Kishi boshiga 15 ming dollar: Qozog‘iston yalpi ichki mahsuloti qanday o‘sdi?

2019–2025 yillarda iqtisodiyot yiliga o‘rtacha 3,7 foizdan o‘sdi. Bunday ijobiy ko‘rsatkichlarga 2020-yildagi pandemiya va keyingi yillardagi tashqi iqtisodiy sharoit o‘zgarishlariga qaramay erishildi. Bu haqda «Inbusiness.kz» xabar berdi.

Iqtisodiy o‘sishning asosiy manbalaridan biri ishlab chiqarish sohasi bo‘ldi. Ko‘rib chiqilayotgan davrda tovarlar ishlab chiqarish hajmi 38,8 foizga oshdi. Eng yuqori o‘sish qurilish sohasida qayd etildi — bu tarmoq hajmi 2,4 barobar ko‘paydi. Qayta ishlash sanoati 41,8 foizga, qishloq xo‘jaligi 25,6 foizga, tog‘-kon sanoati esa 14,9 foizga o‘sdi.

Ishlab chiqarishdagi o‘sish xizmat ko‘rsatish sohasining ham kengayishi bilan birga kechdi. Yetti yil davomida xizmatlar hajmi 22,1 foizga oshdi. Jumladan, savdo 44,1 foizga, transport xizmatlari 38,4 foizga, aloqa sohasi esa 56,4 foizga o‘sdi. Bu ko‘rsatkichlar mamlakatda tadbirkorlik faolligi ortib, infratuzilma rivojlanayotgani va ichki bozor kengayayotganini ko‘rsatadi.

Investitsiya sohasida ham sezilarli o‘zgarishlar kuzatildi. Yetti yilda asosiy kapitalga kiritilgan investitsiyalar 65,9 foizga oshib, 23,5 trln tengega yetdi. Shu davrda mamlakatga kiritilgan to‘g‘ridan to‘g‘ri xorijiy investitsiyalarning umumiy hajmi 155,7 mlrd dollarni tashkil etdi.

Investitsiyalar ko‘payishi korxonalarning ishlab chiqarish quvvatlari va eksport imkoniyatlarini kengaytirishga xizmat qildi. Xususan, Qozog‘istonning xomashyo bo‘lmagan mahsulotlar eksporti 1,8 barobar oshib, 15,8 mlrd dollardan 28,8 mlrd dollarga yetdi. Bunda qayta ishlash sanoati korxonalarini qo‘llab-quvvatlash va mahalliy mahsulotlarni xorijiy bozorlarga chiqarish imkoniyatlarining kengayishi muhim rol o‘ynadi.

Shu bilan birga, Qozog‘iston iqtisodiyoti uchun an’anaviy hisoblangan sohalarda ham o‘sish saqlanib qoldi. 2025-yilning yakuniga ko‘ra, mamlakatda neft qazib olish hajmi 99,6 mln tonnaga yetdi. Bu yetti yil oldingi ko‘rsatkichdan 9,2 mln tonnaga ko‘p. Demak, xomashyo bo‘lmagan mahsulotlar eksporti bilan bir qatorda neft-gaz sohasidagi ishlab chiqarish ham oshgan.

Iqtisodiyotdagi o‘zgarishlarni ko‘rsatuvchi yana bir muhim ko‘rsatkich — mehnat unumdorligi. Yetti yil davomida mamlakat bo‘yicha mehnat unumdorligi 21,7 foizga oshdi. Biroq ayrim sohalarda bu ko‘rsatkich o‘rtacha iqtisodiy o‘sish sur’atidan ancha yuqori bo‘ldi.

Eng yuqori o‘sish qurilish sohasida kuzatildi. Unda mehnat unumdorligi 2,3 barobarga oshgan. Qishloq xo‘jaligida bu ko‘rsatkich 66,3 foizga, qayta ishlash sanoatida 32 foizga, savdo sohasida esa 28,9 foizga o‘sdi.

Umuman olganda, bu ko‘rsatkichlar Qozog‘iston iqtisodiyotining 2019–2025-yillarda bir nechta yo‘nalishda rivojlanganini ko‘rsatadi. Mamlakatda ishlab chiqarish hajmi oshgan, qurilish va qayta ishlash sanoati rivojlangan, savdo va transport xizmatlari kengaygan. Shuningdek, investitsiyalar va xomashyo bo‘lmagan mahsulotlar eksporti ham ko‘paygan.

Shu bilan birga, aholi jon boshiga YAIMning 15 ming dollarga yetishi mehnat unumdorligi va investitsiyalar hajmining oshishi bilan birga kechdi. Qozog‘iston iqtisodiyoti pandemiya va tashqi iqtisodiy sharoitdagi o‘zgarishlarga qaramay, yillik o‘rtacha o‘sish sur’atini saqlab qoldi.

Eslatib o‘tamiz, avvalroq Qozog‘iston qanday qilib raqamli to‘lovlar mamlakatiga aylangani haqida yozgan edik.