«Дубайдаги даҳшатли тун»: Эрон зарбалари БААнинг бизнес марказидаги сокинликни издан чиқарди

Эрон 28 феврал куни АҚШ ва Исроилнинг кутилмаган ҳужумига жавоб сифатида Араб кўрфази бўйлаб қаттиқ ракета ва дрон ҳужумларини амалга оширди. Бироқ Дубай асосий зарбани қабул қилгандек кўринди. Бу ҳақда «Middle East Eye» хабар берди.

Бирлашган Араб Амирлиги таркибидаги етти амирликдан бири бўлган Дубай минтақанинг ҳордиқ ва кўнгилочар маркази ҳисобланади; бу ерда йирик бизнес келишувлари имзоланади ва нишонланади. 28 феврал куни эса шаҳарни қуюқ тутун ва аланга қоплади – ракета ва дронлар ёмғирдек ёғдирилди.

Бу зарбалар нафақат геосиёсий аҳамиятга эга, балки Яқин Шарқдаги тинчлик ва савдо «воҳаси» сифатидаги Дубай нуфузига ҳам путур етказди. Дубай пандемиядан кейин активлар нархининг кескин ўсиши, криптовалюта бозорининг жонланиши ва масофавий иш формати кенгайиши ортидан дунёда энг катта манфаат кўрган шаҳарлардан бири бўлди.

Паст солиқ ставкалари ва соддалаштирилган бюрократиядан унумли фойдаланган ҳолда, Дубай Лондон банкирлари ҳамда америкалик «finance bro»лар учун ўзига хос магнитга айланди. Унинг молиявий институтлари эса олтин савдоси билан шуғулланган суданлик қуролли гуруҳ етакчиларидан тортиб, Шарқий Европадаги урушдан қочган россиялик ва украиналик экспатлар учун ҳам бошпана вазифасини бажариб келган.

Дубайнинг кўчмас мулк бозори унинг муваффақиятининг яққол исботидир – 2020 йилдан бери нархлар 75 фоизга ошган.

Узоқ давом этувчи уруш Дубайдаги кўчмас мулк бумини қайта баҳолайдими?

Айрим кузатувчилар фикрича, Яқин Шарқдаги чўзилган уруш катта-кичик инвесторларни икки марта ўйлаб кўришга мажбур қилиши мумкин.

28 феврал куни Дубайдан чиққан энг рамзий тасвирлардан бири беш юлдузли «Fairmont The Palm» меҳмонхонаси ҳудудини аланга қамраб олгани бўлди. Айрим шарҳларда ёнғин ҳаво ҳужумидан ҳимоя қилувчи ракета парчалари туфайли чиққан дейилган бўлса-да, бир нечта видеолар меҳмонхона Эрон дрони томонидан урилган бўлиши мумкинлигини кўрсатади.

Дроннинг «Palm Jumeirah» ҳудудига урилгани акс этган тасвирлар қўшни Баҳрайндаги АҚШ Бешинчи флоти штабига дрон зарбаси берилгани акс этган видеоларга ўхшаш. Балкондан олинган яна бир видео эса дрон айнан «Fairmont The Palm»га текканини кўрсатади.

«Бу кадр аллақачон Сингапур, Лондон ёки Цюрих ўрнига БААни танлаган ҳар бир экспатнинг гуруҳ чатларида, директорлар кенгаши мажлисларида ва оилавий WhatsApp ёзишмаларида тарқалмоқда. Замонавий Дубайни барпо этган ҳисоб-китоблар одамлар ётоқхонаси ойнасидан шаҳар осмони ёниб турганини томоша қилар экан, реал вақт режимида қайта баҳоланмоқда», – деб ёзди X тармоғидаги шарҳловчилардан бири.

Дубай Эрон зарбалари оқибатида вайрон қилинмади, аммо юзага келган оқибатлар шаҳар Яқин Шарқнинг беқарор сиёсатидан ҳимояланган эмаслигини кўрсатди. Бу эса активлар нархига салбий таъсир кўрсатиши ва эркин ҳаракатланувчи инвесторларни ўз қарорларини қайта кўриб чиқишга ундаши мумкин.

«Бу дубайнинг энг катта даҳшати, чунки унинг моҳияти муаммоли минтақада хавфсиз воҳа бўлишга таянган эди. Барқарорликка эришиш йўли бўлиши мумкин, аммо орқага қайтиш йўқ», – деб ёзди Форс кўрфази бўйича эксперт Синция Бианко X тармоғида.

Эрон ҳужуми пайтида БАА расмийлари дунёдаги энг баланд бино – Бурж Ҳалифни эвакуация қилишга мажбур бўлди. Шу билан бирга, дунёдаги энг банд аэропортлардан бири сифатида эътироф этилган «Al Maktoum International Airport» рейсларни номаълум муддатга тўхтатди.

Араб кўрфазининг қолган қисми амалда Дубай бизнесидан улуш олиш учун курашмоқда, улар ҳам бой глобал фуқароларни жалб қилишга ҳаракат қилади, аммо турлича маркетинг услуби билан: «яширин бойлик» имижига эга Доҳа, янги даъвогар Риёд ва анъанавий Масқат.

Ҳатто Сурия, Миср ва Иордания каби нисбатан камбағал ва ривожланишга интилаётган давлатлар расмийлари ҳам журналистлар ва банкирлар билан суҳбатларда Дубайни ўз тараққиёт модели сифатида тилга олади.

Эрон ҳужумлари минтақавий бизнес «пуфаклари» Исроил ва АҚШ сиёсатчилари қарорларига қанчалик боғлиқ эканини кўрсатиб берди. Дубай атрофида айрим портлар АҚШ Ҳарбий-денгиз кучлари кемаларини қабул қилади, аммо зарбалар шу жиҳати билан ҳам аҳамиятли бўлдики, шаҳар маълум АҚШ ҳарбий базалари яқинида жойлашмаган. Бу эса Эрон Дубайни унинг бизнес маркази сифатидаги аҳамияти туфайли нишонга олганини англатиши мумкин.

Кўрфаздаги мансабдорлардан бири «Middle East Eye»га айтишича, раҳбарият БАА Эроннинг кучли зарбаларига дуч келишини кутган, чунки мамлакат Эронга географик жиҳатдан яқин ва Абу-Даби Исроил билан яқин сиёсий муносабатларга эга. БАА 2021 йилда АҚШ воситачилигида имзоланган Иброҳим келишувларидан сўнг Исроилнинг энг яқин араб ҳамкорига айланган.

Эрон Кўрфаз давлатларига АҚШ урушини қўллаб-қувватлаш учун баҳона бердими?

АҚШнинг «Al Dhafra Air Base» авиабазаси БАА пойтахти Абу-Даби яқинида, Дубайдан тахминан 140 километр узоқликда жойлашган. Кичик Баҳрайнга берилган зарбалар эса, кўринишича, АҚШ Бешинчи флоти штабига қаратилган бўлиб, у амалда мамлакат пойтахти Манама марказида жойлашган. Худди шундай, Доҳа ҳам Эрон ўқи остига тушган ва у мамлакатдаги муҳим объектлардан атиги 35 километр масофада жойлашган.

Айни пайтда, Эроннинг бутун Араб кўрфази бўйлаб берган зарбалари аввал Судан, Яман ва Ғазо масалаларида ўзаро келишмовчиликка эга бўлган минтақавий етакчиларни яқинлаштиргандек туюлади. Саудия Арабистони валиаҳди Муҳаммад бин Салмон 28 феврал куни БАА президенти Муҳаммад бин Зайин ол Наҳаён билан телефон орқали мулоқот қилди ва БААга ҳамжиҳатлик билдирди.

Кўрфаз бўйлаб зарбалар бериш орқали Эрон араб монархияларига АҚШни урушда қўллаб-қувватлаш учун сиёсий асос яратиб бераётган бўлиши мумкин.

«Эрон Кўрфаз давлатлари кенгашини эскалация поғонаси бўйлаб юқорига мажбурламоқда. Улар жавоб қайтариш ёки камида АҚШга ўз ҳудудларидан ҳужум операцияларини амалга ошириш учун кенгроқ эркинлик беришни кўриб чиқишларига тўғри келади», – деб ёзди «Eurasia Group» таҳлилчиси Фирас Максад X тармоғида.

Бироқ Эрон бошқача сценарийни ҳам ҳисобга олаётган бўлиши мумкиня, яъни Кўрфаз давлатлари, айниқса ўзлари Эрон зарбаларидан каттароқ йўқотишларга учрай бошласа, АҚШни можарони деэскалация қилишга ундайди, деган ҳисоб-китоб.