Нефт нархи 100 доллардан тушмаяпти: «Saudi Aramco» экспорт йўналишини кескин ўзгартиришга мажбур бўлди

Мамлакат нефт экспортининг маълум бир қисмини Форс кўрфазидаги муқобил логистика йўналишлари орқали амалга оширмоқда. «Reuters» агентлиги хабар беришича, «Saudi Aramco» компанияси сентябр ва октябр ойларида 60 миллион баррелга яқин хом нефтни Рас-Танура портидан Ўмоннинг Соҳар порти яқинида кемадан-кемага юклаш амалиёти орқали экспорт қилиш учун сотган. Бу кўрсаткич кунига ўртача 1–1,5 миллион баррелни ташкил этади.

Ушбу қўшимча экспорт Саудиянинг Қизил денгиз соҳилидаги Янбу порти орқали етказиб бериш ҳажми камайган бир пайтда юз бермоқда. Янбуга олиб борувчи «Шарқ-Ғарб» нефт қувурига қилинган ҳужумдан сўнг, мазкур порт орқали экспорт сезиларли даражада пасайган. Шу сабабли «Saudi Aramco» йўқотилган ҳажмнинг бир қисмини Форс кўрфази орқали экспорт ҳисобига қоплашга уринмоқда.

Саудия нефтни қаерга юбормоқда?

«Reuters» агентлигининг савдо соҳасидаги манбаларига кўра, қўшимча ҳажмларнинг асосий харидорлари қаторидан Хитой ва Жанубий Кореянинг нефтни қайта ишлаш корхоналари ўрин олган. Шунингдек, айрим партиялар Ҳиндистон ва Японияга ҳам етказиб берилади.

Бунда нефт Соҳар порти яқинида «кемадан кемага», яъни қайта юклаш усулида ташилмоқда. Мазкур амалиётга кўра, хом нефт дастлаб яқинроқ масофадаги портга ёки унинг атрофига олиб борилади, сўнгра бошқа танкерга ўтказилиб, якуний харидорга йўналтирилади.

«Reuters» таъкидлашича, ушбу партияларни Жанубий Корея ва Хитойдан ташқари Ҳиндистон ҳамда Япония ҳам харид қилмоқда.

Нефт нархи пасайди

Саудия Арабистони томонидан экспорт ҳажмининг қўшимча равишда оширилиши дунё бозорида таъминот билан боғлиқ хавотирларни бироз юмшатди.

«Reuters» агентлигининг хабарига кўра, жума куни нефт фючерсларининг бир баррели 1 доллардан кўпроққа арзонлаган. Бунга Саудиянинг бозорга қўшимча нефт партияларини чиқараётгани тўғрисидаги хабарлар ҳам ўз таъсирини кўрсатган.

Шу куни «Brent» маркали нефт нархи 1,6 фоизга пасайиб, 103,18 долларни ташкил этган. Нархларнинг пасайиши кетма-кет учинчи кун кузатилмоқда.

Шунга қарамай, нефт баҳоси ҳамон 100 доллардан юқори даражада сақланиб турибди. Хусусан, 18 сентябр куни «Brent» нефти 103 доллар, АҚШнинг «West Texas Intermediate» («WTI») маркали нефти эса 100 доллар атрофида савдо қилинган.

Ушбу кўрсаткичлар Яқин Шарқдаги таъминот ва транспорт логистикаси билан боғлиқ хавф-хатарлар ҳануз сақланиб қолаётган бир шароитда қайд этилмоқда.

Саудиянинг асосий муаммоси

Саудия Арабистони учун «Шарқ-Ғарб» қувури стратегик аҳамиятга эга. Сабаби у мамлакатнинг шарқий ҳудудларидаги нефт конларидан қазиб олинган хомашёни Қизил денгиз соҳилида жойлашган Янбу портига узлуксиз етказиб бериш имконини яратади.

«Reuters» агентлигининг 13 сентябрдаги алоҳида хабарида қайд этилишича, мазкур қувур фаолиятининг тўхтаб қолиши Саудиянинг экспорт йўналишларига жиддий босим ўтказмоқда. Компания Янбу порти орқали фақат чекланган миқдорда нефт экспорт қила олаётгани сабабли, Форс кўрфази орқали муқобил етказиб бериш йўлларидан фойдаланилмоқда.

Осиё учун қўшимча нефт

Саудиянинг қўшимча нефт ҳажмлари, биринчи навбатда, Осиёдаги харидорлар учун муҳим аҳамиятга эга.

«Reuters» агентлиги маълумотига кўра, Саудия нефтини Осиёга етказиб берувчи супертанкерларни ижарага олиш нархи ҳам кескин қимматлашган. Хусусан, октябр бошида Осиёга 2 миллион баррел нефт ташийдиган улкан танкерлар учун фрахт ставкаси 800 «Worldscale» даражасига кўтарилган. «Reuters» ушбу кўрсаткични рекорд натижа сифатида қайд этган.

Шу билан бирга, нефт таъминотидаги физик ҳажмларнинг сақлаб қолиниши харидорлар учун ўзига хос қулайликлар ҳам яратмоқда. Масалан, Япония нефт ассоциацияси президенти Шуничи Кито мамлакатдаги нефтни қайта ишлаш корхоналари ноябр ойига қадар етарли миқдорда хомашё сотиб олганини маълум қилган.

Нефт бозоридаги вазият ҳамон мураккаблигича қолмоқда

Халқаро энергетика агентлигининг сентябр ойидаги «Oil Market Report» ҳисоботида 2026 йилда дунё бўйлаб нефтга бўлган талаб кутилганидан кунига 2,5 миллион баррелга камайиши прогноз қилинган. Агентлик мазкур ҳолатни АҚШ ва Эрон ўртасидаги музокаралардаги узилишлар ҳамда нефт оқимларининг нормаллашиши кечикаётгани билан изоҳлаган.

Шу билан бирга, жорий бозорда таклифнинг қайси йўналиш орқали амалга оширилиши масаласи муҳимлигича қолмоқда. Саудия Арабистони Яқин Шарқдаги узилишлар сабабли Форс кўрфази орқали экспортни кўпайтирмоқда, Европа учун эса айрим нефт партияларини етказиб беришда чекловлар пайдо бўлган. Хусусан, «Reuters» агентлигининг 18 сентябрда хабар беришича, «Saudi Aramco» айрим европалик қайта ишловчиларга октябр ойи учун хом нефт етказиб бермаслигини маълум қилган.

Натижада бозорда бир вақтнинг ўзида икки хил жараён кузатилмоқда: Саудиянинг Осиёга қўшимча нефт етказиб бериши нархларни пасайтиришга босим ўтказаётган бўлса-да, Яқин Шарқдаги инфратузилма ва логистика билан боғлиқ хавф-хатарлар нефт баҳосининг ҳамон 100 доллардан юқори даражада сақланиб қолишига асосий сабаблардан бири бўлиб турибди.