Қозоғистон захира стратегияси ўзгариши фонида олтин харидида дунёда кучли бешликка кирди

Қозоғистон 2026-йилнинг иккинчи чорагида дунёдаги энг йирик бешта марказий банк олтин харидорлари қаторига кирди. Бу ҳақда Жаҳон олтин кенгаши (World Gold Council)нинг сўнгги ҳисоботида келтирилган.

Қозоғистон Миллий банки ушбу чоракда дунё бўйича тўртинчи йирик олтин харидори бўлди. Ундан олдин Польша (51 тонна), Хитой (33 тонна) ва Ўзбекистон (16 тонна) жой олган. Иордания ва Чехия ҳар бири 6 тоннадан олтин сотиб олган бўлса, Гана, Сингапур, Бирлашган Араб Амирликлари ва Қирғизистон камроқ миқдорда харидларни амалга оширган.

Марказий банклар олтин харидини кучайтирмоқда

Қозоғистоннинг бу хариди марказий банклар олтинга бўлган талаби рекорд даражага етган чоракка тўғри келди. Апрель–июнь ойлари оралиғида жаҳон марказий банклари жами 289 тонна олтин сотиб олди. Бу тарихдаги энг кучли иккинчи чорак кўрсаткичи бўлиб, биринчи чоракдаги 57 тоннадан кескин юқори натижа ҳисобланади.

Жаҳон олтин кенгаши бу тикланишни бир нечта омил билан изоҳлайди: геосиёсий кескинликлар, олтин нархининг биринчи чоракдаги юқори кўрсаткичларга нисбатан пасайиши ва марказий банкларнинг захира активларини диверсификация қилишни давом эттираётгани.

Бу тенденция вақтинчалик эмаслиги кўриниб турибди. Жаҳон олтин кенгашининг яқинда ўтказилган сўровига кўра, марказий банкларнинг 89 фоизи келаси йилда жаҳон расмий олтин захиралари кўпайишини кутмоқда. Шунингдек, рекорд даражадаги 45 фоиз марказий банк ўз олтин захираларини оширишни режалаштирмоқда.

Қозоғистоннинг олтин сиёсати

Қозоғистон учун сўнгги харидлар бозордаги қисқа муддатли ўзгаришларга реакция эмас, балки узоқ муддатли стратегиянинг давоми ҳисобланади. «Halyk Finance» таҳлилий маркази таҳлилчиси Амир Актановнинг айтишича, марказий банклар сўнгги 15 йил давомида олтин бўйича соф харидор бўлиб келмоқда. Улар охирги уч йил давомида ҳар йили 1000 тоннадан ортиқ олтин сотиб олган.

Унинг таъкидлашича, расмий ташкилотларнинг барқарор талаби олтин нархининг сўнгги ўсишидаги асосий омиллардан бири бўлган. Қозоғистон бу тенденцияда энг фаол иштирокчилардан бири ҳисобланади. 2011-йилдан 2021-йилгача Қозоғистон Миллий банки олтин захираларини мунтазам ошириб борди ва ўн йил давомида 335 тоннадан ортиқ олтин сотиб олди.

Гарчи сўнгги йилларда регулятор захираларни бошқариш стратегиясини ўзгартирган бўлса-да, 2025-йил февраль ойида у жаҳондаги мураккаб геосиёсий вазият сабаб хорижий валюта захираларидаги олтин сотувини тўхтатганини маълум қилган эди.

Олтин бозоридаги умумий вазият

2026-йилнинг иккинчи чорагидаги янги харидлар эса захираларни диверсификация қилиш сиёсатчилар учун иқтисодий ва геосиёсий ноаниқлик даврида барқарор ҳисобланган активларга эътибор қаратаётганини кўрсатмоқда. Жаҳон олтин бозоридаги умумий ҳолат ҳам худди шу омилларни акс эттирмоқда. Биржа ташқарисидаги савдоларни ҳам ҳисобга олганда, иккинчи чоракда жаҳон бўйича умумий олтин талаби ўтган йилга нисбатан деярли ўзгармай, 1269 тоннани ташкил қилди.

Бироқ 2026-йилнинг биринчи ярмида талаб 2 фоизга ошиб, 2522 тоннага етди. Қиймат жиҳатидан эса жаҳон олтин бозоридаги талаб рекорд даражага чиқиб, 380 миллиард долларни ташкил қилди. Бу асосан олтин нархининг юқори бўлгани билан боғлиқ.

Қозоғистоннинг дунёдаги энг йирик олтин харидорлари қаторига кириши мамлакат захира сиёсатида олтиннинг стратегик аҳамиятини кўрсатади. Шу билан бирга, бу ҳолат марказий банклар орасида геосиёсий ва молиявий хавфлардан ҳимояланиш учун нисбатан барқарор активларга ўтиш тенденцияси кучайиб бораётганини ҳам кўрсатмоқда.

Расмий ташкилотлар келгуси йилда ҳам асосий олтин харидорларидан бири бўлиб қолиши кутилмоқда. Шу сабабли марказий банклар талаби инфляция, фоиз ставкалари ва жаҳондаги сиёсий хавфлар билан боғлиқ ўзгаришларга қарамай, олтин нархини қўллаб-қувватловчи асосий омиллардан бири бўлиб қолиши мумкин.

Эслатиб ўтамиз, аввалроқ олтин нархи ошиши Марказий Осиё иқтисодиётига қандай таъсир қилиши ҳақида ёзган эдик.