Сўнгги 10 йилда иқтисодий қудрат қандай ўзгарди?

Жаҳон иқтисодий тартиби сўнгги ўн йилда кескин ўзгарди. Инфляция шоклари, геосиёсий зиддиятлар, пандемия оқибатлари ва сунъий интеллектга асосланган индустрияларнинг тез ривожланиши мамлакатлар ўртасидаги иқтисодий ўринларни қайта тақсимлади.

«Visual Capitalist» тайёрлаган қуйидаги инфографика Халқаро валюта жамғармасининг «World Economic Outlook» маълумотларига таяниб, 2016- ва 2026-йиллардаги дунёдаги 15 та энг йирик иқтисодиётни солиштиради ҳамда қайси давлатлар илгарилагани, қайсилари орқада қолгани ва қайсилари кутилмаган ўсиш кўрсатганини намоён этади.

2026-йил прогнозларига кўра, АҚШ 32,4 триллион доллар билан дунёдаги энг йирик иқтисодиёт сифатида қолмоқда, Хитой эса 20 триллион долларлик чегарадан ўтган. Ҳиндистон энг тез ўсган йирик иқтисодиётлардан бири бўлди, Япония эса G20 давлатлари ичида ўн йил давомида қисқариш қайд этган ягона мамлакат бўлди.

Йирик иқтисодиётлар тартибининг ўзгариши

2016–2026 йиллар оралиғида дунёдаги энг йирик иқтисодиётлар тартиби сезиларли ўзгарди: Мексика Испанияни ортда қолдирди, Ҳиндистон Франциядан ўтди, Россия эса Бразилия ва Канададан ҳам олдинга чиқди.
Қуйидаги жадвал 2016 ва 2026 йиллардаги дунёдаги 15 та энг йирик иқтисодиётни АҚШ долларидаги номинал ЯИМ бўйича кўрсатади.

2016–2026 йиллар оралиғидаги рейтингдаги энг йирик ўзгаришлардан бири Ҳиндистон билан боғлиқ бўлди. Унинг иқтисодиёти ушбу даврда 83 фоизга ўсди. Давр охирига келиб, Ҳиндистон ЯИМи Япония ва Германия кўрсаткичларига деярли яқинлашиб қолди.

Шу билан бирга, Германия Японияни ортда қолдириб, дунёдаги учинчи йирик иқтисодиётга айланди, гарчи унинг ўсиш суръати ривожланаётган бозорлар билан солиштирганда нисбатан паст бўлса ҳам. Германия ўсиши Хитой, Ҳиндистон ва Мексика каби давлатларга қараганда секинроқ бўлди ва COVID-19дан кейинги даврдаги иқтисодий секинлашув таъсирида қолди. Шунга қарамасдан, Германия Европа Иттифоқининг Франция (46 фоиз) ва Италия (45 фоиз) каби йирик иқтисодиётларидан тезроқ ўсди, лекин Испаниядан (68 фоиз) орқада қолди.
2016–2026 йиллар даврида Европа Иттифоқи ўзининг иккинчи йирик иқтисодиёти – Буюк Британияни 2020-йилда тарк этган ҳолатни ҳам бошдан кечирди. Буюк Британия ЯИМи 57 фоизга ўсиб, 2026-йилга келиб 4,3 триллион долларга етди.
 

Япония учун яна бир «йўқотилган ўн йил»

Барча йирик иқтисодиётлар ўсган бўлса-да, битта истисно бор: Япония.
Япония ЯИМи 2016-йилдаги 5,1 триллион доллардан 2026-йилда 4,4 триллион долларга тушиб, 14 фоиз қисқаришни қайд этди.

20-аср охиридаги тез иқтисодий ўсишдан кейин Япония 1990-йиллардан бери қийинчиликларга дуч келмоқда. Ҳукумат қарзи ЯИМга нисбатан 200 фоиздан ошган. Автомобил ва технология соҳасидаги йирик экспортчилар эса АҚШ ва Хитой билан боғлиқ рақобат ва савдо зиддиятлари таъсирига тушган.

Япониянинг энг жиддий муаммоси – демографик инқироз. 2026-йилда мамлакат аҳолиси 2016 йилга нисбатан тахминан 5 миллионга камайган. Бу эса туғилиш даражасининг узоқ муддатли пасайиши билан боғлиқ бўлиб, келажак ўсишига таҳдид солмоқда.
 

Россия иқтисодиётининг ўсиши

Россия иқтисодиёти 2016–2026 йиллар оралиғида 107 фоизга ўсиб, ХВЖ прогнозларига кўра 2,7 триллион долларга етди. Бу ўсиш 2014–2016-йиллардаги молиявий инқироздан кейин бошланган тикланиш билан боғлиқ бўлган.

Ўсиш асосан нефт ва газ экспортига таянган. Шу билан бирга, Россияга 2014-йилда Қрим аннексиясидан кейин ва 2022-йилда Украинага кенг кўламли босқиндан сўнг жорий этилган санкциялар шароитида ҳам иқтисод ўсган.

АҚШ ва Европа Иттифоқи санкциялар киритган бўлса-да, Россиянинг энергия экспортлари Хитой ва Ҳиндистон томон қайта йўналтирилган, аммо пастроқ нархларда сотилган.