Қирғизистон Россияга қарши санкциялар бўйича ЕИни судга бермоқчи – FT

Агар Брюссел Бишкекка Россияга товарларни қайта экспорт қилиш гумони туфайли санкция қўйса, Қирғизистон Европа Иттифоқининг эҳтимолий чекловларини судда рад этишни мақсад қилган. Бу ҳақда «Financial Times» хабар берди.

Нашр маълумотига кўра, Европа Комиссияси Қирғизистонга ҳарбий мақсадларда ишлатиладиган айрим товарларни етказиб беришни тақиқлашни таклиф қилган. ЕИ ҳужжатларида қурол ва дронлар ишлаб чиқаришда қўлланилиши мумкин бўлган станоклар ва электроника, яъни икки томонлама мақсаддаги маҳсулотлар ҳақида сўз боради. Брюсселга кўра, бу товарларнинг бир қисми санкция режимини айланиб ўтиб, Россияга қайта экспорт қилинади.

Қирғизистон Вазирлар Маҳкамаси раисининг биринчи ўринбосари Дониёр Амангелдиевнинг «Financial Times»га маълум қилишича, республика Ғарб чекловларни бажариш учун барча чораларни кўряпти. Унинг сўзларига кўра, Евроиттифоқ Бишкек санкцияларга риоя қилаётганини тасдиқлаш ва чекловчи чораларни олдини олиш учун қандай аниқ қадамлар қўйиши кераклигини кўрсатмаган.

«Бу қарор бизнинг имижимизга таъсир қилади. Агар у қабул қилинса, биз судда уни рад этишга тайёрмиз», – деди Дониёр Амангелдиев.

У шунга ҳам эътибор қаратдики, Қирғизистон чора-тадбирлар қўллангани бўйича далилларга эга, аммо Европа томони «талабларни бажариш учун тегишли механизмларни таклиф қилмаган».

Вазирлар Маҳкамаси раисининг биринчи ўринбосари Россияга товар транзити бўлган алоҳида ҳолатларни тан олди, аммо бундай амалиётни тўхтатишга ҳокимият эътибор қаратганини таъкидлади. Унинг сўзларига кўра, Европа импортининг кўп қисми мамлакатда гидроэлектростанциялар қурилиши каби катта контрактлар билан боғлиқ. Қарор қабул қилинса, чекловлар аксилроссия санкцияларини айланиб ўтиш гумони фонда ЕИнинг Қирғизистонга қарши тўғридан тўғри савдо чоралари бўйича биринчи прецедентига айланиши мумкин.

Қирғизистон бу хабарни рад этди

Қирғизистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси «Financial Times» нашрида чоп этилган ушбу мақола билан боғлиқ расмий изоҳ берди. Вазирлар Маҳкамасида таъкидлашларича, бундай талқин республика ҳақиқий позициясига тўғри келмайди.

Билдирилишича, Дониёр Амангелдиев билан интервюда фақат эҳтимолий сценарий – чекловчи чоралар қўйилиши мумкин бўлган ҳолат муҳокама қилинган. Вазирлар Маҳкамасининг таъкидлашича, Дониёр Амангелдиевнинг сўзлари нотўғри талқин қилинган ва Қирғизистон Европа Иттифоқига қарши суд жараёнларини бошлашни ният қилмайди ва бунга тайёрланмаяпти.

«Қирғизистоннинг позицияси барқарор бўлиб қолмоқда — республика фақат миллий қонунчилик, халқаро мажбуриятлари ва халқаро ҳуқуқ нормалари доирасида ҳаракат қилади. Экспорт назорати, чеклов режимларига риоя қилиш ва бузилишларни олдини олиш масалалари халқаро ҳамкорлар, жумладан ЕИ структуралари билан ҳамоҳанглик ва мулоқот орқали ҳал қилинади», – дейилади ҳукумат баёнотида.

Қайд этилишича, Қирғизистон ва Европа Иттифоқи ўртасидаги алоқалар процедураларнинг шаффофлиги, маълумот алмашиш ва назорат механизмларини кучайтиришга қаратилган. Судли ёки низоли чоралар расмий сиёсатнинг бир қисми сифатида кўрилмайди.

«Financial Times» нашри эълон қилган мақола Бишкекнинг ҳақиқий позициясини акс эттирмайди: Қирғизистон Россия билан боғлиқ санкциялар бўйича ЕИга қарши судга мурожаат қилишни ният қилмайди ва Европа Иттифоқи билан конструктив ҳамкорликка содиқлигини сақлаб қолади», – дейилади баёнотда.

Санкциялар босими хронологияси

Россияга қарши чекловларни айланиб ўтиш гумони туфайли ЕИ ва АҚШ санкциялари остига бошқа давлатлар, шу жумладан Қирғизистон компаниялари ҳам тушиб қолди.

Ўтган йилнинг ноябрида «Капитал Банк Марказий Осиё» ва A7 чегаралараро ҳисоб-китоб платформаси Канада санкциялари остига тушди.

2025-йил октябрида Европа Иттифоқи Қирғизистоннинг икки банкини («Толубай» ва «Евросиё жамғарма банки») шундай рўйхатга киритди.

Ўтган йилнинг августида Британия чекловлари остига Қирғизистоннинг «Капитал Банк», «Grinex» ва «Meer» криптовалюта биржалари тушди.

2025-йил февралда Британия чекловлари остига «Керемет Банк» тушди, бу банк аввал АҚШ «қора рўйхати»га киритилган эди.

Қирғизистондан бир неча хусусий компанияларга нисбатан биринчи санкциялар 2024-йил июнида АҚШ ва Британия томонидан жорий қилинган.

Қирғизистон банкларга нисбатан санкциялар асоссизлиги ҳақида бир неча бор билдирган. Президент Садир Жапаров 2025-йилда БМТ трибунасидан республикага қўйилган чекловларни танқид қилган. У асоссиз санкцияларни мамлакат ички ишларига аралашув ва энди шаклланаётган иқтисодиётни ривожланишига тўсқинлик қилувчи босим деб атади.

Қирғизистон ва ЕИ республика банкларини санкциялардан чиқариш бўйича режа ишлаб чиқади

Ўтган ой охирида Дониёр Амангелдиев Европа Иттифоқининг санкциялар бўйича махсус вакили Дэвид О’Салливан билан кенгайтирилган учрашувида Қирғизистон ва Европа Иттифоқи республика банкларини санкциялардан чиқариш бўйича режа ишлаб чиқишини маълум қилди. Томонлар чекловчи чора-тадбирларни бажариш масалалари бўйича фикр алмашди. Дониёр Амангелдиев мамлакат рискларни бошқаришда профессионал ёндашув қўллаши ва молиявий мониторинг механизмларини барқарор кучайтириб бораётганини билдирди.

Қирғиз томони таъкидладики, таъминотнинг тоза бўлиши учун жавобгарликни Европа экспортёрлари ҳам ўз зиммасига олиши керак, улар ўз контрагентлари ва товарнинг тайинланишини пухта текшириши лозим.

Иштирокчилар эътиборини банк сектори фаолиятига ҳам қаратди. Ҳукумат вакиллари махсус элчига тижорат банкларида шубҳали транзакциялар блокланиши ва назорат чоралари кучайтирилгани ҳақида маълумот берди. Кейинги ҳамоҳанглик учун рискларни баҳолаш бўйича шаффоф мезонлар яратиш ва тезкор фикр алмашиш тизимини йўлга қўйиш таклиф этилди.

Томонлар Қирғиз Республикасидаги айрим молиявий институтларга нисбатан чекловлар билан боғлиқ масалаларни босқичма-босқич ҳал этиш режасини белгилади.

Махсус элчи банкларни санкция рўйхатларидан чиқариш ва келгуси рискларни минималлаштириш бўйича Қирғиз томонига техник ҳамкорликка оид аниқ таклифларини етказди. Учрашув якунланаркан, ҳамкорлар иш тартибида доимий алоқаларни сақлашга тайёрликларини тасдиқлади.