O‘zbekiston Ozarbayjon bilan savdoni 1 mlrd dollarga yetkazish uchun nimalar qilishi kerak?

Ozarbayjon va O‘zbekiston o‘zaro savdo hajmini 2030-yilgacha 1 milliard dollarga yetkazishni maqsad qilgan. Bir qarashda, bu shunchaki ikki davlat hukumati qo‘ygan navbatdagi savdo maqsadidek ko‘rinishi mumkin. Ammo aslida bu maqsad Janubiy Kavkaz va Markaziy Osiyo o‘rtasidagi iqtisodiy aloqalarni ancha kuchaytirishi mumkin.

Avvalgi savdolar

Ikki davlat o‘rtasidagi savdo allaqachon o‘sib bormoqda. 2025-yilda O‘zbekiston va Ozarbayjon o‘rtasidagi savdo hajmi 307,3 million dollar bo‘lgan. Bu 2024-yilga qaraganda 14,6 foiz ko‘p. 2026-yilning dastlabki olti oyida esa savdo hajmi 170,3 million dollarga yetgan. Bu o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 30,8 foizga ko‘p. Agar bu o‘sish davom etsa va yangi investitsiya hamda biznes loyihalari amalga oshirilsa, 1 milliard dollarlik maqsadga erishish mumkin.

Bu hamkorlikning muhim tomoni shundaki, O‘zbekiston va Ozarbayjon faqat tovar sotib olish va sotishga e’tibor qaratmayapti. Ular investitsiya kiritish, kompaniyalarni bir-biri bilan bog‘lash va turli hududlar o‘rtasidagi hamkorlikni ham rivojlantirmoqchi. Chunki savdo uzoq muddat davom etishi uchun faqat hukumatlarning kelishuvlari yetarli emas. Eng muhimi, ikki davlat kompaniyalari o‘rtasida haqiqiy biznes aloqalari bo‘lishi kerak.

O‘zbekiston Markaziy Osiyodagi eng ko‘p aholiga ega davlat. Mamlakatning katta ichki bozori, rivojlanayotgan sanoati va xorijiy bozorlarga chiqishga bo‘lgan qiziqishi ortib bormoqda. Ozarbayjon esa transport, logistika va energetika sohalarida yaxshi infratuzilmaga ega. Bundan tashqari, Ozarbayjon Markaziy Osiyo bilan Yevropa o‘rtasida joylashgani sababli muhim transport yo‘nalishiga aylangan. Shuning uchun ikki davlatning imkoniyatlari bir-birini to‘ldiradi.

O‘zbekiston uchun Ozarbayjon bilan yaqinroq hamkorlik qilish xalqaro bozorlarga chiqish imkoniyatlarini kengaytiradi. Masalan, O‘zbekiston o‘z mahsulotlarini Kaspiy dengizi orqali Ozarbayjonga, undan esa Turkiya va Yevropa davlatlariga yetkazishi mumkin. Ozarbayjon uchun esa O‘zbekiston bilan hamkorlik Markaziy Osiyodagi katta bozorga chiqish imkonini beradi. Shu orqali Ozarbayjon kompaniyalari O‘zbekiston bozorida o‘z faoliyatini kengaytirishi mumkin.

Bu jarayonda O‘rta yo‘lak juda muhim. O‘rta yo‘lak Markaziy Osiyo, Kaspiy dengizi, Ozarbayjon, Turkiya va Yevropani bog‘laydigan muhim transport yo‘nalishidir. Ushbu yo‘lak rivojlanayotgan sari O‘zbekiston va Ozarbayjon o‘rtasidagi savdo va transport aloqalarini ham kuchaytirish uchun yangi imkoniyatlar paydo bo‘ladi.

1 milliard dollarlik maqsadga qanday erishish mumkin?

Ammo savdoni 1 milliard dollarga yetkazish uchun faqat hozirgi mahsulotlarni ko‘proq sotishning o‘zi yetarli emas. Ikki davlat yangi mahsulot va xizmatlar bilan ham savdoni kengaytirishi kerak. Masalan, qishloq xo‘jaligi, oziq-ovqat ishlab chiqarish, kimyo sanoati, to‘qimachilik, mashinasozlik, farmatsevtika, logistika va texnologiya sohalarida hamkorlik qilish mumkin. Bundan tashqari, investitsiya ham juda muhim. Agar O‘zbekiston va Ozarbayjon kompaniyalari bir-birining mamlakatida zavodlar, savdo markazlari yoki qo‘shma korxonalar ochsa, ikki davlat o‘rtasidagi savdo yanada mustahkam bo‘ladi. Masalan, O‘zbekistonda mahsulot ishlab chiqaradigan kompaniya Ozarbayjonning transport yo‘llaridan foydalanib, o‘z mahsulotlarini Yevropaga olib chiqishi mumkin. Bunda bir vaqtning o‘zida ham savdo, ham investitsiya, ham transport aloqalari rivojlanadi.

Toshkentda bo‘lib o‘tadigan O‘zbekiston-Ozarbayjon hududlararo forumi ham bu jarayonda muhim rol o‘ynashi mumkin. Bunday forumlarning asosiy maqsadi faqat gaplashish emas, balki real shartnomalar tuzish, qo‘shma korxonalar ochish va uzoq muddatli biznes hamkorliklarini yo‘lga qo‘yish bo‘lishi kerak. Hududiy hokimiyatlar va xususiy kompaniyalarning ishtiroki esa hamkorlik faqat Toshkent va Boku bilan cheklanib qolmasligiga yordam beradi.

Shuning uchun 1 milliard dollarlik maqsadni yakuniy natija emas, balki boshlanish deb qarash kerak. Agar ikki davlat bu maqsadga erishsa, bu Kaspiy dengizi bilan ajralib turgan O‘zbekiston va Ozarbayjon o‘rtasida kuchli iqtisodiy aloqalar yaratish mumkinligini ko‘rsatadi. Eng muhimi, O‘zbekiston va Ozarbayjon o‘rtasidagi hamkorlik bundan ham kattaroq jarayonning bir qismidir. Bugungi kunda Markaziy Osiyo Janubiy Kavkaz, Turkiya va Yevropa bilan tobora yaqinroq bog‘lanmoqda. Ozarbayjon esa ushbu hududlarni bir-biri bilan bog‘laydigan muhim davlatlardan biriga aylanmoqda.

Boku va Toshkent uchun imkoniyatlar katta. Savdo qisqa muddatda foyda keltiradi, investitsiya, infratuzilma va biznes hamkorligi esa uzoq muddatli natija beradi. Agar O‘zbekiston va Ozarbayjon ushbu yo‘nalishlarni birgalikda rivojlantira olsa, 2030-yilgacha 1 milliard dollarlik savdo maqsadi shunchaki raqam bo‘lib qolmaydi. U Markaziy Osiyoni Yevropa va boshqa Yevroosiyo bozorlari bilan bog‘laydigan yangi va kuchli iqtisodiy hamkorlikning boshlanishi bo‘lishi mumkin.