«Rosatom»ga raqobatchi: AQSH O‘zbekistonga atom energetikasi bo‘yicha hamkorlikni taklif qilmoqda

AQSH O‘zbekiston bilan atom energetikasi sohasidagi hamkorlikni kengaytirishni taklif qilmoqda. AQSH Davlat kotibi Marko Rubio 2026 yil 19-oktabr kuni Samarqandda o‘tgan Amerika–O‘zbekiston biznes va investitsiya kengashi yig‘ilishida kichik modulli atom reaktorlarini joriy etish, shuningdek, elektr tarmoqlari va gaz taqsimlash tizimini modernizatsiya qilish o‘zaro hamkorlikning istiqbolli yo‘nalishlari ekanini ta’kidladi.

«Biz AQSHning kichik modulli reaktorlarini joriy etyapmiz hamda O‘zbekistonning elektr va gaz taqsimlash tarmoqlarini modernizatsiya qilyapmiz», — dedi Rubio.

Uning qo‘shimcha qilishicha, bu hamkorlik mamlakatning tobora o‘sib borayotgan energiya talabini qondirishga xizmat qiladi.

Ammo Rubio o‘z nutqida AQSH reaktorlarini O‘zbekistonda qurish bo‘yicha alohida shartnoma, aniq ishlab chiqaruvchi kompaniya, sarmoya miqdori yoki qurilish jadvali haqida to‘xtalmadi.

AQSH Davlat departamentining rasmiy xabarida esa Rubio O‘zbekistonning Amerika fuqarolik atom energetikasi texnologiyalariga bo‘lgan qiziqishini olqishlagani qayd etilgan.

AQSH reaktorlariga qiziqish qachon paydo bo‘lgan?

O‘zbekistonning Amerika atom texnologiyalariga bo‘lgan qiziqishi Marko Rubioning oktabr oyidagi tashrifidan oldin ham mavjud edi.

2025 yil noyabr oyida O‘zbekiston Prezidentining AQSHga tashrifi chog‘ida «O‘zatom» agentligi direktori Azim Ahmedxo‘jayev Amerika kompaniyalarining kichik modulli reaktor texnologiyalarini o‘rganishga qiziqish bildirilganini ma’lum qilgan. U «Holtec», «GE Hitachi» va «NuScale» kompaniyalarining reaktor loyihalarini misol sifatida keltirib o‘tgan.

Jahon yadro assotsiatsiyasi bergan ma’lumotda ham O‘zbekiston Rossiya bilan amalga oshirilayotgan atom energetikasi dasturiga qo‘shimcha ravishda Amerika texnologiyalarini ham o‘rganayotgani qayd etilgan.

Kichik modulli atom reaktori nima o‘zi?

Kichik modulli reaktorlar — elektr quvvati odatda 300 megavattgacha bo‘lgan atom reaktorlaridir. Ularning asosiy o‘ziga xosligi shundaki, konstruksiya va uskunalarning muayyan qismlarini zavodning o‘zida modul ko‘rinishida tayyorlab, so‘ng bevosita qurilish maydonida yig‘ish mumkin.

Xalqaro atom energiyasi agentligi («MAGATE») va Jahon yadro assotsiatsiyasi ma’lumotlariga ko‘ra, kichik modulli reaktorlar an’anaviy yirik atom reaktorlariga nisbatan kichikroq quvvatga ega ixcham texnologiyadir. Ayrim loyihalarda bir nechta modulni o‘zaro birlashtirish orqali umumiy quvvatni oshirish imkoniyati ham mavjud.

AQSH Energetika vazirligining ta’kidlashicha, bunday texnologiyalar yirik boshlang‘ich sarmoyani bosqichma-bosqich kiritish, quvvatni talabga qarab kengaytirish va turli joylashuv sharoitlariga oson moslashish kabi afzalliklarga ega.

AQSH va O‘zbekiston yadro xavfsizligi bo‘yicha ham hamkorlik qilmoqda

Amerika bilan hamkorlik aloqalari faqatgina reaktor texnologiyalari haqidagi taklif bilan cheklanib qolmaydi.

2026 yil 18-sentabrda O‘zbekistonning «Sanoat, radiatsiya va yadro xavfsizligi qo‘mitasi» hamda AQSHning «Yadro tartibga solish komissiyasi» o‘rtasida radiatsiya va yadro xavfsizligi bo‘yicha hamkorlik memorandumi imzolangan edi.

O‘zbekiston rasmiy axborotiga ko‘ra, ushbu memorandum litsenziyalash va tekshiruv ishlari, me’yoriy-huquqiy bazani takomillashtirish, favqulodda vaziyatlarga tayyorgarlik ko‘rish va ularga tezkor javob qaytarish, shuningdek, mutaxassislar malakasini oshirish hamda o‘zaro tajriba almashish kabi masalalarni qamrab oladi.

O‘zbekistonning elektr energiyasiga bo‘lgan talabi qanchaga o‘sadi?

Atom energetikasi bo‘yicha hamkorlikka qiziqish kuchayib borayotgan bir paytda O‘zbekiston elektr energiyasiga bo‘lgan ulkan talabni qondirish maqsadida yangi ishlab chiqarish quvvatlarini barpo etishni rejalashtirmoqda.

2026 yil 23-sentabrda davlat rahbariga taqdim etilgan yoqilg‘i-energetika sohasining o‘rta va uzoq muddatli rejalarida 2030 yilga borib mamlakatning generatsiya quvvatlarini 46,1 gigavattga, yillik elektr energiyasi ishlab chiqarish hajmini esa qariyb 129 milliard kilovatt-soatga yetkazish ko‘zda tutilgan.

2035 yilga kelib generatsiya quvvatlarini 57,2 gigavattga, yillik ishlab chiqarishni esa 154,7 milliard kilovatt-soatga olib chiqish rejalashtirilgan.

Shuningdek, sanoat tarmoqlarida elektr energiyasi iste’moli 2030 yilgacha hozirgi 38 milliard kilovatt-soatdan 53,5 milliard kilovatt-soatgacha o‘sishi prognoz qilingan. Rasmiy taqdimotda elektromobillar va keng ko‘lamli ma’lumotlar markazlarining rivojlanishi ham elektr tizimiga qo‘shimcha yuklama tug‘dirishi mumkinligi alohida qayd etilgan.