128 trln dollarlik global iqtisodiyot: mamlakatlarning yalpi ichki mahsuloti qancha?

Dunyoning eng yirik iqtisodiyoti hamon AQSH bo‘lib, uning YAIMi 32,64 trillion dollarga teng. Bu mamlakat hissasiga jahon YAIMining qariyb chorak qismi to‘g‘ri keladi. Ma’lumotlar Xalqaro valuta jamg‘armasining (XVJ) 2026-yilning oktabr oyida e’lon qilingan «Jahon iqtisodiyotining istiqbollari» hisobotidagi yangi prognozlarga asoslangan.

YAIM ko‘rsatkichlari bozor valuta kurslari bo‘yicha AQSH dollariga aylantirilgan holda, bir yil davomida ishlab chiqarilgan tovarlar va ko‘rsatilgan xizmatlarning umumiy qiymatini aks ettiradi. Ushbu infografikada mamlakatlar va hududlar nominal yalpi ichki mahsuloti (YAIM) hajmiga qarab ko‘rsatilgan.

Ikkinchi o‘rinda 21,55 trillion dollarlik YAIM bilan Xitoy turadi. Uning iqtisodiyoti dunyoda uchinchi o‘rinni egallagan Germaniya iqtisodiyotidan to‘rt baravardan ham katta.

Dunyodagi ikki yirik iqtisodiyot bilan qolgan mamlakatlar o‘rtasidagi farq juda katta. AQSHning o‘zi Germaniya, Yaponiya, Buyuk Britaniya, Hindiston va Fransiyaning jami YAIMidan ko‘proq iqtisodiy mahsulot va xizmatlar ishlab chiqaradi.

Xitoy va Yaponiyadan tashqari, Osiyoda yana bir qancha yirik iqtisodiyotlar joylashgan. Jumladan, YAIMi 4,06 trillion dollar bo‘lgan Hindiston va 1,48 trillion dollarlik ko‘rsatkichga ega Indoneziya katta iste’mol bozorlariga ega. Janubiy Koreyaning YAIMi esa 2,25 trillion dollarni tashkil etadi. Bu mamlakat kuchli sanoat ishlab chiqarishi bilan ajralib turadi.

Boshqa mintaqalarda ham yirik iqtisodiyotlar mavjud. Braziliyaning 2,65 trillion dollarlik YAIMi Janubiy Amerika iqtisodiyotining qariyb yarmini tashkil etadi. Avstraliya esa 2,11 trillion dollarlik YAIM bilan Okeaniya mintaqasidagi umumiy iqtisodiy ishlab chiqarishning asosiy qismini ta’minlaydi.

Dunyoning eng yirik iqtisodiyotlari hajmi umumiy manzaraning faqat bir tomonini ko‘rsatadi. Ularning kelgusidagi rivojlanishi esa ko‘p jihatdan turli omillarga bog‘liq.

AQSHda sun’iy intellekt (SI) sohasiga kiritilayotgan sarmoyalarning tez sur’atda oshishi serverlar, dasturiy ta’minot, ma’lumotlarni qayta ishlash markazlari va energetika infratuzilmasiga bo‘lgan talabni kuchaytirmoqda. Zamonaviy SI modellarini yaratish va ishlatish uchun juda katta hisoblash quvvati kerak. Bu esa tegishli uskunalarni ishlab chiqaradigan va zarur infratuzilmani quradigan kompaniyalar uchun yangi imkoniyatlar yaratmoqda.

Iste’mol xarajatlari ham AQSH iqtisodiy o‘sishining muhim manbalaridan biri bo‘lib qolmoqda. 2026-yilning ikkinchi choragida mamlakat iqtisodiyoti inflatsiya hisobga olingan yillik sur’at bo‘yicha 2,2 foizga o‘sdi. Bunga aholining xarajatlari, investitsiyalar va eksportning ortishi yordam berdi.

Sun’iy intellektga kiritilayotgan sarmoyalar AQSHdan tashqaridagi mamlakatlar uchun ham yangi imkoniyatlar yaratmoqda. Komputerlar, serverlar va yarimo‘tkazgichlar savdosining kengayishi AQSHdagi investitsiyalarni Osiyo mamlakatlaridagi yetkazib beruvchilar bilan bog‘lamoqda. Ushbu qismlarni ishlab chiqaradigan mamlakatlarda AQSH bozorining talabi eksportning o‘sishi va yangi ishlab chiqarish korxonalarining qurilishiga turtki bermoqda.

2026-yilning dastlabki to‘qqiz oyida Xitoy iqtisodiyoti o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 4,6 foizga o‘sdi. Bu o‘sishning muhim omillaridan biri yuqori texnologiyali mahsulotlar ishlab chiqarish bo‘ldi. Mazkur sohada ishlab chiqarish hajmi 14,3 foizga oshdi. Shu bilan birga, sanoat robotlari va litiy-ion batareyalar ishlab chiqarish ham sezilarli darajada ko‘paydi.

Xitoy ishlab chiqaruvchilarini tashqi bozorlardagi talab ham qo‘llab-quvvatlamoqda. Prognozlarga ko‘ra, mamlakatning tovarlar savdosidagi ijobiy saldosi yana 1 trillion dollardan oshadi. Bunga yarimo‘tkazgichlar va ekologik toza texnologiyalar eksportining yuqori hajmi yordam bermoqda. Ushbu sohalar Xitoy sanoatini dunyoning turli mamlakatlaridagi korxonalar va iste’molchilar bilan chambarchas bog‘lab turibdi.

Shu bilan birga, ko‘chmas mulk bozoridagi inqiroz Xitoy ichki iqtisodiyotining o‘sishini cheklashda davom etmoqda. 2026-yilning dastlabki to‘qqiz oyida ko‘chmas mulk loyihalariga investitsiyalar 20 foizdan ko‘proqqa kamaydi. Chakana savdo hajmi ham sustligicha qoldi.

Natijada, uy-joy bozoridagi muammolar va aholining iste’mol xarajatlari sustligicha qolayotgan bir paytda, yuqori texnologiyali sohalar hamda eksportga yo‘naltirilgan ishlab chiqarish Xitoy iqtisodiy o‘sishini ta’minlashda muhim rol o‘ynamoqda.

Eslatib o‘tamiz, avvalroq ekspertlar O‘zbekistonda YAIM va maoshlar bo‘yicha yangi prognozlarni e’lon qilgandi.