S&P Qozog‘iston reytingini oshirdi: iqtisodiyot va investitsiyalar uchun bu nimani anglatadi?
Agentlik 2026-yilda mamlakat iqtisodiyoti 5,1 foizga o‘sishini, 2027–2029-yillarda esa o‘sish sur’ati 4-4,5 foiz atrofida bo‘lishini prognoz qilmoqda.
© zakon.kz«S&P Global Ratings» 21-avgust kuni Qozog‘istonning uzoq va qisqa muddatli suveren kredit reytinglarini BBB-/A-3 dan BBB/A-2 gacha oshirdi va reyting bo‘yicha prognozni «barqaror» darajada saqlab qoldi. Agentlik, shuningdek, valutani erkin o‘tkazish va konvertatsiya qilish bo‘yicha bahoni BBB+ gacha oshirdi hamda Qozog‘istonning milliy shkaladagi reytingini kzAAA darajasida tasdiqladi.
«QZ Economy» tahliliy Telegram kanaliga ko‘ra, reytingning oshirilishi Qozog‘istonning investitsiya darajasidagi davlatlar orasidagi mavqeini mustahkamlaydi va investorlar ishonchini oshirishi mumkin.
«Suveren reytingning yuqorilashi — bu ishonchning oshishi hamdir», — deya ta’kidladi ekspertlar 22-avgust kuni.
Ularning fikricha, bu iqtisodiyot uchun moliyalashtirish shartlarini yaxshilashi, xorijiy kreditorlar va investorlar bilan ishlaydigan qozog‘istonlik kompaniyalarni qo‘llab-quvvatlashi hamda Qozog‘istonning umumiy investitsion jozibadorligini oshirishi mumkin.
Iqtisodiy o‘sish asosiy kuchli tomon bo‘lib qolmoqda
Reytingning oshirilishi S&P ta’riflagan Qozog‘istonning «YAIM o‘sish istiqbolining barqarorligi, shuningdek, kelajakdagi tashqi zarbalar ta’sirini yumshatishga yordam beradigan yetarli tashqi va fiskal zaxiralari» bilan bog‘liq.
Dastlabki ma’lumotlarga ko‘ra, birinchi chorakda neft eksporti va ishlab chiqarishdagi uzilishlar sabab o‘sish keskin sekinlashganiga qaramay, yanvar-iyun oylarida YAIM 4,1 foizga o‘sgan.
S&P 2026-yilda Qozog‘iston iqtisodiyoti 5,1 foizga o‘sishini, 2027–2029-yillarda esa o‘sish sur’ati 4-4,5 foiz atrofida bo‘lishini prognoz qilmoqda. Agentlik neft sohasiga bog‘liq bo‘lmagan iqtisodiy faollik fiskal konsolidatsiya va jahon neft narxlarining pasayishi ta’sirini qisman qoplashini kutmoqda. Qurilish va ishlab chiqarish sanoati esa iqtisodiy o‘sishga allaqachon qo‘shimcha turtki bermoqda.
Zaxiralar budjetni barqarorlashtirishga yordam bermoqda
Qozog‘iston hukumatining likvid aktivlari kelgusi to‘rt yil davomida YAIMning taxminan 21 foizi darajasida barqarorlashishi prognoz qilinmoqda. Milliy bank va hukumatning tashqi aktivlari mamlakatning yalpi tashqi qarzidan ko‘p. Bu esa tashqi iqtisodiy zarbalar yuzaga kelganda davlatga harakat qilish uchun qo‘shimcha imkoniyat beradi. Budjet ko‘rsatkichlari ham yaxshilanmoqda. Joriy yilning birinchi yarmida davlat budjeti taqchilligi YAIMning 1,2 foizini tashkil qildi. Bu yil yakuni bo‘yicha belgilangan 2,5 foizlik maqsadga erishish rejasiga mos keladi.
S&P 2026–2029-yillarda umumiy davlat budjeti taqchilligi o‘rtacha YAIMning 1,2-1,3 foizini tashkil etishini kutmoqda. 2025-yilda bu ko‘rsatkich 3,7 foiz bo‘lgan. Birinchi yarim yillikda soliq tushumlari yillik hisobda 17 foizga oshdi. Qo‘shilgan qiymat solig‘i (QQS) tushumlari esa 42 foizga ko‘paydi. Soliq bazasini kengaytirish va xarajatlarni nazorat qilish bo‘yicha chora-tadbirlar budjetni yanada barqarorlashtirishga yordam berishi kutilmoqda.
Siyosiy tahlilchi G‘aziz Abishev reytingning oshirilishini hukumatning budjet va iqtisodiy siyosati, jumladan, soliq islohotlari, xarajatlarni nazorat qilish hamda qayta ishlash sanoatini rivojlantirishga e’tibor kuchaytirilgani bilan bog‘ladi.
«Moliyaviy intizom xalqaro ekspertlarga yoqadi. Mamlakat xarajatlarni tartibga solmoqda va mablag‘larni jamg‘arishni qo‘llab-quvvatlamoqda, Milliy jamg‘arma mablag‘larining sarflab yuborilishidan himoya qilmoqda», — dedi Abishev.
U, shuningdek, hukumatning xorijiy investorlar bilan ishlayotgani va prezident Qosim-Jomart To‘qayevning iqtisodiy pragmatizmini alohida ta’kidladi. Uning fikricha, bu yondashuv tegishli hamkorlar bilan hamkorlikdan maksimal foyda olish va geosiyosiy xatarlarni minimallashtirishga qaratilgan.
Investitsiyalar asosiy foydaga aylanishi mumkin
S&P investitsiyalar yuqori darajada — YAIMning taxminan 30 foizi miqdorida saqlanishini kutmoqda. Bu, asosan, infratuzilma, xomashyoni qayta ishlash va energetika loyihalari hisobiga amalga oshishi kutilmoqda. Investitsiya dasturi Qozog‘istonning xomashyoga asoslangan iqtisodiyotini diversifikatsiya qilish harakatlarida muhim o‘rin tutadi.
«QZ Economy» ekspertlarining fikricha, reytingning oshirilishi xorijiy investorlar va xalqaro moliya institutlari ishonchini kuchaytirishi, «iqtisodiyot uchun moliya jalb qilish xarajatlarini kamaytirishi» hamda xorijiy kreditorlar va investorlar bilan ishlaydigan qozog‘istonlik kompaniyalar uchun shartlarni yaxshilashi mumkin. Shuning uchun reyting oshirilishining ahamiyati davlat moliyaviy holati bilangina cheklanmaydi. Yuqori reyting mamlakat xavfini pastroq deb baholashga yordam beradi. Biroq uning iqtisodiyotga haqiqiy ta’siri investitsiya dasturlari yangi ishlab chiqarish quvvatlari, infratuzilma va uzoq muddatli mehnat unumdorligini qanchalik oshira olishiga bog‘liq bo‘ladi.
Neft asosiy xavf bo‘lib qolmoqda
Qozog‘iston hali ham xomashyo narxlarining o‘zgarishi va neft eksportidagi uzilishlarga bog‘liq bo‘lib qolmoqda.
Neft eksportining qariyb 80 foizi Rossiya hududi orqali o‘tadigan Kaspiy quvur konsorsiumi (CPC) quvuri orqali amalga oshiriladi. Neft esa mamlakat eksportining yarmidan ko‘pini tashkil etadi. S&Pning «barqaror» prognozi CPC quvurida yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan uzilishlar qisqa muddatli bo‘ladi, degan taxminga asoslangan. Agar jahon neft narxlari uzoq vaqt davomida pasaysa yoki quvur orqali yetkazib berishda uzoq muddatli uzilishlar yuzaga kelsa, bu Qozog‘iston reytingining pasaytirilishiga olib kelishi mumkin.
Aksincha, budjet ko‘rsatkichlarining yanada yaxshilanishi va hukumatning foiz to‘lovlari bo‘yicha xarajatlari kamayishi reytingning yanada oshirilishiga olib kelishi mumkin. Shuning uchun reytingning oshirilishi Qozog‘iston uchun ham e’tirof, ham yangi mezon hisoblanadi. S&Pning «barqaror» prognozi mamlakatning kuchli moliyaviy zaxiralari tashqi ehtimoliy zarbalarni yengib o‘tishga yordam berishini ko‘rsatmoqda. Shu bilan birga, budjetni barqarorlashtirish va iqtisodiyotni diversifikatsiya qilish ishlarini davom ettirish muhim bo‘lib qoladi.
«S&P jahon iqtisodiyotidagi noaniqlik va xomashyo bozorlaridagi o‘zgaruvchanlik sharoitida ham Qozog‘iston reytingini oshirdi. Bu iqtisodiyotimiz tashqi qiyinchiliklarga qaramay barqaror bo‘lib qola olishini yana bir bor tasdiqlaydi. Islohotlar va qilingan mehnat o‘z samarasini bermoqda», — deya ta’kidladi «QZ Economy» tahliliy Telegram kanali.
Endi asosiy sinov — Qozog‘istonning kuchaygan suveren ishonchi moliyalashtirish xarajatlarining pasayishiga, investitsiyalarning barqaror davom etishiga va iqtisodiyotning yanada keng diversifikatsiya qilinishiga olib kelishi.
