Дубай кўчмас мулк бозори касодда: нархлар 32 фоизга қулади
Яқин Шарқдаги уруш олови Дубайнинг «хавфсиз гўша» мақомини кулга айлантирди: атиги бир неча кун ичида амирлик кўчмас мулк бозори ўз қийматининг учдан бирини йўқотди.
Эрон билан бошланган қуролли тўқнашувлар фонида Дубай кўчмас мулк индекси (DFM Real Estate Index) 32 фоизга пасайиб кетди. Бу кўрсаткич 2025 йил давомида кузатилган барча ўсиш суръатларини йўққа чиқарди. «Doug Casey's Crisis Investing» таҳлилий нашрининг хабар беришича, 27 феврал куни 16 910 пункт билан тарихий чўққисига чиққан индекс, АҚШ ва Исроилнинг Эронга берган зарбаларидан сўнг 11 516 пунктгача шўнғиди. Инвесторлар орасида бошланган ваҳима капиталнинг оммавий равишда чиқиб кетишига сабаб бўлмоқда.
Вазиятнинг кескинлашувига Эрон дронлари ва ракеталарининг Дубайдаги стратегик объектларга берган зарбалари асосий туртки бўлди. Ҳужумлар оқибатида машҳур «Fairmont» меҳмонхонаси, Жабал-Али порти ва Дубай халқаро аэропорти (DXB) зарар кўрган. Ракета парчалари шаҳарнинг диққатга сазовор жойларида ёнғинларни келтириб чиқарди. Бу воқеалар дунё бойлари учун энг хавфсиз макон ҳисобланган Дубайнинг имижини бутунлай вайрон қилди ва 2025 йилда амалга оширилган 250 млрд долларлик рекорд транзакциялар даврига нуқта қўйди.
Нефт шоки ва ликвидлик тақчиллиги
Ҳўрмуз бўғозининг ёпилиши Форс кўрфази давлатларини улкан молиявий инқироз ёқасига олиб келди. Иқтисодиёти фақат нефт экспортига боғланган БАА, Саудия Арабистони ва Кувайт каби давлатлар нақд пул (ликвидлик) тақчиллигига дуч келмоқда. Нефтдан тушадиган даромадлар кескин камайгани сабабли, ушбу мамлакатлар ҳукуматлари ички тақчилликни ёпиш учун хориждаги инвестицияларини зудлик билан қайтариб олишга мажбур бўлмоқда. Бу эса яқин йилларда кузатилмаган глобал иқтисодий занжирли реакцияни бошлаб юбориши мумкин.
Дубайдаги вазият бутун минтақадаги молиявий тизимнинг оғир аҳволда эканидан далолат беради. Амирлик иқтисодиётининг тижорат двигатели ҳисобланган кўчмас мулк бозоридаги қулаш, аслида Форс кўрфазининг нефтга қарам модели инқироз вақтида қанчалик заиф эканини кўрсатиб қўйди. Ҳозирда инвесторлар ўз активларини сақлаб қолиш учун Дубайни тарк этишмоқда, бу эса нархларнинг янада пасайишига олиб келиши кутилмоқда.
АҚШ молиявий тизимига таҳдид
Форс кўрфази давлатларининг ўз капиталларини қайтариб олиши АҚШ молия тизими учун тўғридан тўғри хавф туғдиради. Маълумотларга кўра, 2024 йил якунига келиб Саудия Арабистони, БАА ва Кувайт АҚШда жами 1 трлн доллардан ортиқ активларга эгалик қилган. Ушбу захираларнинг оммавий равишда сотилиши Америка фонд бозорларида касодга, давлат облигациялари даромадлилигининг кескин ошишига ва қарз олиш қийматининг қимматлашишига олиб келади.
Машҳур инвестор Даг Кейси Эрон инқирозини «пуфакни ёрган нина» деб таърифлади. Унинг фикрича, бозорнинг бундай заиф томонлари уруш ҳақидаги хабарлар газеталарнинг бош саҳифаларидан тушганидан кейин ҳам сақланиб қолаверади. Дубайнинг кўчмас мулк бозори яқин келажакда аввалги мавқеини тиклаши жуда қийин кечади, чунки ишонч индекси энг паст даражага тушиб бўлди.
