Zelenskiy Putinga energetik sulh taklif qildi: Rossiya NQIZlari to‘xtab qolmoqda

Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiy navbatdagi videomurojaatida Kiyev AQSH vositachilari orqali Rossiyaga energetik sulh tuzishni taklif qilganini e’lon qildi. Unga ko‘ra, agar Rossiya Ukraina energetika tizimiga zarbalarni to‘xtatsa, Ukraina ham xuddi shunday javob qaytaradi. Zelenskiy ilgari ham vaqtinchalik otashkesim taklif etilganini, biroq Rossiya tomoni buni e’tiborsiz qoldirib kelayotganini ta’kidladi. Shu bilan birga, u Ukraina Qurolli kuchlarining uzoq masofali zarbalari Rossiya iqtisodiyotiga, ayniqsa neft daromadlariga sezilarli ta’sir ko‘rsatayotganini qo‘shimcha qildi.

«Reuters» agentligining ma’lumotlariga ko‘ra, mart oyida Ukraina dronlari Rossiyaning eng yirik yoqilg‘i infratuzilmalariga jiddiy zarar yetkazgan. Xususan, yiliga 20 mln tonna quvvatga ega «Kirishinefteorgsintez» (KINEF) zavodi va «Novatek»ning Ust-Lugadagi majmuasi hujumlardan so‘ng faoliyatini to‘xtatishga majbur bo‘lgan. Krasnodar o‘lkasidagi Afipsk NQIZ va Novorossiysk portidagi yoqilg‘i terminali ham zarbalar nishoniga aylangan. Ushbu obyektlarning ishdan chiqishi Rossiya neft eksportining katta qismiga to‘g‘ridan to‘g‘ri ta’sir qilmoqda.

Boltiq dengizi sohilidagi Primorsk va Ust-Luga portlariga qilingan muntazam hujumlar Rossiya neft eksportining qariyb 42 foizini tashkil etuvchi yo‘nalishlarni xavf ostida qoldirmoqda. Hisob-kitoblarga ko‘ra, 2026-yilda Rossiya neftni qayta ishlash zavodlarining umumiy to‘xtab qolish quvvati 26 mln tonnani tashkil etishi mumkin. Bunday iqtisodiy bosim fonida Zelenskiyning taklifi Moskva uchun strategik muhim qaror qabul qilish payti kelganini anglatadi. Ukraina tomoni Rossiyaning energetik zaifligidan foydalanib, frontdagi vaziyatni o‘z foydasiga o‘zgartirishga harakat qilmoqda.

Falajlangan eksport tizimi

Ukrainaning mart oyidagi zarbalari Rossiyaning eng muhim eksport portlari — Primorsk va Ust-Lugaga qaratildi. Ushbu portlar har kuni jahon bozoriga qariyb 1,7 mln barrel neft xomashyosi va dizel yoqilg‘isini yetkazib beradi.

Infratuzilmaga yetkazilgan zarar tufayli eksport hajmi keskin kamayishi va davlat budjetiga tushadigan valuta tushumlari qisqarishi kutilmoqda. CREA tadqiqot markaziga ko‘ra, bu hujumlar Rossiyaning energiya resurslarini yetkazib berish zanjirini zaiflashtirishda asosiy omil bo‘ldi.

Iqtisodiy bosim oqibati

Rossiya neftni qayta ishlash zavodlarining katta qismi texnik sabablar va vayronagarchiliklar tufayli to‘xtab qolgan. Bu mamlakat ichida yoqilg‘i taqchilligi va narxlar oshishiga olib kelishi mumkin bo‘lgan jiddiy ichki xavfdir.

Zelenskiyning taklifi Rossiyani iqtisodiy inqirozdan asrab qolish uchun berilgan so‘nggi imkoniyat sifatida talqin qilinmoqda. Agar kelishuv amalga oshmasa, Ukraina tomoni Rossiyaning yoqilg‘i-energetika majmuasini tizimli ravishda vayron qilishda davom etishini ochiq bildirgan.