«Бозор бундай дефицитни кўрмаган»: дрон ва ракеталарда ишлатиладиган металл ўсиш бўйича олтинни ортда қолдирди
Эрондаги уруш волфрам нархининг ошишида катализатор бўлди. Ўзбекистон ҳам уни ишлаб чиқаришни кўпайтиришни мақсад қилган.
Волфрам бозори беназир дефицитга дуч келди, бу эса олтин каби анъанавий ҳимоя активини ортда қолдирган раллига олиб келди.
Ҳарбий талабнинг ўсиши ва уни тезкор қазиб олиш имконияти чеклангани сабабли, волфрам учун тахминан икки йил давомида инвестиция имконияти ойнаси юзага келмоқда, деб хабар берди «Bloomberg».
557 фоизга ўсиш
2025-йил февралдан бошлаб, жуда қаттиқ ва юқори ҳароратга чидамли металл – волфрам (унинг карбиди Ер юзасидаги энг қаттиқ моддалардан бири) нархи 557 фоизга ошди, бу олтин динамикасидан тезроқ бўлди.
Бунинг асосий сабаби волфрам етказиб беришнинг кескин қисқаришидир. Хитой асосий ишлаб чиқарувчи сифатида, экспорт назорати рўйхатларига волфрам маҳсулотларини киритганидан сўнг, етказиб бериш ҳажми тахминан 40 фоиз камайди.
Захиралар тугаётган шароитида, Эрондаги уруш ҳарбий талабни кучайтириб, нархларни тезроқ ошишига сабаб бўлди, деб хабар қилади.
Асосий истеъмолчилар
Анъанавий равишда волфрам қуйидаги соҳаларда қўлланилади:
Металл ишлаб чиқариш
Қурилиш
Аэрокосмик саноат
Бироқ ҳарбий харажатларнинг ошиши бозордаги танқисликни кучайтирди.
Етказиб бериш стратегиялари
Жуда қаттиқ қотишма асбобларни ишлаб чиқарувчи «Ceratizit» (Австриянинг «Plansee Group» гуруҳига киради) таъминот хатарини камайтириш мақсадида волфрам қуйилишини йиғиш ва қайта ишлаш орқали ҳаракат қилмоқда.
Шунингдек, Швециянинг «Sandvik» машинасозлик гуруҳи ҳам ишлатилган асбобларни юқори сифатли волфрам қумига қайта ишламоқда.
Таҳлилчилар нима дейди?
«Яқин Шарқдаги ҳозирги низо нархларнинг сўнгги кескин ўсишига таъсир қилувчи омилдир», – дейди «Project Blue» компаниясидан Жанин Леру.
Унинг прогнозига кўра, 2026-йилда ҳарбий мақсадларда, жумладан учувчисиз қурилмалар ва ўқ-дориларда волфрам истеъмоли 12 фоизга ошиши кутилмоқда.
«Arlington Innovation Partners» ҳаммуассиси Дэвид Аргил эса шундай дедйи:
«Волфрам бозори кичиклиги сабабли дефицит нархларни яна ошишига олиб келиши мумкин, ҳолат барқарорлашгунга қадар. Испания, Бразилия, Австралия ва АҚШда янги конларни ишга тушириш учун тахминан икки йил керак. Шу боис инвесторларда максимум 24 ойлик имконият мавжуд, бу даврда вазият норозилик ва хафасини келтириши мумкин».
«BMO Capital Markets»нинг хомашё бозорларини таҳлил қилиш бўйича вице-президенти Жорж Ҳеппел шундай деди:
«Бир неча мамлакатлардаги турли ва ҳайратланарли металлар бозорида 12 йиллик тажрибамда мен ҳозирги кундаги волфрам бозори каби дефицитни кўрганим йўқ».
Унинг фикрига кўра, Эрондаги уруш замонавий урушларда метал талабининг қанчалик катта эканини ёққол кўрсатди:
«Юзлаб ва минглаб учувчисиз қурилмалар, шунингдек, уларга қарши қўлланадиган ракета ва дронлар. Волфрамнинг бу жараёнда катта ўрни бор».
Ўзбекистонда волфрам
Ўзбекистон ўз волфрам саноатини фаол ривожлантирмоқда ва бу камёб метал қазиб олиш ҳамда қайта ишлаш ҳажмини ошириш бўйича амбициоз мақсадларни белгилаган.
2024-йил декабр ойида «Ўзбекистон технологик металлар комбинати» 2030-йилга қадар волфрам ишлаб чиқариш ҳажмини 50 бараварга ошириш режасини эълон қилди. Унга кўра, Ўзбекистоннинг жаҳон волфрам бозоридаги улуши 5,1 фоизгача ошади. Бу мақсадда камёб металларни қазиб олиш ва қайта ишлаш бўйича 34 та лойиҳа амалга оширилмоқда.
2025-йил мартда комбинат Марказий Осиёдаги биринчи аъзоси сифатида Халқаро вольфрам саноати ассоциацияси (ITIA)га кирди, бу эса мамлакатга жаҳон бозори маълумотлари ва соҳавий тадбирларда иштирок имкониятини берди.
Самарқанд вилоятидаги «Ингичка» конини тиклаш асосий лойиҳалардан бири ҳисобланади, бу ерда волфрам қазиб олиш 1941-йилдан бошланган, 1996-йилда жаҳон нархлари пастлиги сабаб тўхтатилган. 2022-йилда Ингичка тажрибавий-технологик экспедициясининг эски бинолари асосида технологик чиқиндилардан волфрам ажратиш фабрикаси очилган. Биринчи босқичда 82 иш ўрни яратилган ва йиллик 100 тонна волфрам концентрати ишлаб чиқарилади.
Олмалиқ темир-металлургия комбинати ҳам саноатда талаб катта бўлган волфрам қумини фаол ишлаб чиқармоқда.
Ушбу ташаббуслар орқали Ўзбекистон дунё бозорида волфрам бўйича йирик иштирокчилардан бири бўлишни мақсад қилмоқда.
