«Ашхобод–2045»: Туркманистон пойтахтни тўлиқ рақамлаштиришни режалаштирмоқда

2026-йил 24–25-май кунлари бўлиб ўтган «Оқ шаҳар Ашхобод – 2026» халқаро форуми доирасида Туркманистон «Ашхобод–2045» концепциясини тақдим этди. Ушбу концепция пойтахтни замонавий «ақлли шаҳар»га айлантиришни назарда тутади, яъни рақамли, экологик ва интеллектуал инфратузилмага эга шаҳар барпо этиш режалаштирилган. 

Лойиҳага алоҳида аҳамият берилишига сабаб шундаки, Ашхобод ҳозирги кунда мамлакат иқтисодий фаоллигининг катта қисмини ўзида жамлаган. Туркманистон молия ва иқтисодиёт вазири Мамметгўлли Астанагуловнинг маълумотига кўра, пойтахт иқтисодиёти мамлакат ЯИМнинг 27 фоизидан ортиғини шакллантиради. Бу саноат, қурилиш, транспорт, алоқа, молия тизими ва савдо соҳаларини қамраб олади.
Шунингдек, расмий аҳолини рўйхатга олиш маълумотларига кўра, Туркманистон аҳолисининг тахминан 14,6 фоизи Ашхободда яшайди. Бу шаҳарни мамлакатнинг энг йирик маъмурий, молиявий ва хизмат кўрсатиш марказига айлантиради. Шу сабабли рақамлаштириш айнан пойтахтдан бошланмоқда.

Рақамли иқтисодиётга ўтиш стратегияси

«Ашхобод–2045» концепцияси Туркманистоннинг рақамли иқтисодиётга ўтиш стратегияси билан ҳам боғлиқ. Кейинги йилларда минтақавий тенденциялар, хусусан 5G, сунъий интеллект ва рақамли иқтисодиётнинг ривожланиши мамлакатни ҳам шундай йўналишда ҳаракат қилишга ундамоқда.

Асосий эътибор транспорт йўлаклари ва логистика тизимларига қаратилмоқда. Чегара ва божхона жараёнларини рақамлаштириш, омбор инфратузилмасини мувофиқлаштириш ҳамда маълумотлар базаларини бирлаштириш орқали юк ташиш самарадорлигини ошириш режалаштирилган.

Айнан шу нуқтаи назардан «ақлли шаҳар» концепцияси фақат шаҳар инфратузилмаси эмас, балки иқтисодиётни бошқаришнинг ягона рақамли платформаси сифатида ҳам кўрилмоқда. У транспорт, коммунал тизимлар, энергетика, хизматлар ва давлат бошқарувини бирлаштириши мумкин.

Режага кўра, тизим аввал Ашхободда синовдан ўтказилиб, кейин мамлакатнинг бошқа ҳудудларига ҳам жорий этилиши мумкин. Бу ишлаб чиқариш самарадорлиги, ресурслар истеъмоли ва иқтисодий кўрсаткичларни рақамли назорат қилиш имконини беради.

Халқаро тажриба ва Ашхобод

Шу билан бирга, лойиҳа фақат давлат эмас, балки аҳоли учун ҳам муҳим натижалар бериши кутилмоқда. Халқаро тажриба (Сингапур, Дубай, Сонгдо каби шаҳарлар) «ақлли шаҳар»лар давлат хизматларини тезлаштириш, транспортни оптималлаштириш ва турмуш сифатини оширишга хизмат қилишини кўрсатган.
Халқаро ташкилотлар, жумладан Жаҳон банки ва UN-Habitat фикрича, рақамли шаҳарлар хизматлардан фойдаланиш имкониятини кенгайтиради, иқтисодий самарадорликни оширади ва ресурсларни тежашга ёрдам беради.

Ашхобод учун бу йўналиш айниқса муҳим, чунки иссиқ иқлим ва энергия юки юқори бўлган шароитда ресурсларни тежаш стратегик аҳамият касб этади.

Лойиҳа экологик йўналиш билан ҳам боғланмоқда: «яшил иқтисодиёт» ва «ақлли шаҳар» тамойиллари бир тизимга бирлаштирилмоқда.

Шу билан бирга, уни амалга ошириш катта инвестиция, кадрлар тайёрлаш ва рақамли инфратузилмани кенгайтиришни талаб қилади. Технологияларга боғлиқлик ва узоқ муддатли ижро каби масалалар ҳам долзарб бўлиб қолади.

Шунга қарамай, умумий йўналиш аниқ: Туркманистон Ашхободни нафақат замонавий шаҳар, балки мамлакат иқтисодиётини босқичма-босқич рақамли трансформация қилиш платформасига айлантиришга интилмоқда. Пойтахт мамлакат ЯИМнинг катта қисмини шакллантираётгани эса бу жараённинг маркази айнан шу шаҳар бўлишини англатади.