Qaysi banklardan rasmiy daromadsiz mikroqarz olsa bo‘ladi?

Bundan bir necha yil avval o‘zbekistonliklar bankdan qarz olishi uchun faqat rasmiy ishda ishlashi talab qilinardi. Hozirda vaziyat ancha o‘zgarib, banklar aholiga bir necha yo‘l bilan ancha osonroq mikroqarz bermoqda.

Vaqt.uz 2026 yil 24-avgust holatiga banklarning rasmiy saytlaridagi shartlarni o‘rgandi. Kamida o‘nta bankda rasmiy maoshga ega bo‘lmagan mijozlar uchun alohida mahsulot yoki muqobil baholash mexanizmi bor. Banklarda shartlar turlicha.

Qaysi banklar mikroqarz beradi?

Jadvaldagi stavkalar banklar e’lon qilgan nominal yillik foizlardir. Yakuniy limit va foiz stavkasi skoringdan keyin o‘zgarishi mumkin. Garovni baholash, sug‘urta, notarius va boshqa xarajatlar esa kreditning to‘liq qiymatini oshiradi.

“Ma’lumotnomasiz” — “tekshiruvsiz” degani emas

Bank rasmiy ish haqi ma’lumotnomasini so‘ramasligi mumkin, ammo qarzni qaytarish imkoniyatini baribir baholaydi. Markaziy bank talabiga ko‘ra, jismoniy shaxsga beriladigan kreditlarda oylik qarz to‘lovlarining daromadga nisbati, odatda, 50 foizdan oshmasligi kerak.

2026 yil 1-martdan iste’mol kreditlari va mikroqarzlarda yana bir cheklov ishlamoqda: daromadini aniqlash mumkin bo‘lgan yoki o‘zini o‘zi band qilgan mijoz uchun qarzning daromadga nisbati sakkiz barobargacha, daromadini aniqlashning imkoni bo‘lmagan mijoz uchun esa besh barobargacha cheklangan. Bu tartib Markaziy bankning amaldagi izohida ko‘rsatilgan.

Daromad faqat ish haqi bilan o‘lchanmaydi. Amaldagi nizom bankka hisobvaraqqa tushgan pullar, pensiya, to‘langan soliqlar, dividend, foiz va ijara daromadlarini ham hisobga olish imkonini beradi.

Bank odatda kamida olti, ko‘pi bilan 12 oylik davrni ko‘radi. Daromadni aniqlash imkoni bo‘lmasa, ayrim holatlarda oldingi kreditlarning kamida olti oylik muvaffaqiyatli to‘lov tarixi ham baholashda ishlatilishi mumkin.

Shu sabab bank tilidagi “rasmiy daromadsiz mijoz” ko‘pincha “daromadi bor, lekin u ish haqi shaklida rasmiylashtirilmagan mijoz” deganidir.

Eng oson yo‘l — odatda eng qimmati

Ko‘rib chiqilgan takliflar ichida AVO Bank rasmiy maosh ma’lumotnomasi, o‘zini o‘zi band qilganlik maqomi, garov va kafil talab qilmasligini eng ochiq ko‘rsatgan. Buning narxi ham shunga yarasha: stavka 49,9 foizgacha boradi.

Bankning 30 kunlik foizsiz davri ham faqat qarz birinchi to‘lov sanasigacha to‘liq yopilsa ishlaydi. Bundan tashqari, “O‘zimiznikilar uchun” nomli ixtiyoriy xizmat bor: uning narxi muddatga qarab qarz summasining 5 yoki 10 foizini tashkil etadi va asosiy qarzga qo‘shiladi.

Xizmat ayrim kechikishlarda 60 kungacha jarimasiz muddat beradi, ammo undan foydalanilmasa ham to‘langan pul qaytarilmaydi. Demak, mijoz faqat foiz stavkasini emas, bu xizmat qo‘shilgan-qo‘shilmaganini ham tekshirishi kerak.

TBC Bank ham garov va ma’lumotnomasiz onlayn qarz taklif qiladi, lekin o‘zini o‘zi band qilganlik maqomini talab etadi. Bankning o‘zi ham ro‘yxatdan o‘tgan o‘zini o‘zi band qilgan shaxsni rasmiy daromadga ega mijoz sifatida ko‘rishini tushuntiradi.

Ya’ni bu mahsulot maishiy ma’noda rasmiy ish joyi yo‘q odamga mos, ammo huquqiy va bank skoringi nuqtai nazaridan mijoz allaqachon o‘zini o‘zi band qilgan shaxs sifatida rasmiylashtirilgan bo‘ladi.

Arzon stavka garov evaziga berilmoqda

Eng past e’lon qilingan stavkalar Asia Alliance Bank va Ipak Yuli Bankda. Ammo bu mahsulotlar garovli. Asia Alliance Bank ta’minot qiymatini qarzning kamida 125 foizi miqdorida belgilagan.

Ipak Yuli Bank ko‘chmas mulk, avtomobil, pul yoki zargarlik buyumini qabul qiladi; sug‘urta, baholash va notarius xarajatlari bo‘lishi mumkin.

Bu yerda mijoz foizdan tashqari yana bir riskni oladi: to‘lovlar bajarilmasa, garovdagi mol-mulk xavf ostida qoladi.

Shuning uchun 21–25 foizlik garovli qarzni 40–50 foizlik garovsiz qarzdan avtomatik ravishda “yaxshi” deb bo‘lmaydi. Birinchisida mol-mulk riski va qo‘shimcha xarajat, ikkinchisida esa katta foiz xarajati bor.

Ziraat Bank va BRB boshqa modeldan foydalanadi: rasmiy maosh o‘rniga bank hisobvarag‘i yoki karta aylanmasiga qaraydi. Bu norasmiy ishlaydigan, ammo pulini muntazam ravishda bank orqali oladigan odamlar uchun qulay.

50 mln so‘mlik qarzda farq qanchaga yetadi?

Vaqt.uz annuitet usulida, qo‘shimcha sug‘urta va garov xarajatlarisiz 50 mln so‘mni 36 oyga hisoblab chiqdi.

• Ipak Yuli Bank’ning 36 oylik 23,9 foiz stavkasida oylik to‘lov qariyb 1,96 mln so‘m, jami qaytariladigan pul 70,5 mln so‘m bo‘ladi.

• AVO Bank’dagi 49,9 foiz stavkada oylik to‘lov qariyb 2,7 mln so‘m, jami qaytariladigan pul 97,3 mln so‘mga yetadi.

Farq — qariyb 26,8 mln so‘m. Ammo birinchi variantda garov va unga bog‘liq xarajatlar bor, ikkinchisida esa garov yo‘q. Hisob aynan shu ikki yondashuvning narxini ko‘rsatadi.

Kimga qaysi variant mos?

Garovi yo‘q va pul tez kerak bo‘lgan odam AVO, TBC yoki Ipoteka Bank takliflarini ko‘rishi mumkin. Bunda reklamadagi eng past stavkaga emas, skoringdan keyin berilgan haqiqiy stavka va kreditning to‘liq qiymatiga qarash kerak.

Mol-mulki bor va uni garovga qo‘yish xavfini ko‘tara oladigan mijoz uchun Ipak Yuli yoki Asia Alliance Bankdagi stavkalar ancha past. Biroq baholash, sug‘urta, notarius xarajatlari va garovning yo‘qotilish xavfi alohida hisoblanishi lozim.

Muntazam daromadi bor, lekin rasmiy maosh olmaydigan odam uchun eng to‘g‘ri tayyorgarlik — faoliyat turi ruxsat etilgan bo‘lsa, o‘zini o‘zi band qilgan shaxs sifatida ro‘yxatdan o‘tish va tushumlarni kamida olti oy davomida bank hisobi orqali qabul qilish. Bu qarz olishni kafolatlamaydi, ammo bankka daromadni ko‘rish imkonini beradi va tanlovni kengaytiradi.

Xulosa oddiy: rasmiy daromadsiz ham mikroqarz olish mumkin, ammo daromadsiz emas. Bank maosh ma’lumotnomasi o‘rniga karta aylanmasi, soliq ma’lumoti, o‘zini o‘zi band qilganlik, kafil yoki garovni ko‘radi. Bu dalillar qancha kam bo‘lsa, qarz odatda shuncha qimmatlashadi.

Eslatma: bank shartlari tez o‘zgaradi. Ariza yuborishdan oldin foiz stavkasi, kreditning to‘liq qiymati, sug‘urta va boshqa xizmatlar, muddatidan oldin yopish hamda kechikish shartlarini bankning amaldagi ofertasi yoki shartnomasidan tekshirish zarur.