама-қаршилиги таъминотни янада мураккаблаштирди, деб ёзади «Коммерсант» нашри.

2022 йил охирига келиб тақчиллик пасайди, 2023 йилда эса айрим сегментларда ортиқча ишлаб чиқариш кузатилди. Нархлар тушди, компаниялар зарар кўрди. Бироқ 2022 йил ноябрида «OpenAI» томонидан тақдим этилган ChatGPT бозор динамикасини кескин ўзгартирди.

Сунъий интеллект технологияларига талаб портловчи суръатда ўса бошлади. Йирик чип ишлаб чиқарувчи «Nvidia» ва Тайваннинг «TSMC» каби компаниялар СИ учун юқори унумдор микросхемаларга бўлган талабдан рекорд фойда олди. Йирик технологик корпорациялар 2024–2025 йилларда дата-марказлар қурилишига ўнлаб миллиард доллар сармоя киритди.

Нархлар ва дефицит

СИ тизимлари замонавий ва қиммат таркибий қисмларни талаб қилади. 2025 йилда АҚШ ва айрим Европа давлатлари СИ чипларини экспорт қилишга чекловлар жорий этди. Таъминотдаги номутаносиблик ва юқори талаб 2025 йилда янги тақчилликни юзага келтирди.

2026 йил бошида DRAM хотираси нархи бир ой ичида 75 фоизга ошди. Айрим таҳлилчилар бу ҳолатни «RAMmageddon» деб атади. СИга устуворлик берилаётгани сабабли HDD ва SSD каби бошқа хотира турларида ҳам танқислик кучайди.

Бу жараён смартфон ва компютерлар нархига ҳам босим ўтказмоқда. «Apple»нинг «Samsung» ва «SK Hynix» билан шартномалари якунланмоқда, таркибий қисмлар қимматлашган. «Counterpoint» прогнозларига кўра, 2026 йилда смартфон савдоси секинлашади. Айрим ишлаб чиқарувчилар янги қурилмалар тақдимотини кечиктирмоқда.

Бозор истиқболи ва инвестициялар

Таҳлилчиларнинг фикрича, СИга сармоялар қисқармайди. Бу яримўтказгичлар бозорида юқори талабни сақлаб қолади. Шу билан бирга, давлатлар таъминот занжирларини диверсификация қилиш ва маҳаллий ишлаб чиқаришни кучайтиришга интилмоқда.

Сунъий интеллект учун инфратузилмаларни молиялаштириш миқёслари мисли кўрилмаган даражага етди: 2026 йилда дунённинг тўрт йирик корпорациялари бу ишга миллиардлаб доллар сарфлашни режалаштирмоқда. Агар бу инвестициялар Америка Қўшма Штатлари иқтисодиёти (ЯИМ) кесимида таққосланадиган бўлса, улар АҚШ тарихидаги энг машҳур ва қимматбаҳо давлат лойиҳаларидан ҳам ошиб кетади, деб ёзмоқда «The Wall Street Journal».

Бозорнинг тўрт етакчиси — «Microsoft», «Meta», «Amazon» ва  «Google» («Alphabet») она компанияси биргаликда шу йилнинг ўзида СИ инфратузилмасини ривожлантириш учун 670 млрд доллар йўналтиришади. Бу маблағлар сунъий интеллект базасидаги янги маҳсулотларни қўллаб-қувватлаш ва уларнинг кўламини ошириш учун ҳисоблаш қувватларини зудлик билан кенгайтириш учун жуда муҳим.

Энергия сарфи

Қолаверса, Америка энергетика тизими сунъий интеллект ва блокчейн технологияларининг шиддат билан ўсаётгани туфайли мисли кўрилмаган зўриқишга дучор бўлмоқда.

Атиги бир неча йил аввал рақамли инфра тузилма миллий энергия тармоғи учун деярли билинмаган, бугунги кунга келиб серверлар реал физик ресурсларнинг йирик истеъмолчиларидан бирига айланиб, ишлаб чиқарилган электр энергиясининг катта қисмини сарфламоқда, деб хабар беомоқда «Goldman Sachs» ва АҚШ Энергетика вазирлиги.

Рақамларга эътибор берамиз: 2004–2013 йилларда вазият мутлақо барқарор бўлган. Маълумотларни қайта ишлаш марказлари умумиллий кўрсаткичларнинг 0,5–1 фоизи доирасида электр энергияси истеъмол қилган.

2014 йилдан 2019 йилгача секин-аста кўтарилиш бошланган ва кўрсаткич 2,5 фоизга етган. Бироқ, 2020 йилдан 2026 йилгача ҳақиқий шок бошланди. Энергия истеъмоли эгри чизиғи кескин юқорилаб, АҚШда генерация қилинаётган барча электр энергиясининг 7 фоизи фоизига яқинлашмоқда.

Яқин йилларда чип бозори яна бир бор мувозанат излайди. Аммо СИ рақобати давом этар экан, юқори технологик хотира ва процессорлар нархи барқарорлашиши осон кечмайди.