Inson hech qachon bunchalik uzoqqa ketmagan: astronavtlar Oydan Yer chiqishi va botishi hamda to‘liq Quyosh tutilishini ko‘rdi

Yerning ko‘plab ajoyib suratlarini yuborgandan so‘ng, NASAning to‘rt nafar astronavtdan iborat Artemis ekipaji nihoyat tarixdagi eng uzoqqa ketgan insonlarga aylanishdi. Ular avval «Yer botishini» kuzatishdi, so‘ngra 6-aprel, dushanba kuni Oyning orqa tomoniga o‘tishdi. Xyustondagi Parvozlarni boshqarish markazi bilan 40 daqiqalik uzilishdan so‘ng aloqa tiklangach, ekipaj «Yer chiqishini» ko‘rdi, to‘liq quyosh tutilishiga guvoh bo‘ldi va qisqa meteor yomg‘iri paytida Oyga oltita meteoroid kelib urilganini kuzatdi. Mana birinchi hayratlanarli tasvirlar.

^{Artemis II ekipaji 2026 yil 6-aprel kuni Oy atrofida uchayotganda Yer botishi manzarasini muhrladi.}

Bu tasvir bundan 58 yil avval Apollo 8 ekipaji Oy atrofida uchayotganda astronavt Bill Anders tomonidan olingan mashhur «Yer chiqishi» suratini yodga soladi.

Asosiy faktlar

NASAning Orion kosmik kemasidagi to‘rt nafar astronavt 6-aprel, dushanba kuni soat 18:45 da Yerning Oy ortiga yashirinishini, ya’ni «Yer botishini» ko‘rishdi. 31 daqiqa davomida ekipaj Xyustondagi boshqaruv markazi bilan aloqani yo‘qotdi.

Aloqa uzilgan vaqtda Orion soat 19:00 da Oy yuzasidan 4 070 mil (taxminan 6 550 km) balandlikda eng yaqin masofadan o‘tdi. Ikki daqiqadan so‘ng ekipaj Yergacha bo‘lgan 252 756 mil (406 771 kilometr) masofa bilan insoniyat tarixidagi eng uzoqqa ketgan insonlar sifatida yangi rekord o‘rnatishdi.

Soat 19:25 da ekipaj Oyning qarama-qarshi tomonidan «Yer chiqishini» kuzatdi va boshqaruv markazi bilan aloqani tikladi.

Ular soat 20:35 dan 21:32 gacha, ya’ni 57 daqiqa davomida to‘liq quyosh tutilishini boshdan kechirishdi. Bu vaqtda astronavtlar quyoshning eng tashqi atmosferasi — uning tojini (koronasini) suratga olishdi.

Astronavt Kristina Kok 7-aprel kuni NASA matbuot anjumanida e’lon qilingan tutilish suratlarining bir qismi sifatida Oy chetidagi quyosh atmosferasi bilan yoritilgan tog‘lar siluetini suratga oldi.

^{Oy orbitasidan turib olingan quyosh tutilishi. Oy quyoshni to‘sib, uning tojini ochib bergan lahza.}

Tutilish: Artemis II ekipaji nimani ko‘rdi?

Orion Yer nuqtai nazaridan Oyning orqa tomoniga o‘tganda, ular 20 foiz yoritilgan yarim oyni ko‘rishdi. Oyning narigi tomonidagi bu ingichka yorug‘lik chizig‘i ularga Sharqiy dengiz (Mare Oriyentale) havzasi, Piyerazzo krateri va Om kraterini ko‘rish uchun noyob imkoniyat berdi. Bu joylarni ilgari hech kim o‘z ko‘zi bilan ko‘rmagan edi. Ular Oy atrofida aylanib o‘tganlarida, yarim oy yanada ingichkalashib, nihoyat butunlay g‘oyib bo‘ldi va to‘liq quyosh tutilishini hosil qildi. Yerda to‘liq tutilish yangi oy quyosh diskini to‘sib qo‘yganda sodir bo‘ladi. Artemis uchun esa deyarli to‘lin oyning orqasida bo‘lish quyoshni to‘sib qo‘ygan Oyning o‘ziga xos ko‘rinishini berdi.

^{Artemis II ekipaji Oy atrofida uchish paytida Sharqiy dengiz havzasining halqalarini muhrladi.}

Tarixiy lahza: Eng uzoqqa ketgan insonlar

Bu voqea to‘rt astronavt insoniyat tarixidagi eng uzoq masofaga yetganidan bir necha daqiqa o‘tib sodir bo‘ldi. 6-aprel, dushanba kuni soat 13:56 da (mahalliy vaqt bilan), Yerga eng uzoq masofada bo‘lganlarida, astronavtlar 252 757 mil (406 773 kilometr) uzoqlikda edilar. Bu 1970 yil aprel oyida Apollo 13 ekipaji tomonidan o‘rnatilgan 248 655 mil (400 171 kilometr) rekordini yangiladi.

«Biz Yerimizdan insonlar ilgari hech qachon bo‘lmagan masofadan o‘tar ekanmiz, buni kosmik tadqiqotlardagi o‘tmishdoshlarimizning favqulodda sa’y-harakatlari va jasoratlarini sharaflagan holda amalga oshiramiz», — dedi Kanada kosmik agentligi astronavti Jerimi Xansen.

Apollo davridagi tutilishlar

Bu koinotdan turib kuzatilgan birinchi to‘liq quyosh tutilishi emas. Bundan 56 yil oldin, 1969 yil 19-iyul kuni Apollo 11 ekipaji Oyga ketayotganda shunga o‘xshash hodisani ko‘rgan edi. Apollo 12 ekipaji ham 1969 yil 24-noyabr kuni Oyga yo‘l olishda to‘liq quyosh tutilishiga guvoh bo‘lgan.

^{Astronavtlar tomonidan ko‘rilgan Oyning narigi tomonidagi boshqa manzaralar}

NASAning Artemis II missiyasi haqida

Bu NASAning Artemis dasturi doirasidagi birinchi boshqariladigan parvoz bo‘lib, 1972 yildagi Apollo 17 missiyasidan beri insonlarning past Yer orbitasidan tashqariga chiqqan ilk sayohatidir.

Missiya komandiri Rid Vayzman bilan birga yana uch nafar astronavt bor va ularning har biri o‘z sohasida birinchilikni qo‘lga kiritmoqda:

• Uchuvchi Viktor Glover — Oy tomon yo‘l olgan birinchi qora tanli astronavt.

• Kristina Kok — birinchi ayol astronavt.

• Jerimi Xansen — birinchi amerikalik bo‘lmagan (kanadalik) astronavt.

Kema 10-aprel, juma kuni San-Diyego yaqinidagi Tinch okeaniga qo‘nishi kutilmoqda. Artemis II va Artemis III sinov parvozlari bo‘lib, 2028 yilga rejalashtirilgan Artemis IV missiyasi ikki nafar NASA astronavtini Oyning Janubiy qutbiga qo‘ndirishi kerak.