Алиев ва Мирзиёев ҳамкорлиги: Осиёдаги ишонч ва ҳамкорлик бўйича кенгаш Ўзбекистон ва Озарбойжон алоқаларини қандай мустаҳкамламоқда?

Ўзбекистон президенти Шавкат Мирзиёев 14–15-октябр кунлари Озарбойжон пойтахти Бокуга боради. У 15-октябр куни Озарбойжон раислигида ўтадиган Осиёдаги ўзаро ҳамкорлик ва ишонч чоралари бўйича кенгашнинг (CICA) еттинчи саммитида иштирок этади. Бу учрашув икки мамлакат ўртасидаги ҳамкорлик кенгайиб бораётган бир пайтда бўлиб ўтади.

Аввалроқ Ўзбекистон Олий Мажлис Сенати раисининг биринчи ўринбосари Содиқ Сафоев 2026-йилги CAMCA минтақавий форуми доирасида Бокуда бўлиб, Мирзиёевнинг режалаштирилган ташрифи ҳақида «Trend» ахборот агентлигига маълумот берганди.

«Ташриф доирасида иқтисодий ҳамкорлик ва Қорабоғни биргаликда ривожлантириш бўйича келишувлар пакетини имзолаш режалаштирилган», — деди Сафоев.

Унинг таъкидлашича, сўнгги йилларда Ўзбекистон ва Озарбойжон ўртасидаги стратегик шериклик энг юқори даражага кўтарилган. Бўлажак ташриф икки мамлакат ўртасидаги фаол сиёсий мулоқотнинг давоми бўлади. Бу мулоқот 2026-йилда янада жадаллашди. Август ойида Озарбойжон президенти Илҳом Алиев Ўзбекистонга давлат ташрифи билан келди. Ташриф давомида икки давлат Абадий дўстлик тўғрисидаги шартномани имзолади ҳамда савдо, инвестиция, энергетика, транспорт ва бошқа соҳаларда ҳамкорликни кенгайтиришга келишиб олди.

Энди икки давлат раҳбарлари Бокуда, жумладан, халқаро майдондаги ҳамкорлик доирасида ҳам мулоқотни давом эттириши кутилмоқда.

Иқтисодий ҳамкорлик Ўзбекистон ва Озарбойжон шериклигининг асосий йўналишларидан бири ҳисобланади. Илҳом Алиев аввалроқ 2025-йилда икки мамлакат ўртасидаги савдо ҳажми 795 млн долларга етганини айтган. Бу 2024-йилга нисбатан 3,2 баробар кўп.

Ўзбекистон Инвестициялар, саноат ва савдо вазирлиги маълумотларига кўра, 2026-йилнинг январ–июн ойларида ўзаро савдо ҳажми тахминан 170,3 млн долларни ташкил этган. Бу ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 30,8 фоизга кўп.

23-август куни Тошкентда бўлиб ўтган Ўзбекистон–Озарбойжон Олий давлатлараро кенгашининг учинчи йиғилишида Шавкат Мирзиёев сўнгги беш йилда икки мамлакат ўртасидаги савдо ҳажми уч баробарга ошганини айтди. Шунингдек, қўшма лойиҳаларнинг умумий қиймати 5 млрд доллардан ошганини таъкидлади.

Боку ва Тошкент 2030-йилгача ўзаро савдо ҳажмини 1 млрд долларга етказишни мақсад қилган. Бунинг учун 2026-йилнинг август ойида тегишли дастур ва йўл харитаси имзоланган. Бироқ икки давлат раҳбарлари 1 млрд долларлик кўрсаткични иқтисодий ҳамкорликнинг энг юқори чегараси эмас, балки дастлабки мақсад деб ҳисобламоқда.

«Бугун биз савдо айланмасини 1 млрд долларга етказишни узоқдаги орзу сифатида эмас, балки эҳтимол, бир неча йил ичида эришишимиз мумкин бўлган мақсад сифатида кўряпмиз», — деди Илҳом Алиев Тошкентга ташрифи чоғида.

Савдо ҳажмининг ўсиши инвестиция фаоллигининг ошиши билан ҳам бирга кечмоқда. 2023-йилда ташкил этилган Ўзбекистон–Озарбойжон инвестиция компаниясининг капитали 500 млн долларни ташкил этади. Компания қўшма лойиҳаларни амалга оширишни қўллаб-қувватлайди.

Олий давлатлараро кенгаш йиғилишида Илҳом Алиев жамғарма маблағларидан қарийб 160 млн доллари лойиҳаларни молиялаштириш учун ажратишга белгиланганини айтди. Бироқ инвестиция киритиш режалаштирилган ва шартномалари имзоланган лойиҳаларнинг умумий қиймати жамғарма капиталига нисбатан анча катта.

«Биз режалаштирган ва шартномаларини имзолаган лойиҳаларга йўналтириладиган инвестициялар ҳажми жамғарма имкониятларидан анча юқори», — деди Илҳом Алиев.

У Ўзбекистонда туризм лойиҳалари, меҳмонхоналар ва тураржой мажмуаларини қуриш бўйича ҳамкорликни алоҳида таъкидлади. Қўшма лойиҳалар саноат, энергетика, қурилиш, қишлоқ хўжалиги, туризм ва молиявий хизматларни қамраб олади.

Ўзбекистон Миллий статистика қўмитаси маълумотларига кўра, мамлакатда Озарбойжон капитали иштирокидаги 473 та корхона фаолият юритмоқда.

Саноат соҳасидаги ҳамкорликнинг амалий мисолларидан бири — Ўзбекистоннинг «Ўзавтосаноат» компанияси ва Озарбойжоннинг «Азермаш» компанияси ўртасидаги қўшма лойиҳа. Озарбойжоннинг Ҳожиғабул саноат паркида жойлашган корхонада Chevrolet автомобиллари ва Isuzu автобуслари ишлаб чиқарилмоқда. Ҳозиргача 10 мингдан ортиқ автомобил ва автобус тайёрланган.

Томонлар ишлаб чиқаришни тўлиқ циклга ўтказиш имкониятларини ҳам ўрганмоқда. Бунинг учун 84 млн доллардан ортиқ инвестиция киритиш режалаштирилган. Ўзбекистондаги нефт ва газ конларини ўзлаштириш, қурилиш ва туризм лойиҳалари, хомашёни қайта ишлаш ҳамда саноат маҳсулотлари ишлаб чиқариш ҳам истиқболли ҳамкорлик йўналишлари ҳисобланади.

Иқтисодий алоқаларнинг яна бир натижаси — Озарбойжоннинг ABB банки Ўзбекистон бозорига кириб келганидир. 23-август куни Тошкентда ABB Davr лойиҳаси ишга туширилди. Ушбу тадбир ва Озарбойжон томонидан Ўзбекистонда амалга оширилаётган лойиҳаларга бағишланган маросимда Илҳом Алиев ва Шавкат Мирзиёев онлайн иштирок этди.

Лойиҳа доирасида ABB банки «Давр банк»нинг назорат пакетини сотиб олиши ва кейинчалик Ўзбекистон бозорида ABB Davr бренди остида фаолият юритиши кўзда тутилган.

Тегишли келишув 22-август куни Ўзбекистон–Озарбойжон тўртинчи минтақалараро форуми доирасида ABB бошқаруви раиси Аббос Иброҳимов ва «Давр банк» кузатув кенгаши раиси Лутфулла Убаев томонидан имзоланган.

Ўзбекистон бозорига кириш ABB банкининг 2026–2028-йилларга мўлжалланган географик кенгайиш стратегиясига мос келади. Банк мамлакат бўйлаб корхоналар ва аҳолига молиявий хизматлар кўрсатишни режалаштирмоқда. Бунда рақамли ечимлар, сунъий интеллект технологиялари ва кичик ҳамда ўрта бизнесни қўллаб-қувватлаш воситаларидан фойдаланилади.

«ABB банкининг янги стратегик даврдаги географик кенгайиш мақсадини амалга ошириш йўлидаги илк тарихий қадами биродар Ўзбекистонда қўйилганидан жуда мамнунмиз», — деди Аббос Иброҳимов.

Унинг таъкидлашича, банк мазкур лойиҳани Ўзбекистонда узоқ муддатли фаолият юритишнинг бошланиши деб билади. Банк корхоналар ва аҳоли учун молиявий ҳамкорга айланишни мақсад қилган.

Шу тариқа, икки мамлакат ўртасидаги ҳамкорлик савдо ва саноат билан чекланиб қолмай, молиявий хизматлар ва рақамли технологиялар соҳасини ҳам қамраб олмоқда.

Ҳамкорликнинг яна бир муҳим йўналиши — Озарбойжоннинг озод қилинган ҳудудларини қайта тиклаш. Илҳом Алиев бу борада Ўзбекистон биринчи бўлиб амалий ёрдам кўрсатган мамлакат эканини таъкидлаган.
Фузули шаҳрида Мирзо Улуғбек номидаги, қарийб 1 минг ўқувчига мўлжалланган мактаб қурилди. Хонкенди шаҳрида эса Ўзбекистон иштирокида тикувчилик корхонаси ташкил этилди.

«Қорабоғ минтақасида, айниқса, аёллар учун иш ўринларини яратиш жуда муҳим. Замонавий ишлаб чиқариш корхонасини ташкил этиш ва 200 дан ортиқ иш ўрни яратишга қаратилган биринчи инвестиция лойиҳаси ҳам Ўзбекистон томонидан амалга оширилмоқда», — деди Илҳом Алиев.

У Қорабоғни қайта тиклашдаги ёрдами учун Мирзиёевга миннатдорлик билдирган.

Бу лойиҳалар икки мамлакат ҳамкорлиги савдо ва инвестициядан ташқари, ижтимоий инфратузилмани ривожлантириш ва аҳоли бандлигини таъминлашни ҳам қамраб олишини кўрсатади.

Шу нуқтаи назардан, Содиқ Сафоев «Trend» агентлигига берган изоҳида айтган Қорабоғни биргаликда ривожлантириш бўйича бўлажак келишувлар аввалдан бошланган лойиҳаларни давом эттиришга хизмат қилиши мумкин.

Энергетика ҳам икки мамлакат ҳамкорлигининг муҳим йўналишларидан биридир. Ўзбекистон газ соҳасидаги лойиҳаларга инвестиция жалб қилишга интилмоқда. Озарбойжон эса бу йўналишдаги инфратузилмани ривожлантиришда ҳамкор бўлиши мумкин. Бундан ташқари, ҳар икки мамлакат Марказий Осиёдан Озарбойжон орқали Европага электр энергияси етказиб беришни кўзда тутувчи «яшил энергетика йўлаги» лойиҳасини илгари суришда иштирок этмоқда.

Ўрта йўлак — умумий иқтисодий имконият

Транспорт алоқаларини ривожлантириш ҳам Боку ва Тошкент манфаатлари бирлашадиган йўналишлардан биридир. Каспий денгизи орқали ўтадиган ва «Ўрта йўлак» деб аталадиган Транскаспий халқаро транспорт йўлагининг ривожланиши Марказий Осиё, Жанубий Кавказ ва Европа бозорлари ўртасидаги савдони кенгайтириш учун янги имкониятлар яратмоқда.

2025-йилда икки мамлакат ўртасидаги транзит юк ташиш ҳажми 1,4 млн тоннани ташкил этган. Бу 2024-йилга нисбатан 6,7 фоизга кўп. 2026-йилнинг биринчи ярмида эса юк ташиш ҳажми 675 минг тоннага етган. Бу ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 12,2 фоизга ўсишни англатади.

Тошкент Каспий денгизидаги портлар инфратузилмасини ривожлантириш ва логистика имкониятларини кенгайтиришдан ҳам манфаатдор. Содиқ Сафоев аввалроқ «Trend» агентлигига берган интервюсида Ўзбекистон Озарбойжондаги Алат портининг белгиланган қисмини ҳамда «Ўрта йўлак» инфратузилмасини ривожлантиришда иштирок этиш ниятида эканини айтган. Август ойида Мирзиёев бу соҳада биргаликда иш олиб бориш зарурлигини таъкидлаган.

«Биз Транскаспий йўлагининг имкониятларини биргаликда ривожлантирамиз, логистика инфратузилмаси самарадорлигини ошириб, юк ташишни кенгайтирамиз. Бунинг учун Каспий денгизида қўшма флот ташкил этиш бўйича ишларни жадаллаштирамиз», — деди у.

Олий давлатлараро кенгаш йиғилишида Ўзбекистон президенти қўшма Каспий флотини ишга туширишни тезлаштиришни ва ягона операторга эга махсус Ўзбекистон–Озарбойжон транспорт йўлагини ташкил этиш имкониятини кўриб чиқишни таклиф қилди.

Илҳом Алиев ҳам Озарбойжон орқали Ўзбекистондан ташилаётган юклар ҳажми ошганини қайд этиб, қўшма флот лойиҳасини тезроқ амалга ошириш зарурлигини таъкидлади. Шу тариқа, транспорт соҳасидаги ҳамкорлик алоҳида юкларни ташишни ташкил этишдан кенгроқ мақсадларга ўтмоқда. Бу ҳамкорлик ишлаб чиқариш ва логистика занжирларини мустаҳкамлаш, бир нечта транспорт йўналишига қарамликни камайтириш ҳамда минтақа мамлакатлари ўртасидаги иқтисодий алоқаларни кучайтиришга ёрдам бериши мумкин.

CICA — минтақавий ҳамкорликни кенгайтириш майдони

Шундай шароитда CICA саммити алоҳида аҳамият касб этади. Озарбойжон 2024–2026-йилларда ташкилотга раислик қилиб, Осиёда транспорт алоқаларини ривожлантириш, рақамлаштириш ва барқарор тараққиётга қаратилган ташаббусларни илгари сурди.

Боку учун бўлажак саммит раислик даврида амалга оширилган ишлар натижаларини мустаҳкамлаш ва ташкилотнинг халқаро майдондаги ролини ошириш имконияти ҳамдир. Еттинчи саммит кун тартибидан тинчлик ва хавфсизлик, давлатлар ўртасида ишончни мустаҳкамлаш, транспорт инфратузилмаси, рақамлаштириш ва барқарор иқтисодий ўсиш масалалари ўрин олган.

Шунингдек, Боку декларацияси ва CICA фаолияти самарадорлигини оширишга қаратилган бир қатор қарорлар қабул қилиниши кутилмоқда.

Ўзбекистон учун саммитда иштирок этиш иқтисодий ва транспорт соҳасидаги мақсадларини кенгроқ Осиё миқёсида илгари суриш имконини беради. Озарбойжон учун эса Тошкентнинг қўллаб-қувватлаши Марказий Осиё ва Жанубий Кавказ ўртасидаги алоқаларни мустаҳкамлашда муҳим аҳамиятга эга.

Бироқ икки мамлакат ҳамкорлиги фақат CICA билан чекланмайди. Октябр ойида Осиё ва Озарбойжон давлатлари раҳбарларининг Авazaдаги маслаҳат учрашувида Мирзиёев оддий савдо-сотиқдан биргаликда тайёр маҳсулотлар ишлаб чиқаришга ўтишни таклиф қилди.

«Биз бир-биримиз билан оддий савдо қилишнинг ўзи етарли бўлмайдиган босқичга етдик. Энди тайёр маҳсулотларни биргаликда ишлаб чиқаришимиз керак. “Олти иқтисодиёт — битта маҳсулот” формуласи айнан шу мақсадни ифодалайди», — деди Ўзбекистон президенти.

Бу ёндашув Боку ва Тошкент илгари сураётган иқтисодий мақсадларга ҳам мос келади. Икки мамлакат нафақат ўзаро савдони кўпайтириш, балки қўшма корхоналар ташкил этиш, саноат ҳамкорлигини чуқурлаштириш, янги транспорт ва энергетика алоқаларини ривожлантиришга ҳам интилмоқда.

Президентлар даражасида умумий кун тартибини шакллантириш

Олий даражадаги учрашувларнинг кетма-кет ўтказилаётгани икки мамлакат сиёсий келишувларни аниқ иқтисодий натижаларга айлантиришга интилаётганини кўрсатади. Август ойида Абадий дўстлик тўғрисидаги шартноманинг имзоланиши муҳим рамзий қадам бўлди. Қўшма инвестиция ва инфратузилма лойиҳалари эса ҳамкорликнинг амалий асосларини яратмоқда.

Мирзиёев Озарбойжонни ишончли иттифоқчи, стратегик ҳамкор ва биродар давлат деб атаган. У икки мамлакат муносабатлари умумий тарихий илдизлар ва маданий алоқаларга таянишини таъкидлаган.
Илҳом Алиев эса Марказий Осиё ва Озарбойжонни ривожланиш учун катта имкониятларга эга бўлган ягона геосиёсий ва иқтисодий минтақа сифатида таърифлаган.

Минтақавий ҳамкорликнинг кенгайиши ҳам сиёсий мулоқотнинг муҳим натижаларидан бири бўлди. Олий давлатлараро кенгаш йиғилишида Мирзиёев Озарбойжоннинг Марказий Осиё давлатлари раҳбарларининг маслаҳат учрашувларига қўшилиши икки минтақа ўртасида иқтисодий ва гуманитар ҳамкорлик учун янги имкониятлар очганини айтди.

Илҳом Алиев эса ушбу форматда тўлақонли иштирок этишни қўллаб-қувватлагани учун ўзбекистонлик ҳамкасбига алоҳида миннатдорлик билдирди.

«Биз икки томонлама муносабатларда ҳам, иштирок этаётган барча халқаро ташкилотларда ҳамиша бир-биримизни қўллаб-қувватлаймиз. Бу биз учун табиий ҳол», — деди Илҳом Алиев.

Бундай ҳамжиҳатлик Бокуда ўтадиган CICA саммити арафасида янада муҳим аҳамият касб этади. Икки томонлама механизмлар муайян лойиҳалар ва инвестиция устуворликларини келишиб олишга ёрдам берса, кўп томонлама платформалар транспорт алоқалари, иқтисодий ривожланиш ва минтақа бўйлаб ўзаро ишончни мустаҳкамлаш бўйича умумий ёндашувларни илгари суриш имконини беради.

Мирзиёевнинг саммитда иштироки ҳам ушбу ҳамкорликнинг давоми бўлади. Учрашув доирасидаги музокараларда икки томонлама лойиҳаларни муҳокама қилиш ва минтақавий масалалар бўйича позицияларни мувофиқлаштириш имконияти бўлиши кутилмоқда.

Кейинги натижалар сиёсий келишувлар қанчалик изчил равишда янги инвестициялар, қўшма ишлаб чиқариш ва самарали транспорт йўналишларига айланишига боғлиқ. Шу нуқтаи назардан, CICA доирасидаги ҳамкорлик Ўзбекистон ва Озарбайжоннинг икки томонлама кун тартибини тўлдириб, уларнинг иқтисодий манфаатларини Осиёнинг кенгроқ ривожланиш мақсадлари билан боғлашга хизмат қилади.