Киши бошига 15 минг доллар: Қозоғистон ялпи ички маҳсулоти қандай ўсди?

2019–2025 йилларда иқтисодиёт йилига ўртача 3,7 фоиздан ўсди. Бундай ижобий кўрсаткичларга 2020-йилдаги пандемия ва кейинги йиллардаги ташқи иқтисодий шароит ўзгаришларига қарамай эришилди. Бу ҳақда «Inbusiness.kz» хабар берди.

Иқтисодий ўсишнинг асосий манбаларидан бири ишлаб чиқариш соҳаси бўлди. Кўриб чиқилаётган даврда товарлар ишлаб чиқариш ҳажми 38,8 фоизга ошди. Энг юқори ўсиш қурилиш соҳасида қайд этилди — бу тармоқ ҳажми 2,4 баробар кўпайди. Қайта ишлаш саноати 41,8 фоизга, қишлоқ хўжалиги 25,6 фоизга, тоғ-кон саноати эса 14,9 фоизга ўсди.

Ишлаб чиқаришдаги ўсиш хизмат кўрсатиш соҳасининг ҳам кенгайиши билан бирга кечди. Етти йил давомида хизматлар ҳажми 22,1 фоизга ошди. Жумладан, савдо 44,1 фоизга, транспорт хизматлари 38,4 фоизга, алоқа соҳаси эса 56,4 фоизга ўсди. Бу кўрсаткичлар мамлакатда тадбиркорлик фаоллиги ортиб, инфратузилма ривожланаётгани ва ички бозор кенгаяётганини кўрсатади.

Инвестиция соҳасида ҳам сезиларли ўзгаришлар кузатилди. Етти йилда асосий капиталга киритилган инвестициялар 65,9 фоизга ошиб, 23,5 трлн тенгега етди. Шу даврда мамлакатга киритилган тўғридан тўғри хорижий инвестицияларнинг умумий ҳажми 155,7 млрд долларни ташкил этди.

Инвестициялар кўпайиши корхоналарнинг ишлаб чиқариш қувватлари ва экспорт имкониятларини кенгайтиришга хизмат қилди. Хусусан, Қозоғистоннинг хомашё бўлмаган маҳсулотлар экспорти 1,8 баробар ошиб, 15,8 млрд доллардан 28,8 млрд долларга етди. Бунда қайта ишлаш саноати корхоналарини қўллаб-қувватлаш ва маҳаллий маҳсулотларни хорижий бозорларга чиқариш имкониятларининг кенгайиши муҳим рол ўйнади.

Шу билан бирга, Қозоғистон иқтисодиёти учун анъанавий ҳисобланган соҳаларда ҳам ўсиш сақланиб қолди. 2025-йилнинг якунига кўра, мамлакатда нефт қазиб олиш ҳажми 99,6 млн тоннага етди. Бу етти йил олдинги кўрсаткичдан 9,2 млн тоннага кўп. Демак, хомашё бўлмаган маҳсулотлар экспорти билан бир қаторда нефт-газ соҳасидаги ишлаб чиқариш ҳам ошган.

Иқтисодиётдаги ўзгаришларни кўрсатувчи яна бир муҳим кўрсаткич — меҳнат унумдорлиги. Етти йил давомида мамлакат бўйича меҳнат унумдорлиги 21,7 фоизга ошди. Бироқ айрим соҳаларда бу кўрсаткич ўртача иқтисодий ўсиш суръатидан анча юқори бўлди.

Энг юқори ўсиш қурилиш соҳасида кузатилди. Унда меҳнат унумдорлиги 2,3 баробарга ошган. Қишлоқ хўжалигида бу кўрсаткич 66,3 фоизга, қайта ишлаш саноатида 32 фоизга, савдо соҳасида эса 28,9 фоизга ўсди.

Умуман олганда, бу кўрсаткичлар Қозоғистон иқтисодиётининг 2019–2025-йилларда бир нечта йўналишда ривожланганини кўрсатади. Мамлакатда ишлаб чиқариш ҳажми ошган, қурилиш ва қайта ишлаш саноати ривожланган, савдо ва транспорт хизматлари кенгайган. Шунингдек, инвестициялар ва хомашё бўлмаган маҳсулотлар экспорти ҳам кўпайган.

Шу билан бирга, аҳоли жон бошига ЯИМнинг 15 минг долларга етиши меҳнат унумдорлиги ва инвестициялар ҳажмининг ошиши билан бирга кечди. Қозоғистон иқтисодиёти пандемия ва ташқи иқтисодий шароитдаги ўзгаришларга қарамай, йиллик ўртача ўсиш суръатини сақлаб қолди.

Эслатиб ўтамиз, аввалроқ Қозоғистон қандай қилиб рақамли тўловлар мамлакатига айлангани ҳақида ёзган эдик.