Биткоин даври тугадими? Сунъий интеллект «рақамли олтин»ни ортда қолдирмоқда

2025 йил кузида 126 000 долларлик рекорд даражага чиққан биткоин, оммавий сотувлар тўлқини фонида 60 000 доллардан бироз юқорироқ кўрсаткичгача қулади. Оқибатда, сўнгги саккиз ой ичида криптобозор 1,2 триллион доллар йўқотди. Бу эса Доналд Трампнинг иккинчи президентлик муддати бошланганидан бери кузатилган барча ўсишларни йўққа чиқарди.

5 июн куни биткоин ўзининг 2024 йилда Трамп қайта сайланишидан олдинги даврдан бери энг паст кўрсаткичини қайд этди.

Бу Трампнинг иккинчи муддати бошланишидаги ҳолатга нисбатан кескин бурилишдир. Ўша пайтда криптовалютага дўстона муносабатда бўлган янги маъмуриятдан кутилаётган умидлар рекорд даражадаги ўсишларга туртки берган эди. Эслатиб ўтамиз, биткоин президентлик сайловларидан бир ой ўтиб, тарихда биринчи марта 100 000 долларлик маррани босиб ўтганди.

Бироқ шундан бери бозордаги кайфият ўзгарди. Жорий йилда криптовалюта қарийб 30 фоизга, Трамп ўз лавозимига киришганидан бери эса 6 фоиздан кўпроққа арзонлашди. Айни пайтда, «S&P 500» индекси бу йил қарийб 10 фоизга, Трампнинг иккинчи муддати бошланганидан буён эса 30 фоизга ўсди.

Биткоиннинг сўнгги рекордларидан кейинги саккиз ойлик турғунлик баъзи инвесторларни ўз активларини сотишга ундаган бўлса, бошқаларни криптовалютанинг инвестицион портфелдаги ўрнини қайта кўриб чиқишга мажбур қилмоқда. Масалан, «Farside Investors» маълумотларига кўра, «BlackRock»нинг асосий биткоин ETF’идан 15 майдан 3 июнгача бўлган ҳар бир савдо сессиясида мунтазам равишда соф сармоя чиқиб кетиши кузатилган.

Феврал ойининг охирида Эрон билан уруш бошланганда биткоин нархи кўтарилиб кетди. Бу эса таҳлилчиларда «биткоин ўзининг 'рақамли олтин' мақомини ёки иқтисодий ноаниқликларга қарши ҳимоя воситаси сифатидаги ўрнини қайтариб олармикан?» деган саволни уйғотди. Аммо кўп ўтмай криптовалюта ушбу ўсиш позицияларини яна бой берди.

Айни пайтда, АҚШ фонд бозори уруш фонидаги дастлабки қулашлардан сўнг қайта тикланди ва ҳатто бир қатор рекорд кўрсаткичларга эришди. Ҳақиқий олтин нархи эса бу йил ўзгаришсиз қолган бўлса-да, Трамп лавозимга киришганидан бери 60 фоизга ўсган.

«Менимча, биткоин ўз йўналишини йўқотди», — деди таниқли тадбиркор ва «Shark Tank» дастури инвестори Марк Кюбан май ойида «Front Office Sports» подкастига берган интервюсида.

Криптовалютадаги активларининг аксарият қисмини сотганини таъкидлаган Кюбан «у мен кутгандек ишончли ҳимоя воситаси бўлиб чиқмади ва бу ҳақиқатан ҳам ҳафсаламни пир қилди», деди.

Биткоиннинг қулашига нима сабаб бўлди?

Биткоин 10 октабрда миллиардлаб долларлик ликвидацияларга сабаб бўлган кескин қулашдан сўнг ҳалигача ўзини ўнглай олгани йўқ. Акциялар ва олтин каби бошқа активлар эса ундан ўзиб кетди. Ўшандан бери бозорга бошқа қатор омиллар ҳам қўшилиб, босимни янада оширди.

Бутун бошли криптоиндустрия бу пасайишнинг зарбасини ҳис қилди. Хусусан, «Coinbase» (COIN) криптобиржасининг акциялари жорий йилда қарийб 30 фоизга арзонлашди.

Таҳлилчиларнинг фикрича, сўнгги ҳафталарда сунъий интеллектга бўлган қизиқишнинг кескин ортиши сармоядорлар эътиборини криптовалюталардан чалғитмоқда. Масалан, Илон Маскнинг сунъий интеллект йўналишига ҳам эга бўлган «SpaceX» (ракета ва сунъий йўлдошлар ишлаб чиқарувчи) компанияси каби йирик лойиҳаларнинг мега-IPO жараёнлари атрофидаги ҳаяжон криптобозордаги шов-шувларнинг ўрнини эгаллаётган бўлиши мумкин.

«Жуда кўп спекулятив сармоялар биткоинни сотиб, сунъий интеллект ортидан қуваётган бўлиши эҳтимолдан холи эмас», — дейди «Farside Investors» компанияси бош директори Жонатан Биер.

Яна бир омил — инфляция ва АҚШ Федерал захира тизимининг фоиз ставкалари бўйича сиёсатидаги ноаниқликдир. Инфляция бўйича юқори кўрсаткичли ҳисоботлар ва бандлик тўғрисидаги барқарор маълумотлар айрим трейдерлар ҳамда иқтисодчиларни юқори ставкалар яна узоқроқ вақт сақланиб қолади, деган хулосага ундамоқда.

Юқори ставкалар ва қаттиқ монетар сиёсат билан боғлиқ хавотирлар криптобозорга жиддий босим ўтказмоқда, дейди «Hashdex Asset Management» компаниясининг глобал бозорлар таҳлили бўлими раҳбари Жерри О'Ши.

«Одатда, молия тизимида ликвидлик кўпроқ ва фоиз ставкалари пастроқ бўлган муҳитда криптобозор ўзини эркинроқ ҳис қилади. Ҳозир эса бу борада ноаниқлик ҳукм сурмоқда», — дея қўшимча қилади эксперт.

Биткоиннинг энг йирик эгаларидан бири бўлган «MicroStrategy» (MSTR) компанияси ҳам бозорга ўз таъсирини ўтказди. Бу компания доимий равишда биткоин сотиб олади ва шу орқали ўз инвесторларига ушбу активдан улушга эга бўлиш имкониятини беради. Бироқ ўтган ҳафтада «MicroStrategy» 2022 йилдан бери илк бор 32 та биткоин сотганини маълум қилди. Ушбу хабар ортидан криптовалюта нархи 17 фоиздан кўпроққа қулади ва бозор 2022 йилнинг ноябридан бери энг ёмон ҳафтани қайд этди.

Аммо ҳозирда «MicroStrategy» ўз йўналишини яна ўзгартириб, 1550 та биткоин сотиб олган. Бу қадам бутун криптоиндустрия бўйлаб қайта тикланиш тўлқинини келтириб чиқарди.

Криптовалютани келажакда нима кутмоқда?

Яқин келажакда криптовалюта саноати учун энг катта туртки вазифасини «CLARITY» («Аниқлик») қонуни ўтаб бериши мумкин. Ушбу ҳужжат соҳани тартибга солувчи қоидаларни белгилаб, криптоиндустрияни тўлақонли қонунийлаштиришга хизмат қилади. Айни пайтда мазкур қонун лойиҳаси АҚШ Конгрессида қизғин муҳокама қилинмоқда.

Шунингдек, «CLARITY» қонуни қиймати АҚШ долларига боғланган стейблкоинлар ҳамда «Ethereum» каби бошқа криптоактивлар учун ҳам аниқ тартиб-қоидаларни жорий этади.

«Hashdex» вакили О'Шининг таъкидлашича, агар ушбу қонун қабул қилинса, у бутун криптобозорда нархларнинг яна ўсишига сабаб бўлувчи асосий «катализатор»га айланади.