Авиакомпаниялар чипталар нархини кўтармоқда

Дунё бўйлаб авиакомпаниялар йўловчи чипталари нархини кўтаришни бошлади, бу Яқин Шарқдаги можаро ва нефт нархининг кескин ошиши сабабли авиаёқилғи харажатлари юқорилаши билан боғлиқ. Таҳлилчилар агар ёқилғи нархи юқори даражада сақланса, фақат кам сонли компаниялар даромадли бўлиб қолиши мумкин, аксарияти эса зарарга учраши мумкинлигини айтмоқда.

Қайси авиакомпаниялар чиптани қимматлатди?

Бир қатор авиакомпаниялар ёқилғи харажатлари кескин ошгани сабабли чипталар нархини кўтаришди. Хусусан, Скандинавиядаги SAS, Австралиянинг «Qantas Airways», Янги Зеландиянинг «Air New Zealand», Ҳонконгнинг «Hong Kong Airlines».

«Air New Zealand» маълумотига кўра, АҚШ ва Исроилнинг Эронга зарбаларидан олдин авиаёқилғи нархи баррелга тахминан 85–90 долларни ташкил қилган бўлса, сўнгги кунларда бу кўрсаткич 150–200 долларгача кўтарилди. Номаълумлик шароитида авиакомпания 2026-йил учун молиявий прогнозни ҳам тўхтатди.

«Hong Kong Airlines» эса 5-мартдан ёқилғи йиғимини 35,2 фоизга кўтариш ҳақида хабар берди. Энг сезиларли кўтариш Ҳонконгдан Малдив, Бангладеш ва Непал рейсларига таъсир қилади.

Авиаёқилғи нархи АҚШ ва Исроилнинг Эронга қарши урушидан сўнг нефт нархининг ортиши билан боғлиқ ҳолда кўтарилмоқда. Бу можаро Ҳўрмуз бўғозини деярли ёпиб қўйди – дунёдаги нефть етказиб беришнинг тахминан 20% шундан ўтади.

Айрим бозорларда авиа ёқилғи спот нархи феврал охиридан бери галлонга тахминан 60 центга кўтарилди. Лос Анжелесда нарх 4,19 долларга, Ню Йорк аэропортида эса 3,92 долларга етди.

Таҳлилчилар нима демоқда?

«UBS» таҳлилчиси Атул Махесварининг айтишича, фақат учта АҚШ авиакомпанияси («Delta Air Lines», «United Airlines» ва «Southwest Airlines») ёқилғи нархи галлонга 4 доллар ва ундан юқори даражада сақланса, «маҳдуд даромад олишга» эга бўлади. Қолган авиакомпаниялар бундай вазиятда пул тополмайди, баъзилари эса «чуқур зарарга тушиши» мумкин.

«Сўнгги бир ойда авиаёқилғи нархи деярли икки баробарга кўтарилди ва бу саноат учун йиллик ўнлаб миллиард долларлик қўшимча харажат яратиши мумкин, чунки «Deutsche Bank» 2026-йилда АҚШ авиакомпаниялари томонидан тахминан 20 млрд галлон ёқилғи сарфланишини прогноз қилмоқда», – деди банк таҳлилчиси Майкл Линенберг.

Линенбергнинг баҳосича, агар йўловчи чипталар нархи бутун саноат бўйича 10 долларга оширилса ва бу даража бир йил сақланса, авиакомпаниялар даромади тахминан 7–8 млрд долларга кўтарилиши мумкин. Аммо бу ҳам ёқилғи харажатларини тўлиқ қоплаш учун етарли эмас.

«Агар ижобий омил бўлса, у авиасафарларга юқори талаб ва АҚШ иқтисодиётининг тезлашиш белгиларидир, бу эса бозорга юқори тарифларни қабул қилишда ёрдам бериши мумкин», – деди «Melius Research» таҳлилчиси Конор Каннингем.

Шу билан бирга, Каннингемнинг айтишича, саноат учун асосий савол — истеъмолчилар харажатларни қисқартирдими ёки саёҳат бронларини кечиктирдими, айниқса халқаро йўналишларда. Ҳозирча талаб камайиши белгиларини кўрсатмайди, аммо Эрон атрофидаги можаро бозор учун бурилиш нуқтаси бўлиши мумкин.

«Биз тахмин қиламизки, авиакомпаниялар ёқилғи нархи кескин ошишининг бир қисмини қоплай олади, аммо агар энергия манбалари нархи кескин тушмаса, бу йил маржани кенгайтириш қийин», – деди «TD Cowen» таҳлилчиси Том Фицджералдн.

Авиакомпаниялар акциялари билан нима бўлди?

АҚШ авиакомпаниялари акциялари Эрон билан можаро бошланганидан сўнг жиддий тушишни бошлади:

Delta акциялари 9,8 фоизга арзонлашди

United Airlines акциялари 14,2 фоизга тушди

American Airlines акциялари 15 фоизга арзонлашди (10-март куни биржа ёпилиши ҳолатига кўра)

«Barron’s» таъкидлашича, энг кўп зарар кўрганлардан бири «JetBlue» лоукостери бўлди, унинг акциялари 20,4 фоизга тушди.

Лоукостерлар, эҳтимол, бошқа авиакомпанияларга қараганда, ёқилғи харажатларини чипта нархларига ошириш орқали истеъмолчиларга юклашда қийналади, чунки бу уларнинг бизнес моделини заифлаштириши мумкин. Шунингдек, сешанба куни «JetBlue» операция муаммоларига дуч келди ва қисқа вақтга барча рейсларни тўхтатди.