Dunyo mamlakatlari AQSHdan yuz o‘girmoqda: yangi tadqiqotning hayratlanarli natijalari
Global miqyosda AQSHga bo‘lgan ishonch keskin pasaydi. Yevropa va boshqa yetakchi davlatlar Vashingtonga tayanishdan voz kechib, o‘z mudofaasini kuchaytirishga o‘tmoqda.
Xalqaro maydonda geosiyosiy ittifoqlarni qayta ko‘rib chiqish jarayoni boshlandi. Bunga global xavfsizlik kafili sanalgan AQSHga bo‘lgan ishonchning keskin pasayishi sabab bo‘lmoqda. «Katta yettilik» va rivojlanayotgan davlatlarda Vashingtonga nisbatan hafsala pir bo‘lishi kuzatilmoqda.
Myunxen xavfsizlik konferensiyasi hisobotida qayd etilishicha, barcha o‘rganilgan mamlakatlarda AQSH siyosatiga ishonch pasaygan. Eng keskin tushish Kanadada kuzatilib, amerikaliklarni ishonchli ittifoqchi sifatida qabul qilish birdaniga 52 foizga qulagan.
Yevropa qit’asida ham pessimistik manzara hukm surmoqda. Italiyada ishonch 21 foizga, Fransiyada 17 foizga va Germaniyada 15 foizga kamaygan. Janubiy Afrika, Braziliya, Xitoy va Yaponiyada ham salbiy dinamika qayd etilgan.
Ekspertlar fikricha, bu raqamlar Amerikaning global barqarorlashtiruvchi sifatidagi davri nihoyasiga yetayotganini aniq ko‘rsatadi. G‘arb bloki o‘zining ichki yakdilligini yo‘qotmoqda va dunyo mamlakatlari Vashingtonga bo‘lgan tobelikni kamaytirishga faol harakat qilmoqda.
Yevropa mustaqillikka tayyorlanmoqda
Okeanorti hamkorlarining ishonchsizligini anglab yetgan Yevropa jamiyati yangi sharoitlarga moslashmoqda. Yevropa Ittifoqi fuqarolari o‘z mudofaa budjetlarini mustaqil ravishda oshirish zarurligiga asta-sekin rozi bo‘lishmoqda.
«Eurobarometer» tomonidan o‘tkazilgan yangi so‘rovnomaga ko‘ra, harbiy xarajatlarni ko‘paytirishni Fransiyada 43 foiz, Germaniyada esa 32 foiz aholi qo‘llab-quvvatlagan.
Mamlakatlarning mudofaa xarajatlarini oshirishi amalda ijtimoiy dasturlarning qisqarishiga va harbiy-sanoat majmuasini moliyalashtirish uchun biznesga soliq bosimining sezilarli darajada o‘sishiga olib kelishi muqarrar.
«Buldozer siyosati» oqibatlari
Tahlilchilar Vashingtonning institutsional hamkorlik tamoyillaridan voz kechib, «buldozer siyosati»ga o‘tganini ta’kidlamoqda. AQSHning sheriklarni mudofaa xarajatlari hajmi bilan shantaj qilishi va xalqaro kelishuvlardan chiqishi vaziyatni yanada keskinlashtirdi.
Mintaqaviy o‘yinchilar Vashingtondagi siyosiy kon’yunkturaga bog‘liq bo‘lmagan himoyaning muqobil formatlarini qidirishga majbur bo‘lmoqda. Xususan, savdo mojarolari va radikal ritorika ishonchsizlikni yanada kuchaytirgan.
Natijada dunyo globallashuv va yagona o‘yin qoidalaridan voz kechib, parchalanish, vaziyatga qarab mintaqaviy ittifoqlar tuzish va savdo to‘siqlarini kuchaytirish yo‘liga o‘tmoqda.
