Ўзбекистонда 1 фоизлик солиқ кешбэки бекор қилиниб, давлат лотереяларига ўтилиши мумкин
Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳузуридаги Яширин иқтисодиётни қисқартириш институти харид чекини Soliq иловасида рўйхатдан ўтказган шахсларга 1 фоиз кешбэк қайтариш амалиётини тўхтатишни таклиф қилди.
© Soliq.uz ilovasiЎзбекистонда харид чекларини солиқ иловасида рўйхатдан ўтказганлик учун бериладиган 1 фоизлик кешбэк амалиёти тўхтатилиши ва унинг ўрнига хавф юқори бўлган соҳалардагина давлат лотереялари жорий этилиши мумкин. Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳузуридаги Яширин иқтисодиёт улушини қисқартириш, фискал таҳлиллар институти шундай таклиф билан чиқди.
Ушбу таклиф давлат бюджети харажатларининг кескин ошиб бораётгани ва рақамли солиқ маъмуриятчилигининг ривожлангани билан изоҳланмоқда.
«Мазкур механизмнинг амал қилиши давлат бюджети ҳисобидан доимий молиялаштиришни талаб этади. Рўйхатдан ўтказилган фискал чеклар сони ортиши билан бир қаторда, давлат бюджети харажатлари ҳам муттасил кўпайиб боради», – дейилади ИМВ ҳузуридаги институт эълон қилган мақолада.
Институт маълумотларига кўра, 2022 йилда кешбэк тўловлари ҳажми 820 миллиард сўмни ташкил этган бўлса, 2026 йилда бу кўрсаткич 1,8 триллион сўмга етиши прогноз қилинмоқда. Шу билан бирга, айланмадан олинадиган солиқ тушумларининг ўсиш суръати кешбэк жорий этилган дастлабки йилларга нисбатан секинлашган.
Таҳлилларга кўра, тўланаётган кешбэкнинг салмоқли қисми иқтисодиётнинг расмий секторида, яъни кешбэксиз ҳам шаффоф ишлайдиган йирик савдо тармоқларида амалга оширилган харидларга тўғри келмоқда.
Хусусан, 2026 йил май ойида тўланган 146,6 миллиард сўмлик кешбэкнинг 10,7 фоизи (15,7 млрд сўм) Топ-10 савдо тармоғи улушига тўғри келган. Шунингдек, товарлар реализация қилинмаса-да, сохта чекларни шакллантириш орқали ноқонуний кешбэк олиш ҳолатлари кузатилмоқда.
«Айрим ҳолларда товарлар амалда реализация қилинмаган бўлса-да, давлат бюджети ҳисобидан кешбек олиш мақсадида фақатгина сохта ҳисоб-китоб операцияларини расмийлаштириш орқали фискал чекларни шакллантириш схемалари кузатилмоқда», – дея таъкидланади таҳлилда.
Лотереялар тизими ва янги ёндашув
Оммавий кешбэк ўрнига, тушумларни яшириш эҳтимоли юқори бўлган соҳаларда (масалан, умумий овқатланиш корхоналари ва кичик чакана савдо объектлари) фискал чекларни рўйхатдан ўтказган харидорлар ўртасида давлат лотереяларини ташкил этиш таклиф қилинмоқда. Бундай лотереяларда автомобиллар, туристик йўлланмалар ва 5 миллион сўмдан юқори қийматдаги совринлар ўйналиши мумкин.
Бунинг учун йилига 100 миллиард сўмгача маблағ йўналтириш етарли деб ҳисобланмоқда, бу эса давлат бюджети харажатларини қарийб 20 баробарга қисқартириш имконини беради. Ижтимоий реестрга киритилган шахсларга қўшилган қиймат солиғини қайтариш (ҚҚС кешбэки) амалиёти эса манзилли ижтимоий хусусиятга эга бўлгани учун сақлаб қолинади.
12 фоизлик кешбек сақланиб қолади
Қўшимча қилинишича, ижтимоий реестрга киритилган шахсларга ижтимоий аҳамиятга эга товарларни харид қилганда 12 фоизлик ҚҚСни қайтариш механизмини бекор қилиш назарда тутилмаяпти. Чунки бу механизм манзилли хусусиятга эга бўлиб, яширин иқтисодиётни қисқартиришга эмас, аҳолининг эҳтиёжманд қатламлари учун солиқ юкини камайтиришга қаратилган.
