500 ming dollarlik zirhli mashinalar: Qirg‘izistonning «Ilbirs» avtomobillari ichida nimalar bor?

Qirg‘izistonda o‘zlarining zirhli avtomobillari ishlab chiqarilmoqda. Ishlab chiqaruvchining aytishicha, bu mashinalar o‘qotar qurollardan otilgan o‘qlarga va trotil ekvivalentida 6 kilogrammgacha bo‘lgan portlashga bardosh bera oladi. Narxi 300 ming dollardan 500 ming dollargacha bo‘lgan ushbu mashinalar termal kameralar, tungi ko‘rish tizimlari va avtomobil atrofini to‘liq kuzatish imkonini beruvchi kameralar bilan jihozlangan.

Qirg‘izistonda ishlab chiqarilayotgan zirhli mashinalarning ichki tuzilishi qanday, ularning zirhi qanday himoya qiladi va mamlakat yiliga nechta shunday mashina ishlab chiqara oladi?

Bir qarashda bu burchakli zirhli kuzovi, kichik oynalari va yerdan balandligi bilan ajralib turadigan katta yo‘ltanlamas avtomobilga o‘xshaydi. Ammo yaqinroq borganingizda, bu oddiy yo‘ltanlamas emas, balki harbiy xizmatchilarni tashish va jangovar vazifalarni bajarish uchun mo‘ljallangan maxsus texnika ekanini tushunasiz.

Ko‘rgazmada namoyish etilgan mashinalardan biri «ILBIRS Titan FS» deb ataladi. U Qirg‘izistonda Amerikaning «Dodge Ram» avtomobili negizida yig‘ilgan. Kapot ostida 6,7 litr hajmli, 360 ot kuchiga ega dvigatel joylashgan.

SM «Ilbirs» kompaniyasi bosh direktorining o‘rinbosari Ernest Moldoshev korxona 2023-yildan beri faoliyat yuritayotganini va harbiy maqsadlar uchun mo‘ljallangan mahsulotlar ishlab chiqarish litsenziyasiga ega ekanini aytdi.

«Bu transport vositalari mamlakatimiz hududida o‘z fuqarolarimiz tomonidan yig‘iladi. Biz metallni shu yerning o‘zida kesamiz, bukamiz, payvandlaymiz va avtomobillarni yig‘amiz. Mutaxassislarimiz bu ishlarni bajarishni o‘rgangan», — dedi u.

Qirg‘iziston zirhli mashinasining ichida nimalar bor?

«ILBIRS Titan FS» 10 kishigacha bo‘lgan odamni tashishga mo‘ljallangan. Uning ichida ekipaj va harbiy xizmatchilar uchun o‘rindiqlar, qo‘shimcha isitish tizimi hamda konditsioner mavjud. Zirhli kuzovning yon tomonlarida maxsus o‘q otish tirqishlari joylashgan. Tom qismiga esa qurol o‘rnatish uchun mo‘ljallangan maxsus qurilma o‘rnatilgan.

Elektron uskunalar ham alohida e’tiborga loyiq. Mashina atrofdagi hududni to‘liq kuzatish imkonini beruvchi kameralar va issiqlikni aniqlash orqali ko‘rishga yordam beradigan termal kuzatuv qurilmalari bilan jihozlangan. Ford avtomobili negizida yaratilgan yana bir modelda haydovchi kameralar tasviri orqali yo‘lni ko‘ra oladi, komandir esa o‘ziga mo‘ljallangan uskunalar yordamida atrofdagi vaziyatni kuzatib boradi.

«Tunda harbiy xizmatchilar faralarni o‘chirib, tashqariga yorug‘lik bermasdan jangovar vazifani bajarishadi. Komandir ham atrofdagi vaziyatni ko‘rib turadi», — deb tushuntirdi Ernest Moldoshev.

Zirh haqiqiy o‘qqa tuta oladimi?

Moldoshevning so‘zlariga ko‘ra, sinovlarda turli o‘qotar qurollar, jumladan, Dragunov snayper miltig‘i va takomillashtirilgan Kalashnikov pulemyotidan foydalanilgan. Qurol o‘rnatiladigan maxsus qurilmaning himoya darajasi ham alohida tekshirilgan.

Ishlab chiqaruvchining ta’kidlashicha, zirhli avtomobil o‘qlardan ham, minalar va portlashlardan ham himoya qilish xususiyatiga ega.

«Mashina trotil ekvivalentida 6 kilogrammgacha bo‘lgan portlashga bardosh beradi», — dedi kompaniya bosh direktorining o‘rinbosari.

Ta’kidlash joizki, sinov natijalari va texnik xususiyatlar ishlab chiqaruvchining ma’lumotlariga asoslangan.

Amerika avtomobili negizida, Qirg‘izistonda yig‘iladi

Ernest Moldoshevning tushuntirishicha, zirhli konstruksiyalarni tayyorlash bo‘yicha asosiy ishlarni mahalliy mutaxassislar bajaradi.

Korxonada metall kesiladi, bukiladi va payvandlanadi. Zirhli kuzovlar tayyorlanib, avtomobillar yig‘iladi. Biroq mashinaning shassisi, dvigateli va ayrim ehtiyot qismlari xorijdan olib kelinadi.

Demak, gap butunlay Qirg‘izistonda, noldan ishlab chiqarilgan avtomobil haqida emas. Bu — xorijiy avtomobillar negizida zirhli texnikani mahalliy sharoitda ishlab chiqarish va yig‘ish jarayonidir.

Kompaniya vakilining aytishicha, bitta mashinada taxminan 4,5 mingta detal ishlatiladi. Moldoshev korxona ishlab chiqarishni butunlay to‘xtatib qo‘yishi mumkin bo‘lgan ayrim ishlab chiqaruvchilarga jiddiy qaramlikni sezmayotganini ta’kidladi.

«Biz sotib ololmaydigan ehtiyot qismlar yo‘q. Bunday xavf mavjud emas», — dedi u.

Bitta zirhli mashina 300 mingdan 500 ming dollargacha turadi

Namoyish etilgan texnikaning narxi modeliga, himoya darajasiga va o‘rnatilgan uskunalarga qarab farq qiladi. Kompaniya ma’lumotlariga ko‘ra, bitta zirhli avtomobil buyurtmachiga taxminan 300 ming dollardan 500 ming dollargacha tushadi.

Ishlab chiqaruvchi xorijiy korxonalar bilan nafaqat texnik xususiyatlar, balki narx bo‘yicha ham raqobatlashishni rejalashtirmoqda.

«Jahon bozorida bunday mashinalar ancha qimmat turadi. Biz ushbu texnikani dunyodagi o‘xshash modellarga qaraganda taxminan 20 foiz arzonroq ishlab chiqarishimiz mumkin», — dedi Ernest Moldoshev.

Uning so‘zlariga ko‘ra, qo‘shni davlatlarda ham shunga o‘xshash korxonalar faoliyat yuritadi. Xususan, Qozog‘iston, O‘zbekiston va Tojikistonda ham yengil zirhli texnikalar ishlab chiqarish rivojlanmoqda.

Kompaniya, birinchi navbatda, ishlab chiqarish xarajatlarining nisbatan arzonligi va texnikani bevosita Qirg‘izistonning o‘zida yig‘ish imkoniyati hisobiga ushbu bozorda o‘z o‘rnini egallashni rejalashtirmoqda.

Qirg‘iziston yiliga nechta zirhli mashina ishlab chiqara oladi?

SM «Ilbirs» kompaniyasi bosh direktorining o‘rinbosari ma’lumotiga ko‘ra, hozirda korxonaning ishlab chiqarish quvvati yiliga taxminan 40 ta avtomobilni tashkil etadi. Kelgusida korxona bu ko‘rsatkichni yiliga 110 tagacha yetkazishni rejalashtirmoqda.

Bu raqamlar har bir model uchun alohida emas, balki barcha modellar bo‘yicha umumiy ishlab chiqarish imkoniyatini anglatadi.

Davlat buyurtmalari masalasi esa hozircha ochiq qolmoqda. Moldoshevning aytishicha, Qirg‘iziston Qurolli kuchlarida shunga o‘xshash zirhli texnikalar allaqachon mavjud. Biroq korxona namoyish etilgan yangi mashinalar uchun hali shartnomalar tuzishga umid qilmoqda.

«Biz shartnomalarni kutyapmiz va ular muvaffaqiyatli tuzilishiga umid qilamiz», — dedi u.

Xorijdan olib kelingan zirhli mashinalardan o‘z ishlab chiqarishiga tomon

Yaqin vaqtgacha Qirg‘iziston bunday toifadagi harbiy avtomobillarni asosan xorijdan olardi. Endilikda esa mamlakatda murakkab ishlab chiqarish ishlarining bir qismini bajara oladigan va himoyalangan avtomobillarni yig‘ishga ixtisoslashgan korxona rivojlanmoqda.

«Ilbirs» kompaniyasi katalogiga zirhli yo‘ltanlamaslar, pikaplar va maxsus avtomobillarning turli modellari kiritilgan.

Endilikda asosiy masala faqat korxona nechta zirhli mashina ishlab chiqara olishida emas. Eng muhimi, ushbu texnika Qirg‘izistonning harbiy va huquqni muhofaza qiluvchi tuzilmalari hamda xorijiy buyurtmachilar uchun qanchalik kerakli bo‘lishidir.

Hozircha esa mahalliy mutaxassislar «Made in Kyrgyzstan» — «Qirg‘izistonda ishlab chiqarilgan» belgisi tushirilgan tayyor zirhli mashinalarni namoyish etmoqda.