Xitoy O‘zbekistondagi ishtirokini kengaytirmoqda
2026-yilning birinchi yarmida ikki davlat o‘rtasidagi savdo hajmi O‘zbekiston hukumatining rasmiy ma’lumotlariga ko‘ra 7,7 milliard dollarni tashkil etdi. Pekinning rasmiy statistikasi esa bu ko‘rsatkichni 8,9 milliard dollar deb qayd etgan.
© SputnikO‘zbekiston
Markaziy Osiyoning iqtisodiy jihatdan yetakchi davlatlaridan biri bo‘lgan O‘zbekistonda Xitoyning iqtisodiy ta’siri sezilarli darajada kuchayib bormoqda.
2026-yilning birinchi yarmida ikki davlat o‘rtasidagi savdo hajmi O‘zbekiston hukumatining rasmiy ma’lumotlariga ko‘ra 7,7 milliard dollarni tashkil etdi. Bu Xitoyni O‘zbekistonning eng yirik savdo hamkoriga aylantirdi. Pekinning rasmiy statistikasi esa bu ko‘rsatkichni 8,9 milliard dollar deb qayd etgan. Rossiya esa ancha ortda qolmoqda — ikki davlat o‘rtasidagi savdo hajmi 5,8 milliard dollarni tashkil etgan.
Xitoy–O‘zbekiston qo‘shma korxonalari hamda to‘liq Xitoy kapitaliga tegishli kompaniyalar soni 2026-yilning birinchi yarmida 6060 taga yetdi. Ularning ko‘pchiligi konchilik, sanoat, energetika va boshqa muhim tarmoqlarda faoliyat yuritmoqda. O‘zbekistondagi Xitoy kompaniyalari soni tez sur’atlarda o‘smoqda: 2022-yilda ularning soni 2241 ta bo‘lgan bo‘lsa, 2024-yilga kelib 3357 taga yetgan. Shundan so‘ng esa ularning umumiy soni deyarli ikki baravarga oshdi. Rossiya esa, 2023-yilgacha O‘zbekistonda eng ko‘p kompaniyaga ega davlat bo‘lgan bo‘lsa-da, hozirda uning Markaziy Osiyodagi ushbu mamlakatda faoliyat yuritayotgan kompaniyalari soni 3454 tani tashkil etadi.
Xitoy fuqarolarining O‘zbekistonga sayohatlari ham jadal sur’atlarda ko‘paymoqda. 2026-yilning birinchi yarmida O‘zbekistonga 223 ming 479 nafar xitoylik tashrif buyurdi. Taqqoslash uchun, 2025-yil davomida bu ko‘rsatkich 278 ming 900 nafar, undan oldingi yilda esa atigi 74 ming 300 kishi bo‘lgan.
2025-yil o‘rtalarida O‘zbekiston va Xitoy qisqa muddatli tashriflar uchun vizasiz tartibni joriy etganidan so‘ng, bunday barcha tashriflar O‘zbekiston tomonidan turizm sifatida ro‘yxatga olinmoqda. Biroq xitoylik mehmonlarning ko‘pchiligi biznes maqsadlarida — uchrashuvlar, muzokaralar va investitsiya imkoniyatlarini o‘rganish uchun kelmoqda. Shu sababli tashrif buyuruvchilar sonining tez sur’atlarda ortishi iqtisodiy aloqalarning yanada kengayishini ham anglatadi.
Qozog‘iston
Qozog‘iston va Xitoy moliyaviy integratsiyani chuqurlashtirmoqda. Ikki davlat to‘lov tizimlarini o‘zaro bog‘lash va raqamli moliyaviy texnologiyalardan foydalanishni kengaytirishni rejalashtirmoqda. Qozog‘iston Milliy banki, Xitoy Xalq banki va Xitoy Sanoat va tijorat banki o‘rtasidagi muzokaralar yakunlariga ko‘ra, tomonlar o‘zaro QR-to‘lovlarni joriy etish, Xitoyning xalqaro to‘lov infratuzilmasiga ulanish hamda raqamli tenge va raqamli yuan o‘rtasida sinov tariqasidagi hisob-kitoblarni yo‘lga qo‘yishga kelishib oldi.
Qozog‘iston qishloq xo‘jaligi mahsulotlari eksportida rekord natijaga erishdi. Kuchli Xitoy talabi (eksportning qariyb 40 foizi) hamda Yevropa bozorlaridagi talab hisobiga zig‘ir urug‘i eksporti tarixda ilk bor 1 million tonnadan oshdi.
Qozog‘iston va Xitoy biologik xavfsizlik, mikrobiologiya hamda One Health yondashuvi bo‘yicha xalqaro laboratoriyani ishga tushirdi. Laboratoriya yangi yuqumli kasalliklarni o‘rganish, hayvonlardan odamlarga yuqadigan kasalliklarni kuzatish, molekulyar diagnostika va genom texnologiyalari bo‘yicha qo‘shma tadqiqotlarni amalga oshiradi. Bu Qozog‘iston olimlariga Xitoyning ilmiy tarmoqlari va ilg‘or texnologiyalaridan foydalanish imkonini beradi.
Qirg‘iziston
Xitoyning Sanoat va axborot texnologiyalari vazirligiga maslahat beruvchi nufuzli tahliliy markaz — China Center for Information Industry Development Bishkekda bo‘lib o‘tadigan SHHT sammiti uchun Qirg‘izistonga yuqori toifadagi Xitoyda ishlab chiqarilgan avtomobillarni bepul taqdim etdi.
Mazkur sovg‘a markazning Markaziy Osiyodagi faoliyatini yo‘lga qo‘yishga xizmat qilishi kutilmoqda. Markaz avval qirg‘iz mutaxassislari bilan hamkorlikni boshlash, keyinchalik esa butun mintaqaga faoliyatini kengaytirishni rejalashtirmoqda.
Tojikiston
2026-yilning birinchi yarmida Tojikiston va Xitoy o‘rtasidagi savdo hajmi qariyb 50 foizga oshib, 1,78 milliard dollarga yetdi. Shu tariqa Xitoy Tojikistonning eng yirik savdo hamkoriga aylandi. Biroq Pekin e’lon qilgan ma’lumotlarga ko‘ra, ikki davlat o‘rtasidagi savdo hajmi 2,35 milliard dollarni tashkil etgan.
Xitoy, shuningdek, Tojikistonga eng ko‘p gumanitar yordam ko‘rsatayotgan davlat hisoblanadi.
2026-yilning birinchi yarmida Tojikiston olgan 12,5 million dollarlik yordamning qariyb oltidan bir qismi Xitoy hissasiga to‘g‘ri kelgan.
Ukraina dronlarining Rossiya energetika infratuzilmasiga bergan zarbalari oqibatida Tojikiston yoqilg‘i yetkazib beruvchilarni diversifikatsiya qilishga kirishdi. Shu paytgacha Dushanbe yoqilg‘ining katta qismini Rossiyadan olib kelgan. Endilikda Tojikiston Xitoydan benzin va dizel yoqilg‘isi import qilish bo‘yicha muzokaralar olib bormoqda. Tomonlar yoqilg‘ini Kulma chegara punkti orqali bevosita yoki qo‘shni davlatlar hududi orqali tranzit qilish imkoniyatlarini muhokama qilmoqda. Shu bilan birga, Tojikiston Xitoy ko‘magida o‘zining neft va gaz zaxiralarini qidirish ishlarini ham jadallashtirmoqda.
Turkmaniston
Xitoyning NEW JCM kompaniyasi Turkmanistonning davlat gaz kompaniyasi Turkmengaz bilan Dashog‘uz viloyatidagi ikkita kompressor stansiyasida joylashgan sakkizta DG-90L2 gaz turbinasiga texnik xizmat ko‘rsatish bo‘yicha shartnoma imzoladi.
