Нефт-газ соҳасини урушдан кейин тиклаш икки йил вақт олади – ХЭА раҳбари

Халқаро энергетика агентлиги ижрочи директори Фотиҳ Бирол Эрондаги урушдан кейин нефт ва газ қазиб олишни нормал ҳолатга келтириш икки йилгача вақт олиши мумкинлигини билдирди. Шу билан бирга, Ливан ва Исроил ўртасидаги сулҳ ҳамда Доналд Трампнинг Теҳроннинг ядровий қуролдан воз кечиши ҳақидаги баёнотларидан сўнг нефт нархлари тушмоқда.

Тикланиш қийин кечади

«Нефт бозорининг тикланиши секин кечади, чунки АҚШ ва Эрон ўртасидаги можаро Форс кўрфази бўйлаб нефт конлари, қайта ишлаш заводлари ва қувурларга зарар етказган», – деди Фотиҳ Бирол «Bloomberg Television» эфирида.

Унинг сўзларига кўра, Ҳўрмуз бўғози очилиши биланоқ ишлаб чиқариш аввалги даражага қайтади, деган умумий қараш мавжуд, бироқ бу нотўғри тушунча.

Суюлтирилган табиий газ таъминотини тиклаш янада мураккаб бўлиши мумкин. Фотиҳ Бирол баҳолашича, ҳарбий ҳужумлар натижасида зарар кўрган айрим суюлтирилган табиий газ терминалларини тўлиқ ишга тушириш икки йилдан ортиқ вақт талаб қилади.

Агар Эрон атрофидаги инқироз чўзилиб кетса, асосий зарба энергия ресурсларини импорт қилувчи ривожланаётган давлатларга – айниқса Осиё ва Африкадаги мамлакатларга тушади.

Халқаро энергетика агентлиги раҳбари қайд этишича, бозорда талабнинг пасайиш аломатлари аллақачон кузатилмоқда: энергия истеъмолини чеклаш, иқтисодий фаолликнинг сусайиши ва инфляция босимининг кучайиши шулар жумласидан.

Нефт нархлари қандай?

17-апрел куни Осиё бозорларида нефт арзонлашди. «Oil Price» маълумотларига кўра, бунга Исроил ва Ливан ўртасидаги 10 кунлик сулҳ ҳамда Доналд Трампнинг Эрон инқирози бўйича оптимистик баёнотлари сабаб бўлган.

«WTI» фючерслари 93 доллардан бироз юқори (-1,5 фоиз)

«Brent» нефти 98 долларга тушди (-1,3 фоиз)

Шу билан бирга, икки эталон ҳам АҚШ ва Эрон ўртасидаги музокаралар бузилгандан кейин кўтарилган уч хонали даражалардан анча пастда қолмоқда.

Трамп Эрон ядровий дастурини «музлатишга» рози бўлганини айтди. Теҳрон расман изоҳ бермади, аммо БМТдаги вакили Амир Саид Ираваний «эҳтиёткор оптимизм»ни таъкидлади. Шу билан бирга, Ливан армияси Исроилни келишувни бузишда айблаб, янги ҳужумлар ҳақида хабар қилди.

Пандемиядан бери илк бор пасайиш

14-апрел куни Халқаро энергетика агентлиги ойлик ҳисоботида Яқин Шарқдаги уруш сабаб экспорт узилишлари 2026-йилда жаҳон нефт таклифини қисқартиради, талаб эса пандемиядан бери илк бор пасайишини билдирган.

Йил якунига кўра агентлик ҳали ҳам профицитни прогноз қилмоқда, аммо у кескин қисқарган:

аввал: 2,46 млн баррел/кун

ҳозир: 410 минг баррел/кун

Бироқ «Reuters» сўровида иштирок этган таҳлилчилар дефицитни кутмоқда – уларнинг ҳисобича, талаб таклифдан 750 минг баррел/кунга юқори бўлади.

Ҳафта бошида OPEC 2026-йил II чорак учун глобал талаб прогнозини пасайтирди.

Ормуз бўғози орқали нефт ва газоконденсат ташиш апрел бошида кескин тушиб кетди:

феврал: 20 млн баррель/кун

апрел боши: 3,8 млн баррель/кун

Прогнозлар

Халқаро энергетика агентлигининг базавий сценарийсига кўра, Яқин Шарқдан нефть етказиб бериш йил ўртасигача тикланади, аммо урушдан олдинги даражадан паст бўлади.

Қаттиқ сценарийда эса:

захиралардан қарийб 2 млрд баррел нефт сарфланиши мумкин

талаб 2026-йил II–IV чоракларда йиллик ҳисобда ўртача 5 млн баррел/кунга қисқаради

Бу эса бозордаги ноаниқлик ҳали узоқ давом этишини кўрсатади.