Жаҳон ноаниқлик индекси рекордга етди: глобал иқтисодиёт учун хавфлар нима
Жаҳон ноаниқлик индекси 106 минг пунктга етди. Бу COVID-19, 2008 инқирози ва 9/11дан ҳам юқори кўрсаткич.
Глобал иқтисодий ва сиёсий хавотир даражаси мисли кўрилмаган миқёсга етди. Жаҳон ноаниқлик индекси (World Uncertainty Index, WUI) 106 000 пунктдан ошди, бу кузатувлар тарихи (1993-йилдан бери) давомида мутлақ рекорд ҳисобланади. Бозорлардаги бу ваҳима кўрсаткичи «COVID-19» пандемияси, 11-сентябр терактлари, Ироқ уруши ва 2008-йилги глобал молиявий инқироз давридан ҳам ёмонроқ ҳолатни акс эттирмоқда.
Мутлақ ваҳима рекорди
Эълон қилинган графикка кўра, индекс динамикаси («Economist Intelligence Unit» ҳисоботларида ноаниқлик ҳақидаги қайдлар асосида ҳисобланади) кескин ўсишни намоён қилмоқда. 2026-йил феврал ойида «WUI» 105 000 пунктдан ошди (айрим маълумотларга кўра, 106 862 пунктга етган).
Қиёслаш учун, аввалги тарихий максимумлар бу фонга нисбатан деярли сезилмайди:
«COVID-19» пандемияси (2020-йил): индекс атиги 50 000 пунктдан бироз ошган.
Ироқ уруши (2003-йил): тахминан 35 000 пункт.
11-сентябр ҳужумлари (2001-йил): тахминан 25 000 пункт.
Глобал молиявий инқироз (2008-йил): ноаниқлик даражаси ҳозирги сакрашга нисбатан анча паст бўлган.
(фото)
Асосий омил: глобал савдо уруши ва геосиёсат
Бу мисли кўрилмаган сакрашнинг асосий катализатори глобал савдо урушларининг янги тўлқини бўлди. АҚШда Доналд Трамп ҳокимиятга қайтиши, божхона тарифларини кескин қайта кўриб чиқиш, ўн йиллаб шаклланган таъминот занжирларининг бузилиши ва қаттиқ протекционизм жаҳон элиталари ва бизнеси учун жиддий шок бўлди.
Вазият янада оғирлашмоқда: Яқин Шарқдаги урушнинг кучайиши (айниқса, Эрон атрофида), муҳим денгиз савдо йўлларининг тўсиб қўйилиши (Ҳўрмуз бўғози) ва йирик давлатлар ўртасида тўғридан тўғри ҳарбий тўқнашув хавфи. Ушбу омиллар йиғиндиси «идеал бўрон»ни яратди, бизнес ҳатто яқин ойлар учун ҳам ўз ҳаракатларини башорат қила олмаяпти.
Нима учун бу муҳим?
Ноаниқлик шундай экстремал даражага етганда, йирик капитал дарҳол тормозни босади: корпорациялар янги ходимлар ёллашни тўхтатади, янги лойиҳаларга инвестицияларни бекор қилади, банклар эса реал секторни кредитлашни қисқартиради. Дунё молиявий омон қолиш режимига кириб бормоқда.
Бу рекорд даражадаги сакраш 2026-йил бошидаги бозорлардаги барча аномалияларни изоҳлайди: акцияларнинг кескин сотилиши, инвесторларнинг энг ликвид «хавфсиз бошпана» сифатида долларга оммавий ўтиши, шунингдек, нефт ва олтин нархларининг назоратсиз тебранишлари. Глобал иқтисодиёт амалда XXI асрнинг энг кучли таркибий шокини кутиш ҳолатида музлаб қолган.
