БМТда молиявий инқироз хавфи: ташкилот харажатларни кескин қисқартирмоқда

Бирлашган Миллатлар Ташкилоти (БМТ) энг йирик донорлари – АҚШ ва Хитой томонидан бадаллар кечиктирилаётгани сабабли жиддий молиявий қийинчиликларга дуч келди. Бу ҳақда 29 май куни «The Wall Street Journal» хабар берди.

Нашр маълумотига кўра, АҚШнинг БМТ олдидаги қарзи 4 миллиард доллардан ошган. Хитой эса ташқи ишлар вазири Ван Ининг Ню Йоркдаги БМТ штаб-квартирасига ташрифи чоғида қарийб 850 миллион доллар ўтказган бўлса-да, ҳали ҳам тахминан 455 миллион доллар тўламаган.

Пекин ўз молиявий мажбуриятларини бажаришини билдириб, БМТ фаолиятини қўллаб-қувватлашдаги муҳим ролини таъкидламоқда.

Вашингтон эса кейинги молиялаштиришни ислоҳотлар ўтказиш ва харажатларни қисқартириш билан боғламоқда.

Тежамкорлик чоралари

Таклиф этилаётган чоралар қаторида ходимлар сонини камайтириш, бизнес-классдаги хизмат сафарлари харажатларини қисқартириш ҳамда машина таржимаси технологияларидан кенгроқ фойдаланиш бор.
Молиялаштиришнинг қисқариши бошқа йирик донор давлатларда ҳам кузатилмоқда. Буюк Британия ва Германия очарчилик ҳамда касалликларга қарши курашишга қаратилган гуманитар дастурларга ажратиладиган маблағларни камайтирган.

Нашрнинг ёзишича, Швеция ва Нидерландия томонидан ажратилаётган маблағлар ҳажмининг қисқариши ушбу мамлакатлардаги сиёсий курс ўзгариши билан боғлиқ.

«Deutsche Welle»нинг ёзишича, 2025-йил октябр ойида БМТ Бош котиби Антониу Гутерреш ташкилотда молиявий инқироз юзага келиши мумкинлигидан огоҳлантирган эди. Баҳолашларга кўра, мавжуд ресурслар фақат август ойининг ўрталаригача етиши мумкин. Шу фонда аъзо давлатлар 2026-йил охиригача тасдиқлаши лозим бўлган Гутерришнинг ворисини танлаш масаласи ҳам долзарб аҳамият касб этмоқда.

Маблағлар тақчиллиги сабабли БМТ аллақачон бир қатор тежамкорлик чораларини кўрган. Ташкилот айрим бўлинмаларини ёпган ва котибиятдаги қарийб уч мингта иш ўрнини қисқартирган. Шунингдек, таржимонлар иш сменалари қисқартирилган, баъзи офисларда эскалаторлар ўчириб қўйилган, Ню Йоркдаги штаб-квартира фасадини таъмирлаш ишлари эса номаълум муддатга қолдирилган.

Тежамкорлик чоралари тинчликпарварлик фаолиятига ҳам таъсир кўрсатган: Африкадаги айрим можаро ҳудудларидан контингентларни олиб чиқиш тезлаштирилган ва тинчликни сақлаш операциялари харажатлари қисқартирилган. Бундан ташқари, БМТ «кўк каскалар» миссиялари учун ҳарбий хизматчилар юбораётган Непал, Бангладеш ва бошқа давлатларга тўловларни кечиктирган.

«The Wall Street Journal»нинг қайд этишича, ташкилотнинг инқирозни енгиб ўтиш имкониятлари чекланган. БМТ кредит олиш ҳуқуқига эга эмас, раҳбарият эса фаолиятни қайта ташкил этиш ва харажатларнинг тахминан 70 фоизини ташкил этувчи иш ҳақи фондини қисқартириш бўйича чекланган ваколатларга эга. Ҳатто нисбатан кичик тежамкорлик чораларини жорий этиш уринишлари ҳам баъзан дипломатлар ва аъзо давлатлар қаршилигига учрамоқда.