Ўзбекистон текширилди, сомалилик ҳакам киритилмади, эронлик мухлисларга тақиқ қўйилди: баҳсли мундиал бошланмоқда

2026 йилги Жаҳон чемпионати ўйинлари 19 июл куни бўлиб ўтадиган финалга қадар давом этади. Унда футбол юлдузлари спортнинг бош соврини учун курашади. Бироқ майдон ташқарисида сиёсий можаролар, чипта нархларининг осмонга сапчиши, виза билан боғлиқ бош оғриқлар ва жазирама иссиқ муаммоси ҳамон долзарб бўлиб турибди.

48 та жамоа, 104 та ўйин ва учта мезбон давлатни қамраб олган тарихдаги энг йирик Жаҳон чемпионатини кутиш онлари ўз ниҳоясига етмоқда. Деярли олти ҳафта давом этадиган ва бутун жамоатчилик диққат марказида бўладиган ушбу мусобақа атрофида кўплаб саволлар ва баҳс-мунозаралар пайдо бўлган.

Мехико шаҳрида старт оладиган турнир қиммат чипталар ва сиёсий кескинликлар соясида бошланмоқда. Мусобақани АҚШ, Канада ва Мексика каби учта улкан давлатда ташкил этиш логистика билан боғлиқ мисли кўрилмаган қийинчиликларни келтириб чиқармоқда.

Гарчи буларнинг барчаси майдондан ташқаридаги мавзулар бўлса-да, яшил майдонда футбол юлдузлари 19 июлга қадар спортнинг энг олий мукофоти учун аёвсиз баҳс олиб боради.

«Бу тарихдаги энг йирик, энг кенг қамровли ва энг буюк Жаҳон чемпионати бўлади», — деди ФИФА президенти Жанни Инфантино.

Унинг тахминларига кўра, стадионларни 7 миллион мухлис тўлдиради, яна 6 миллиард одам мусобақани масофадан туриб кузатади.

«ФИФА — инсониятга расман бахт улашувчи ташкилотдир», — дея қўшимча қилди у.

Бундай баландпарвоз ваъдалар қай даражада ўзини оқлашини вақт кўрсатади. Боиси, ўйинларнинг асосий қисмига мезбонлик қилувчи АҚШда мазкур турнир инфляциянинг кескин ўсиши, АҚШ ва Исроилнинг Эронга қарши уруши ҳамда мамлакатнинг ўта қатъий иммиграция сиёсати каби мураккаб шароитда бошланмоқда.

Сиёсий футбол

АҚШ президенти Доналд Трамп Жаҳон чемпионатининг Америкада ўтказилишини фаол қўллаб-қувватлаган. У Инфантинони Оқ уйда бир неча бор қабул қилиб, турнир ҳақида жуда илиқ фикрлар билдирган.

Инфантино ҳам бу алоқаларни мустаҳкамлаш учун бор кучини сафарбар этди ва ўтган йили Трампга янги таъсис этилган «ФИФА тинчлик мукофоти»ни топширди. Бундан ташқари, ўтган йили АҚШ Клублар ўртасидаги Жаҳон чемпионатига мезбонлик қилганидан сўнг, Овал кабинетдан «Tiffany» компанияси томонидан олтиндан ясалган кубок ҳам жой олган эди.

DAZN телеканалига берган интервюсида Трамп ФИФА вакилларидан ушбу кубокни қачон олиб кетишларини сўраганини айтиб ўтди. Унга эса: «У Овал кабинетда бир умрга қолиши мумкин. Биз ўзимизга янгисини ясаяпмиз», — деб жавоб беришган.

Шундан сўнг АҚШ ва Исроилнинг Эрон билан уруши бошланди. Бу Яқин Шарқдаги вазиятни бутунлай издан чиқариб, жаҳон бозорида нефт нархининг кескин ошишига олиб келди.

Эроннинг Жаҳон чемпионатидаги иштирокига виза билан боғлиқ муаммолар соя солмоқда. Теҳроннинг даъво қилишича, айнан шу сабабли делегациянинг 15 нафарга яқин маъмурий ва бошқарув ходими АҚШ ҳудудига киритилмаган.

Кескинликнинг кучайиши Эронни Жаҳон чемпионатига тайёргарлик кўриш базасини кўчиришга мажбур қилди. Дастлаб бунинг учун Аризона штатидаги Тусон шаҳри танланган эди, бироқ энди база АҚШ билан чегарадош бўлган Мексиканинг Тихуана шаҳрига кўчирилди.

9 июн куни Эрон футбол федерацияси АҚШ гуруҳ босқичидаги ўйинлар учун ажратилган чипталар квотасини бекор қилганини маълум қилди. Теҳрон мезбон давлатни кескин дипломатик низоларни баҳона қилиб, эронлик мухлисларнинг мусобақага келишига тўсқинлик қилаётганликда айблади.

Эрон терма жамоаси мусобақадаги юришини 15 июн куни Лос-Анжелесда Янги Зеландияга қарши ўйин билан бошлайди. Сўнгра 21 июн куни айнан шу шаҳарда Белгия билан, 26 июнда эса Сиэтлда Миср термаси билан куч синашади.

Сомалилик ҳакамнинг мамлакатга кириши рад этилди

Эрон дуч келган виза можароларидан сўнг, Ироқ терма жамоаси юлдузи Аймен Ҳусейн АҚШга етиб келганида бир неча соат давомида сўроқ қилингани ҳақида хабарлар тарқалди. Бу ҳолат ФИФАнинг сукут сақлаётганига нисбатан танқидларни янада кучайтириб юборди.

Маълумотларга кўра, Ироқнинг етакчи ўйинчиларидан бири бўлган Ҳусейн Чикагодаги «О'Ҳара» халқаро аэропортида тахминан етти соат сўроқ қилинган. Ироқ матбуоти хабар беришича, текширув пайтида унинг уяли телефони ҳам олиб қўйилган.

Яна бир ҳолатда эса терма жамоанинг расмий фотосуратчиси АҚШ ҳудудига умуман киритилмаган. Таъкидлаш жоизки, Ироқ 1986 йилдан бери илк бор Жаҳон чемпионатида иштирок этмоқда.

Мусобақа олдидан кузатилган бундай кўнгилсизликлар фақатгина футболчилар ва жамоа расмийлари билан чекланиб қолмади.

ФИФА томонидан Жаҳон чемпионати ўйинларини бошқариш учун махсус танлаб олинган сомалилик ҳакам Омар Абдулқодир Артан ҳам Майами халқаро аэропортидаги текширувлардан сўнг мамлакатга киритилмади. Африка футбол конфедерацияси томонидан 2025 йилнинг энг яхши ҳаками деб топилган Артан Жаҳон чемпионатида ишлайдиган тарихдаги илк сомалилик рефери бўлиши кутилаётган эди.

Сенегал ва Ўзбекистон терма жамоалари атрофидаги ҳолатлар

Сенегал ва Ўзбекистон терма жамоалари ҳам АҚШда жорий этилган ўта қатъий хавфсизлик чоралари сабабли турнир олдидан барчанинг диққат марказига тушди.

Ижтимоий тармоқларда тарқалган видеоларда Сенегал футболчилари самолётдан тушгач, терминалга киришдан олдин бирма-бир текширувдан ўтказилаётганини кўриш мумкин.

Ўзбекистон терма жамоаси билан боғлиқ шунга ўхшаш ҳолат ҳам кузатилди. Тарқалган тасвирларда делегация аъзолари Нидерландияга қарши ўртоқлик учрашуви учун Ню-Йоркдаги стадионга киришдан олдин махсус ўргатилган итлар ёрдамида хавфсизлик текширувидан ўтказилаётгани акс этган.

Ўз тарихида илк бор Жаҳон чемпионатида дебют қилаётган Ўзбекистонга нисбатан бундай қаттиққўл чораларнинг қўлланилиши ижтимоий тармоқларда кенг муҳокамаларга сабаб бўлди.

Чипта нархлари

ФИФА ушбу Жаҳон чемпионати учун белгиланган чипта нархлари сиёсати туфайли қаттиқ танқидларга учради, ваҳоланки ушбу мусобақага бориш шусиз ҳам қиммат саёҳат ҳисобланаётган эди.

Январ ойида чипталар умумий сотувга чиқарилганда, уларнинг нархи 140 доллардан 8 680 долларгача этиб белгиланганди. Кейинчалик айрим чипталар арзонроқ нархда сотувга чиққан бўлса, бошқаларининг нархи кескин кўтарилиб кетди — масалан, финал учрашуви учун чипталар баҳоси 32 970 долларгача етди.

Қайта сотиш бозорида эса нархлар янада юқори. Апрел ойида ФИФАнинг расмий қайта сотиш платформасида финал ўйини учун тўртта чиптанинг ҳар бири деярли 2,3 миллион доллардан жойлаштирилди. ФИФА ушбу сайтдаги нархларни назорат қилмаса-да, ҳар бир қайта сотувдан 30 фоиз миқдорида комиссия олади.

Ўйинлар вақтида автотураргоҳдан фойдаланиш нархи 175 долларгача етиши мумкин. Шунингдек, мухлислар поезд чипталари нархининг кескин ошганидан ҳам ҳайратда қолмоқда — масалан, Ню-Жерсида йўл ҳақи 12,90 доллардан 98 долларгача кўтарилган.

Инфантино чипталар нархини ёқлаб чиқди ва уларга бўлган талабни «бир вақтнинг ўзида 1000 йиллик Жаҳон чемпионатларига бўлган қизиқиш»га қиёслади ҳамда барча 104 та ўйин учун чипталар тўлиқ сотилишини қўшимча қилди.

Бироқ, яқинда ўтказилган «IPSOS» ижтимоий сўровномасига кўра, америкаликларнинг бор-йўғи 26 фоизи Жаҳон чемпионатини «маълум маънода интизорлик билан кутаётганини», фақатгина 7 фоизи эса «жуда катта ҳаяжонда эканини» билдирган.

Шу билан бирга, апрел ойидаги тадқиқотга кўра, АҚШнинг мезбон 11 та шаҳрида меҳмонхона хоналарини банд қилиш кўрсаткичи кутилганидан анча паст бўлган.

Улкан мусобақа

Учта улкан мамлакат бўйлаб ўтказиладиган мазкур турнир ФИФАнинг навбатдаги катта тажрибасидир. Бунинг ўзини қанчалик оқлашини фақат вақт кўрсатади.

Айрим кузатувчиларнинг фикрича, иштирокчи жамоалар сонининг 32 тадан 48 тага оширилиши ҳамда Курасао ёки Кабо-Верде каби митти дебютантларга жой берилиши мусобақанинг спорт нуқтаи назаридан сифатига путур етказиши мумкин. Қолаверса, кучли жамоаларнинг аксарияти алоҳида гуруҳларга тарқатиб юборилгани сабабли, гуруҳ босқичидаги интрига амалда деярли йўқолган. Бу эса асл драматик воқеалар камида нимчорак финалга қадар кузатилмаслигини англатади.

Жазирама иссиқ

ФИФАни айблаб бўлмайдиган ягона нарса — бу об-ҳавонинг исиб кетишидир. Ўйинлар вақтидаги жазирама иссиқ спортчилар, мухлислар, ишчилар ва расмийларга ўз таъсирини ўтказиши тайин.

Баъзи стадионларда — масалан, Техаснинг Даллас ва Хюстон шаҳарларида (Канзас-Сити ва Атланта ҳам бундан мустасно эмас) жазирама тафти 32 даражадан ҳам баландроқдек туюлиши мумкин.

Футболчилар учун сув ичиб олиш танаффуслари каби хавфсизлик чоралари кўрилади. Шунингдек, ФИФА Шимолий Америка бўйлаб жойлашган 16 та стадионда (уларнинг айримларида қуёшдан сақланиш учун соя жойлар жуда кам) сув идишлари бўйича ўз қоидаларини ўзгартиришга мажбур бўлди.

Афсоналар, аутсайдерлар ва бошқа иштирокчилар

Охир-оқибат, гап Жаҳон чемпионати ҳақида кетар экан, барибир футбол биринчи ўринга чиқади ва олдинда бизни кўплаб қизиқарли воқеалар кутмоқда.

38 ёшли Лионел Месси ўзининг ушбу саҳнадаги сўнгги чиқишида яна бир буюк натижани қайд эта оладими?

41 ёшли Криштиану Роналду ўзининг рекордларга бой фаолиятида етишмаётган ягона йирик совринни қўлга киритармикан?

Беш карра чемпион Бразилия 20 йилдан ортиқ давом этаётган совринсизликка барҳам бериш мақсадида машҳур италян мураббийи Карло Анчелоттига мурожаат қилди.

Англия эса 60 йиллик аламли танаффусга чек қўйиш илинжида германиялик Томас Тухелга ишонч билдирмоқда.

Аргентиналик мураббий Маурисио Почеттино бошчилигидаги АҚШ терма жамоаси-чи? Улар ўз майдонида Жаҳон чемпионати тарихидаги энг катта сенсацияни ярата оладими?

 «Агар турнирга “Бизда ғалаба қозониш учун ҳеч қандай имконият йўқ” деган хаёл билан борсангиз, унда боришдан нима фойда? Ўйнашдан нима наф?  У (Почеттино) бирга йиғилганимизда бу ҳақда гапиришдан тортинмайди... “Нима учун биз эмас? Нима учун буни уддалай олмаймиз?», — деди АҚШ терма жамоаси сардори Тим Рим «AP» агентлигига.