Қозоғистон йилнинг биринчи ярмида 45,7 миллион тонна нефть қазиб олди

Қозоғистоннинг нефть қазиб олиш ҳажми жорий йилнинг биринчи ярмида 45,7 миллион тоннани ташкил этди, бу ўтган йилнинг шу даврига нисбатан бироз паст. Бу ҳақда мамлакат энергетика вазири Ерлан Аккенженов ҳукумат йиғилишида маълум қилди.

Вазирлик ҳозирда йирик ерости бойликларидан фойдаланувчилар билан ишлаб чиқаришни кўпайтириш бўйича музокаралар олиб бормоқда. Кечикишни қоплаш учун Кашаган конида режалаштирилган техник хизмат кўрсатиш кейинга қолдирилди, бу эса қўшимча 2 миллион тоннагача хом нефть қазиб олиш имконини берди.

«Бугунги кунга келиб, мамлакатнинг умумий йўқотишлари 4 миллион 900 минг тоннадан 3 миллион 300 минг тоннагача камайтирилди», — дейди вазир.

Прогнозларга кўра, 2026-йил якунига қадар Қозоғистонда нефть қазиб олиш ҳажми 98 миллион тоннага етиши кутилмоқда. Шу билан бирга, 2026-йилнинг дастлабки тўрт ойида хом нефть экспорти ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 3 фоизга ошди. Бу давр мобайнида хорижга қарийб 22 миллион тонна хом нефть ва газ конденсати экспорт қилиниб, ундан 10,5 миллиард доллар миқдорида даромад олинди.

Қозоғистон нефтининг энг йирик харидори ҳамон Италия бўлиб қолмоқда. Ушбу мамлакатга қарийб 8 миллион тонна нефть етказиб берилган. Нидерландияга экспорт ҳажми 2 миллион 800 минг тоннани ташкил этди. Шунингдек, Франция, Греция, Туркия, Руминия, Хитой ва Испания ҳам Қозоғистон нефтининг асосий импортчилари қаторидан жой олди.

Қозоғистон нефтининг асосий қисми халқаро Каспий қувур консорциуми (КТК) нефть қувури орқали жаҳон бозорларига етказиб берилмоқда.

Қозоғистон ер қаърида 4,2 миллиард тонна нефть захираси мавжуд

Сўнгги маълумотларга кўра, Қозоғистонда тасдиқланган нефть захиралари 4 миллиард 200 миллион тоннани ташкил этади. Энергетика вазирлиги ҳисоб-китобларига кўра, ҳозирги қазиб олиш суръати сақланиб қолса, ушбу захиралар мамлакатга 40 йилдан ортиқ муддатга етади.

Нефть захираларини тўлдириш мақсадида мамлакатда геологик-қидирув ишлари фаол давом эттирилмоқда. Энергетика вазири ўринбосари Ерлан Акбаровнинг маълум қилишича, давлат раҳбари топшириғига биноан нефть-газ саноатини комплекс ривожлантириш бўйича кенг кўламли ишлар олиб борилмоқда. Шу мақсадда ўтган йил охирида «Ер қаъри ва ер қаъридан фойдаланиш тўғрисида»ги кодексга инвестицияларни жалб қилиш ва соҳадаги тўсиқларни бартараф этишга қаратилган ўзгартиришлар киритилди.

Энг муҳим янгиликлардан бири кам ўрганилган чўкинди ҳавзалари учун махсус ҳуқуқий тартиб жорий этилгани бўлди. Эндиликда бундай ҳудудларда лицензия бериш тартиби соддалаштирилади, бу эса инвесторлар ва бизнес учун хавфларни камайтиради.

Вазир ўринбосари Акбаровнинг айтишича, жорий йилда 100 та аукцион ўтказиш режалаштирилган. Улардан дастлабкиси бўйича 40 та ер қаъри участкаси савдога чиқарилган бўлиб, аукцион 28-июль куни бўлиб ўтади. Шунингдек, прогноз қилинган шартли ёқилғи захиралари қайта баҳоланиб, 76 миллиард тонна деб белгиланди. Уларнинг қарийб 70 миллиард тоннаси Каспийбўйи, Устюрт–Бозаши, Манғистов ва Жанубий Тўрғай чўкинди ҳавзаларига тўғри келади.

Эски конларда нефть қазиб олиш камаймоқда

Шу билан бирга, узоқ йиллардан бери фойдаланиб келинаётган йирик нефть конларида қазиб олиш ҳажми табиий равишда пасаймоқда. Сўнгги етти йил ичида Қизилўрда вилоятида нефть қазиб олиш ҳажми қарийб икки баравар камайди. Жорий йил якунларига кўра, бу ҳудудда атиги 3 миллион тонна нефть қазиб олиниши прогноз қилинмоқда.

Энергетика вазирлиги маълумотига кўра, Қашаған, Қорачағаноқ ва Тенгиз каби йирик конлардан ташқари, мамлакатдаги аксарият конлар ўзлаштиришнинг сўнгги босқичига кирган. Табиий ишлаб чиқариш пасайиши, айниқса, Қизилўрда ва Оқтобе вилоятларидаги конларда яққол кузатилмоқда. Ушбу конларнинг кўпи ўтган аср ўрталарида очилган бўлиб, уларнинг нефть захиралари тобора камайиб бормоқда.

Қозоғистон нефтни қайта ишлаш ҳажмини оширади

Қозоғистоннинг узоқ муддатли асосий мақсади иқтисодиётнинг хомашё экспортига қарамлигини камайтиришдир. Шу сабабли мамлакат босқичма-босқич хом нефть экспортидан воз кечиб, уни чуқур қайта ишлашни ривожлантиришни режалаштирмоқда. Ҳукумат 2040-йилгача мўлжалланган ривожланиш концепциясини тасдиқлаган. Унга кўра, яқин 15 йил ичида мамлакатнинг нефтни қайта ишлаш қувватини ҳозирги 18 миллион тоннадан 40 миллион тоннагача, яъни икки баравардан кўпроққа ошириш режалаштирилган. Мутахассислар ушбу қарорни қўллаб-қувватламоқда. Уларнинг таъкидлашича, хом нефтни экспорт қилиб, кейинчалик тайёр нефть маҳсулотларини қўшни давлатлардан импорт қилиш катта иқтисодий фойданинг бой берилишига олиб келади.

Эслатиб ўтамиз, аввалроқ Қозоғистон иқтисодиёти беш ойда 3,7 фоизга ўсгани ҳақида ёзган эдик. Реал сектор 4 фоизга, хизмат кўрсатиш соҳаси эса 3,6 фоизга ўсди. Ўсиш кенг қамровли бўлди: қурилиш 13,4 фоизга, ишлаб чиқариш 9 фоизга, транспорт ва омборхона 8,4 фоизга ва савдо 5,6 фоизга илдамлади.