30 йиллик тарих якуни: Қозоғистон сенати ўзининг сўнгги мажлисини ўтказди

Остонада сенат тугатилишидан олдин унинг сўнгги мажлиси бўлиб ўтди – депутатлар сўнгги бор қатор қонунларни маъқулладилар. Бу деб ҳақда Nur.kz хабар берди.

«Бугун Қозоғистон Республикаси парламенти сенати тарихидаги сўнгги мажлис бўлиб ўтди. Эртага палаталарнинг қўшма мажлисида навбатдаги сессия расман ёпилади – 1 июлдан бошлаб, қонуний кучга кирган янги Конституцияга мувофиқ, парламент ваколатлари тугатилади. Шу тариқа, 1995 йилги Конституцияга асосланган икки палатали парламент ўзининг 30 йиллик тарихий миссиясини муносиб равишда якунламоқда», — деди сенат раиси Маулен Ашимбаев.

У шунингдек депутатларга мурожаат қилди:

«Ҳурматли ҳамкасблар, бизни ривожланишнинг янги босқичи, кўламдор ва юксак вазифалар кутмоқда. Парламент сенатининг 30 йиллик бой тажрибасини қабул қилиб, янги форматда, янги мақомда иш бошлайдиган Қурултойнинг бўлажак фаолиятига муваффақиятлар тилаймиз. Юртимиз обод, мустақиллигимиз абадий бўлсин, барчамиз ватанимиз фаровонлиги йўлида жипслашиб меҳнат қилайлик».

Ўз фаолияти давомида сенат 890 та ялпи мажлис ўтказиб, уларда 3500 дан ортиқ қонун қабул қилинган.

Қозоғистон сиёсий тизимини нима учун ўзгартирмоқда?

Эслатиб ўтамиз, 1 июл куни Қозоғистонда мамлакатдаги давлат ҳокимияти архитектурасини тубдан ўзгартирувчи янги Конституция кучга киради.

Икки палатали парламент тарихи (1995–2026 йй.)

Икки палатали парламент — Сенат (юқори палата) ва Мажилис (қуйи палата) 1995 йил 30 августдаги умумхалқ референдуми якунларига кўра таъсис этилган эди. Сенат ҳудудлар манфаатларини ифодаловчи палата сифатида режалаштирилган: унинг депутатларининг бир қисми маҳаллий маслиҳатлар депутатлари томонидан сайланган бўлса, яна бир қисми бевосита президент томонидан тайинланган. 30 йил давомида ушбу модел сиёсий кучлар мувозанатини ва мамлакат тараққиётининг ўтиш даврида қонунчилик ташаббусларини саралашни таъминлаб келди.

Конституциявий ислоҳотлар сабаблари

Сенатни тугатиш тўғрисидаги қарор 2022 йилги воқеалардан сўнг президент Қосим-Жомарт Тўқаев томонидан илгари сурилган «Адолатли Қозоғистон» концепцияси сиёсий ислоҳотларининг чўққиси бўлди. Икки палатали тизим сўнгги йилларда ортиқча бюрократия, функцияларнинг такрорланиши ва қонунларни қабул қилиш жараёнининг чўзилиб кетиши сабабли тез-тез танқидга учраётган эди. 2026 йил баҳорида ўтказилган умумхалқ референдумида фуқаролар вакилликнинг янада мобил ва тўғридан-тўғри шаклига — бир палатали парламентга ўтишни қўллаб-қувватладилар.

Миллий Қурултой: янги форматда илдизларга қайтиш

Тугатилган икки палатали парламент ўрнига Қурултой олий қонунчилик органига айланади. Тарихан туркий халқларда «қурултой» атамаси муҳим давлат масалаларини ҳал қилиш учун чақириладиган умумхалқ йиғини маъносини англатган. Янги Қурултой аввалги иккала палатанинг функцияларини ўзида мужассам этади, бироқ ягона, бир палатали орган сифатида фаолият юритади. Бу қуйидагиларга хизмат қилиши кўзда тутилган:

- Қонун ижодкорлиги жараёнини тезлаштириш;
- Аппаратни сақлаш учун давлат харажатларини қисқартириш;
- Депутатларнинг сайловчилар олдидаги тўғридан-тўғри масъулиятини ошириш.

Бўлажак сайловлар

Давлат раҳбари аввалроқ эълон қилганидек, Қурултойга сайловлар 2026 йилнинг август ойидаёқ бўлиб ўтади. Улар мустақил номзодлар ва фуқаролик жамияти вакиллари учун имкониятларни кенгайтирувчи янги аралаш сайлов тизими бўйича ўтказилиши кутилмоқда. Янги қонунчилик органи кузги сиёсий сессиянинг очилиши билан ўзининг тўлақонли ишини бошлайди.