«Урал қалқони» парчаланиб кетди: Украина уруш даҳшатларини Россия ичкарисига кўчирди

Асрлар давомида руслар учун «Урал тоғлари орти» ибораси «ташқи босқиндан холи, хавфсиз ҳудуд» деган маънони англатиб келган. 1812 йилги Наполеон юриши ёки 1941 йилдаги Германия ҳужуми даврида Европадан Сибиргача бўлган масофа тинч аҳоли ва ҳарбий заводларни эвакуация қилиш учун етарлича узоқ ва бехатар ҳисобланарди.

Аммо энди ундай эмас. Апрел ойининг охирида Украина дронлари Урал минтақасининг маркази — Украина чегарасидан 1800 километрдан ортиқ масофада жойлашган Екатеринбург шаҳрига ҳужум қилди. Украина ушбу дронлар орқали ҳаво ҳужумидан мудофаа тизимлари учун қисмлар ишлаб чиқарувчи заводни нишонга олишни кўзлаган эди. Илк ҳужумдан буён Екатеринбург аэропорти камида беш марта ўз фаолиятини тўхтатишга мажбур бўлди.

Украинанинг нефтни қайта ишлаш заводлари ва ёқилғи омборларига бир неча ой давом этган зарбалари ортидан маҳаллий аҳоли озиқ-овқат захираларининг камайиши, иқтисодий таназзул ва ёқилғининг ўткир танқислигидан ваҳимага тушмоқда.

«Нархлар ошмоқда, дўконлар ёпилмоқда, ёқилғи қуйиш шохобчаларида узун навбатлар юзага келган. Олиб-сотарлар қимматроққа пулламаслиги учун бензинни канистрларга қуйиб беришмаяпти», — деди Екатеринбургда кичик бизнес билан шуғулланувчи 45 ёшли Анатолий «Ал Жазира» билан суҳбатда.

Унинг қўшимча қилишича, одамлар қандайдир фалокат юз беришини кутмоқда ва «ҳамма озиқ-овқат ғамлаб қўйишга ҳаракат қилмоқда».

Путин: «Россия тинчлик музокараларига тайёр»

Россиянинг ёзги ҳужумлари муваффақиятсизликка учради. Бу ҳужумлар Донбасс минтақасининг жануби-шарқидаги Киев назоратида бўлган қисмини эгаллашга, шунингдек, Украинанинг шимолий ва жанубий ҳудудларидан янада кўпроқ ерларни тортиб олишга қаратилган эди.

Шу боис, Россия президенти Владимир Путин АҚШ ва Исроилнинг Эронга берган зарбалари ортидан тўхтаб қолган тинчлик музокараларини қайта тиклаш ниятида эканини билдирди.

«Россия Украина билан 2022 йилда ишлаб чиқилган Истанбул келишувлари асосида тинчлик музокараларини олиб боришга тайёр», — дея баёнот берди Путин 23 июн куни.

Киев Россиянинг аксарият талабларини ҳақиқатдан йироқ дея рад этиши эҳтимоли катта. Кузатувчилар эса Путин бу билан шунчаки вақтдан ютишни кўзлаяпти, деб ҳисобламоқда.

Бремен университети (Германия) тадқиқотчиси, асли москвалик Николай Митрохиннинг айтишича, бу Путиннинг оғир вазиятдан чиқиш йўлини излаб, вақтни чўзиш истагидан бошқа нарса эмас.

Шунингдек, у Киевнинг сон жиҳатдан оз бўлса-да, йирик Россия армиясини Украина шимолидан сиқиб чиқаришга қаратилган операциясига эътибор қаратди:

«2022 йил кузидан буён биринчи марта Украинада бу урушда ғалаба қозониш имконияти пайдо бўлди», — дейди у.

Кремл тарафдори бўлган сиёсий таҳлилчилар Москванинг талабларини қисқача баён қилмоқда.

Жумладан, Москвадаги Сиёсий тадқиқотлар институти раҳбари Сергей Марков «Телеграм» тармоғидаги саҳифасида Украина «денацификация» қилиниши кераклигини ёзди. Бунда у Москванинг Украинани гўёки «неонацист хунта» бошқариб келаётгани ҳақидаги баҳсли даъволарини яна бир бор такрорлаган.

Марковнинг фикрича, Украина демилитаризация қилиниши (ҳарбий салоҳияти чекланиши), хусусан, оғир қуроллар ва қўшинлар сонига чекловлар ўрнатилиши лозим. Шунингдек, расмий Киев Ғарб давлатлари ва Россиядан хавфсизлик кафолатларини олган ҳолда «бетараф» мақомни сақлаб қолиши ва ҳеч қачон НАТОга қўшилмаслиги керак.

Марков Киев «рус тилига нисбатан қатағонларни тўхтатиши шартлигини» ҳам таъкидлаган. Бундан ташқари, у Украинанинг ядро қуролига эга бўлиш ҳуқуқидан ҳам маҳрум этилиши лозимлигини билдирган.

Таҳлилчининг ёзишича, Киев мамлакатнинг оғир саноат ва бой қазилма бойликлари маркази бўлган Донбассни тарк этиши, Қрим эса «муайян ҳуқуқий шаклда» Россиянинг бир қисми сифатида тан олиниши лозим.

Москванинг Украина президенти Владимир Зеленскийнинг ваколат муддати тугагани ҳақидаги даъволарига ҳамоҳанг тарзда, Марков ҳар қандай тинчлик шартномаси фақатгина Украинанинг «легитим» раҳбари томонидан имзоланиши кераклигини таъкидлаган.

Маълумки, Украинада ҳарбий ҳолат сабабли сайловлар ўтказилмаган.

Украинанинг қарши ҳужуми муваффақиятсизликка учрагач, Россия гарчи ўн минглаб аскарларини йўқотган бўлса-да, жорий йилда юришлари деярли тўхтаб қолгунига қадар фронтда секин-аста олдинга силжишда давом этди.

«Россия армияси Донбассда жуда секинлик билан бўлса-да, олдинга силжимоқда. Бироқ таъминот йўллари тобора Украина дронлари назоратига ўтиб бораётгани сабабли фронт ортида юзага келган инқирозни бу ютуқлар билан оқлаб бўлмайди», — дейди Митрохин.

«Агар бу инқироз ҳозирги суръатда давом этса, Россия армияси чекинишга мажбур бўлади», — қўшимча қилади у.

Бошқа бир кузатувчининг фикрича эса, Путиннинг тинчлик музокараларини қайта бошлаш қарори фронтдаги турғунлик, катта йўқотишлар ёки иқтисодий пасайиш сабабли халқ орасида уйғонган норозиликларнинг маҳсули эмас.

«Бу ўзгаришлар анча олдин юз берган эди. Бошида уруш тарафдорлари ҳам, унга қарши бўлганлар ҳам ғалаба тез орада қўлга киритилишига ишонишганди. Бироқ вақт ўтиши билан айнан уруш тарафдорлари Путин ҳеч қандай мўъжиза кўрсата олмаслигини, Россияда эса ҳамма нарса эски ҳолатига — тартибсизлик ва коррупцияга қайтаётганини англаб етишди», — дейди ҳозирда қувғинда яшаётган мухолифат фаоли Сергей Бизийкин «Al Jazeera» га берган интервюсида.

Бизийкиннинг хулоса қилишича, «шунга қарамай, Россияда сабр-тоқат чегараси жуда юқори. Одамлар урушга қарши бўлишлари мумкин, бироқ улар ҳаммасига сабр билан чидашади ва бу уруш учун ишлашда давом этади. Фаоллар эса мамлакатни аллақачон тарк этиб бўлган».

Ҳужумлар туфайли россияликлар қишлоқларга қочмоқда

«Ал Жазира» нашрига кўра, дрон зарбаларидан хавотирга тушган москваликлар пойтахтни тарк этиб, хавфсизроқ ҳудудларга кўчиб ўтмоқда. Бироқ нашр суҳбатлашган россияликларнинг таъкидлашича, улар ҳатто қишлоқ жойларида ҳам ўзларини тўлиқ хавфсиз ҳис қилишаётгани йўқ.

Нашр мухбири билан суҳбатлашган асли москвалик копирайтер Арсений (сиёсий қарашлари сабаб фамилиясини ошкор қилмаган) пойтахтдан 280 километр узоқликдаги Ярославл вилоятидаги дала ҳовлисига кўчиб ўтганини маълум қилган.

Суҳбатдошнинг сўзларига кўра: қишлоқда пойтахтга қараганда анча бехатар ва ҳаво тозароқ. Унинг эслашича, июн ойи ўрталарида Москвадаги йирик нефтни қайта ишлаш заводига қилинган ҳужумлардан сўнг шаҳарда заҳарли «нефт ёмғирлари» ёққан. Аммо у кўчиб ўтган ҳудудда ҳам Украина дронларининг овози ва ҳаво мудофааси тизимларининг портлашлари эшитилиб туради.

«Куни кеча биздан 10 километр узоқликда уларни уриб туширишди. Уйимиз уч марта силкиниб кетди», — деди Арсений нашрга берган интервюсида.