2030 йилга бориб Ўзбекистонда самолётлар сони кескин ошиши кутилмоқда

Марказий Осиё авиация бозорида 2030 йилгача сезиларли кенгайиш кутилмоқда. Остона халқаро молия маркази («AIFC») томонидан тайёрланган «Aviation Finance in Kazakhstan and Central Asia: Global Trends and the Role of the AIFC» номли ҳисоботга кўра, Марказий Осиё ва Жанубий Кавказ минтақаларида тижорий самолётлар паркининг 383 тадан 684 тагача кўпайиши тахмин қилинган.

Бу бозорда қўшимча 301 та янги самолёт пайдо бўлишини, яъни 78,6 фоизлик ўсишни англатади.

Ҳисоботда Ўзбекистон минтақадаги фаол ўсиш кутилаётган давлатлардан бири сифатида эътироф этилган. Мамлакатдаги тижорий авиапарк 105 тадан 180 тагача ошиши прогноз қилинмоқда.

Қайси давлат қанча самолётга эга бўлади?

«AIFC» ҳисоботида Марказий Осиёнинг бешта давлати бўйича алоҳида прогнозлар берилган. Жумладан, 2030 йилгача:

·         Қозоғистон: 109 тадан 221 тага;

·         Ўзбекистон: 105 тадан 180 тага;

·         Туркманистон: 27 тадан 43 тага;

·         Қирғизистон: 20 тадан 35 тага;

·         Тожикистон: 10 тадан 25 тага етиши кутилмоқда.

Шунингдек, Жанубий Кавказ давлатлари кўрсаткичлари ҳам ҳисоботга киритилган.

Ушбу ҳисоб-китобларга кўра, энг катта мутлақ ўсиш Қозоғистонда кузатилади — у ерда парк 112 та самолётга кўпаяди. Ўзбекистонда эса 75 та қўшимча самолёт келтирилиши прогноз қилинган.

Нисбий ўсиш бўйича энг юқори кўрсаткич Тожикистонга тегишли бўлиб, мамлакат флоти 10 тадан 25 тагача ошиши, яъни 150 фоизлик ўсишга эришилиши тахмин қилинмоқда.

Ўзбекистон ҳаво флотини 180 тага етказиши мумкин

«AIFC» ҳисоботида Ўзбекистон ҳаво флотининг 2030 йилгача 180 тага етиши прогноз қилинган. Айни пайтда Ўзбекистоннинг расмий режалари ҳам мамлакат авиапаркини босқичма-босқич кенгайтиришни назарда тутади.

2025 йилнинг декабр ойида Президент Шавкат Мирзиёев Ўзбекистон авиакомпаниялари флотини 2026 йилда 120 та самолётга етказиш режасини маълум қилган эди. «Ўзбекистон–2030» стратегиясида эса бу кўрсаткич 2027 йил учун 147 та, 2028 йил учун 158 та, 2029 йил учун 167 та ва 2030 йил учун 180 та этиб белгиланган.

Шу тариқа, Ўзбекистоннинг расмий стратегиясидаги 2030 йилга мўлжалланган мақсадли кўрсаткич «AIFC» ҳисоботидаги прогноз билан айнан бир хил бўлиб чиқмоқда.

Қозоғистон бўйича рақамларда фарқ бор

Қозоғистон бўйича вазият бироз мураккаброқ кўринишга эга.

Тўғри, «AIFC» ҳисоботи мамлакат тижорий флотини 2030 йилга келиб 221 та самолётга етишини прогноз қилган. Бироқ Қозоғистон ҳукуматининг август ойида эълон қилинган расмий таҳлилий шарҳида маҳаллий авиакомпаниялар парки 2030 йил охирига бориб 160 та самолётга етиши режалаштирилгани айтилган. Ваҳоланки, бундан олдинги режада 216 та самолёт кўзда тутилган эди.

Шунинг учун «AIFC» томонидан келтирилган 221 та самолёт ҳақидаги кўрсаткични Қозоғистоннинг расмий мақсади сифатида эмас, балки марказнинг ўз прогноз сценарийси сифатида қабул қилиш мақсадга мувофиқ.

Авиация парки кимнинг мулки бўлади?

«AIFC» ҳисоботининг асосий мавзуларидан бири — бу янги самолётларни қандай молиялаштириш масаласидир.

Ҳисобот муаллифларининг фикрича, Марказий Осиё авиакомпанияларига келгуси йилларда юзлаб янги самолётлар талаб этилади. Уларни сотиб олишда асосий молиялаштириш механизмларидан бири операцион лизинг бўлиши кутилмоқда.

Жаҳон тижорий самолётлар паркининг тахминан 55 фоизи айнан лизинг асосида ишлатилади. Марказий Осиёда эса лизингдаги самолётлар улуши айрим бозорларда 55–80 фоиз оралиғида бўлиши мумкин.

Бу ўсиш қандай авиация бозорини англатади?

Умумий хулосаларга кўра, минтақа флоти 2030 йилгача деярли икки баробарга яқинлашиши мумкин. Бироқ ҳисоботда таъкидланишича, самолётлар сонининг ошиши билан бир қаторда уларни молиялаштириш, лизинг бозорини шакллантириш ва авиация инфратузилмасини ривожлантириш масалалари ҳам ғоят долзарб бўлиб қолади.

Ўзбекистон учун бу кўрсаткич 105 тадан 180 тагача ўсишни англатади ва мамлакатнинг расмий «Ўзбекистон–2030» стратегиясида ҳам айнан шу мақсад белгилаб қўйилган.

Қозоғистон бўйича эса бир вақтнинг ўзида икки хил тахмин мавжуд: «AIFC» прогнозида 221 та, ҳукуматнинг жорий режасида эса 160 та.

Хулоса қилиб айтганда, бугунги кунда Марказий Осиё авиацияси борасидаги энг йирик ва муҳим кўрсаткич — 2030 йилгача 301 та қўшимча тижорий самолёт харид қилиниши бўйича берилган прогноздир. Бу рақам Марказий Осиё билан биргаликда Жанубий Кавказ давлатларини ҳам тўлиқ қамраб олади.