Urush boshlanganidan beri ilk bor Yevropa kemasi Ho‘rmuz bo‘g‘ozidan o‘tdi

Dunyodagi uchinchi yirik konteyner tashuvchi kompaniya hisoblangan «CMA CGM»ga tegishli «Kribi» kemasi 2-aprel kuni Dubay suvlarini tark etib, Eron qirg‘oqlari bo‘ylab harakatlandi. «Bloomberg» nashrining kemalarni kuzatish ma’lumotlariga tayanib xabar berishicha, Malta bayrog‘i ostida suzayotgan ushbu konteynerovoz Eronning Keshm va Lorak orollari orasidagi kanaldan o‘tib, o‘z yo‘nalishini yashirmagan. Juma kuni ertalab kema Masqat qirg‘oqlari yaqinida ekani haqida signal bergan.

Sig‘imi 5 mingta standart konteynerga teng bo‘lgan «CMA CGM Kribi» to‘liq yuklangan holatda bo‘lgan. Avvalroq kompaniya o‘zining 14 ta kemasi Fors ko‘rfazida qamalib qolgani va bo‘g‘ozdan o‘ta olmayotganini ma’lum qilgan edi. Shuningdek, xuddi shu kuni yana uchta kema O‘mon qirg‘oqlari bo‘ylab bo‘g‘ozni tark etgan. Garchi kemalar qatnovi urushdan oldingi darajadan ancha past bo‘lsa-da, mutaxassislar trafikning biroz jonlanayotganini qayd etmoqdalar.

Biroq, mintaqada signallarni bo‘g‘ish va soxtalashtirish ishlari faol olib borilayotgani sababli, kemalar harakatini aniq kuzatish hamon murakkab bo‘lib qolmoqda. «CMA CGM» kompaniyasi va Fransiya Tashqi ishlar vazirligi ushbu voqea yuzasidan hozircha rasmiy izoh berishdan bosh tortdi. Fransiya Moliya vazirligi ham so‘rovlarga javob bermagan, bu esa mazkur o‘tish ortida maxsus diplomatik kelishuvlar bo‘lishi mumkinligidan dalolat beradi.

Eron bilan kelishuv mexanizmi

AQSH va Isroilning Eronga qarshi operatsiyasi boshlanganidan beri Ho‘rmuz bo‘g‘ozida kema qatnovi deyarli to‘xtab qolgan edi. Hozir bo‘g‘ozni faqat Eron bilan do‘stona munosabatda bo‘lgan davlatlar kemalari kesib o‘tmoqda. Tehron o‘z qirg‘oqlari bo‘ylab o‘tadigan kemalar uchun oldindan kelishish mexanizmini joriy etgan. Masalan, Pokiston o‘z bayrog‘i ostidagi 20 ta kema uchun xavfsiz tranzit bo‘yicha kelishuvga erishgan.

Eron, shuningdek, ushbu muhim yo‘lakdan o‘tish uchun maxsus bojlar tizimini joriy etishni targ‘ib qilmoqda. Bu mintaqadagi eksportyorlar va global iste’molchilar uchun qo‘shimcha moliyaviy to‘siqlar yaratishi mumkin. Yevropa davlatlari, jumladan Fransiya, inqirozni yumshatish uchun ilk diplomatik harakatlarni boshlagan, biroq hozircha sezilarli natijalar haqida xabar berilmagan.

Xalqaro bosim va muzokaralar

2-aprel kuni Buyuk Britaniya tashabbusi bilan Yevropa, Yaqin Sharq, Osiyo, shuningdek Avstraliya va Kanada vakillari ishtirokida yig‘ilish bo‘lib o‘tdi. Unda Tehron bilan muzokaralar olib borish variantlari va agar Eron kema qatnovini blokdan chiqarishdan bosh tortsa, qo‘llaniladigan ehtimoliy sanksiyalar muhokama qilindi. G‘arb davlatlari Ho‘rmuz bo‘g‘ozini xalqaro suv yo‘li sifatida saqlab qolishga intilmoqda.

Hozircha «CMA CGM Kribi»ning muvaffaqiyatli o‘tishi boshqa Yevropa kompaniyalari uchun ham «yashil chiroq» bo‘ladimi yoki bu alohida istisnoviy holatmi, noma’lum bo‘lib qolmoqda.