«Логистик қамал»: Украина Россия армиясини тўхтатишга муваффақ бўлди

Расмий Киевнинг маълум қилишича, Россия қуролли кучлари йил охиригача Украина шарқидаги қисман ишғол қилинган Донецк вилоятининг қолган 20 фоиз ҳудудини тўлиқ эгаллашни мақсад қилган.

Россиянинг ҳозирги олға силжиш суръатидан келиб чиқилса, президент Владимир Путин қўшинларига бу вазифани уддалаш учун яна 5 150 кун ёки 14 йил керак бўлади. Бу – Россия қўллаб-қувватлаётган кучларнинг Донецкни Киев назоратидан тортиб олиш мақсадида шу пайтгача олиб борган 12 йиллик урушига қўшимча муддатдир.

Урушни ўрганиш институти (ISW) бу ҳолатни йўқотишлар сони кескин ортиб бораётган бир пайтда, жорий йилда Россиянинг ҳудудий юришлари муваффақиятсизликка учрагани билан изоҳламоқда. Вашингтонда жойлашган, ҳудудлар назоратини баҳолашда геолокация ва очиқ манбалардаги маълумотларга таянувчи мазкур таҳлил маркази худди шундай хулосага келган.

ISW маълумотларига кўра, рус қўшинлари 2025 йилнинг дастлабки олти ойида Украинанинг 2 190 квадрат километр ҳудудини эгаллаган бўлса, жорий йилнинг шу даврига келиб бу кўрсаткич атиги 622 квадрат километрни ташкил этган.

Бу эса жорий йилда қўшинларнинг кунлик олдинга силжиш суръати 1,03 квадрат километрга тушиб қолганини кўрсатади. Таққослаш учун: 2025 йилнинг биринчи ярмида бу кўрсаткич кунига 16,6 квадрат километрга тенг бўлган.

Агар рус қўшинларининг мустаҳкам назорат ўрнатолмаган ҳудудлардаги вақтинчалик силжишлари чиқариб ташланса ва Украинанинг қарши ҳужумлари инобатга олинса, мазкур кўрсаткичлар янада ёмонлашади. ISW ҳисоб-китобларига кўра, бундай шароитда 2026 йилнинг биринчи ярмида Россиянинг соф ҳудудий ютуғи бор-йўғи 97 квадрат километрни ташкил қилган.

«Агар Путин яна бир миллион аскарини деворга бош уришдек бу самарасиз қирғинга жўнатмоқчи бўлса, у ҳолда армияга сафарбар қилинмаган ва ҳозирда бензин навбатида турган ўша бир миллион россиялик олдинда нималар кутаётгани ҳақида ўйлаб кўриши керак», – деди Украина президенти.

Володимир Зеленский бу ўринда Стратегик ва халқаро тадқиқотлар маркази томонидан 1 июл куни тақдим этилган ҳисоботга таяниб, уруш бошланганидан буён Россиянинг 1,4 миллионлик йўқотишларини назарда тутган эди.

Украина ҳарбийларининг ҳисоб-китобларига кўра, Россия фақатгина июн ойининг ўзида яна 39 490 нафар аскаридан айрилган. Бу эса жорий йилда ойига ўртача 24 000 – 30 000 кишини ташкил этувчи армияга ёллаш имкониятларидан анча юқори кўрсаткичдир.

ISW таъкидлашича, мазкур ҳолат Россиянинг фронтдаги йўқотишлари ҳалокатли даражага етганини кўрсатади: июн ойида эгалланган ҳар бир квадрат километр ҳудуд эвазига 1 298 нафар аскар қурбон қилинган. Таққослаш учун: 2025 йилнинг июн ойида бу кўрсаткич ҳар бир квадрат километрга 68 нафарни ташкил қилган эди.

Вазият нега ўзгармоқда?

Зеленский Украинанинг жорий йилдаги муваффақиятларини ўтган йили дронлар ишлаб чиқаришни кўпайтириш ҳамда узоқ масофага учувчи маҳаллий ракеталарни яратиш бўйича қабул қилинган «бир қатор қарорлар» билан изоҳлади.

Украина бу ресурслардан фронт чизиғидаги рус қўшинларига ёқилғи ва ўқ-дорилар етказиб беришни узиб қўйиш мақсадида фойдаланди. Мамлакат мудофаа вазири Михаил Фёдоров бу стратегияни «Логистик қамал» деб атади.

25 июн куни Зеленский «тажовузкор давлатни урушни тугатишга мажбур қилиш мақсадида унга қарши» ўрта ва узоқ масофали зарбалар бериш бўйича 40 кунлик кампанияни эълон қилди.

Ўрта масофага мўлжалланган зарбалар Россиянинг таъминот тизимига, хусусан, омборлар, юк колонналари ва кўприкларга қаратилди. ISW ҳисоб-китобларига кўра, бундай ҳужумлар сони май ойидаги 210 тадан июн ойида 303 тага ошган.

Ярим оролни ҳарбий ҳаракатлар учун яроқсиз ҳолатга келтиришга қаратилган давомли кампания доирасида Украина атиги икки кун – 1-2 июл кунлари Қрим жанубидаги 12 та электр подстанциясини вайрон қилди.

Украина Учувчисиз тизимлар кучлари қўмондони Роберт «Мадяр» Бровдининг маълум қилишича, унинг бўлинмалари июн ойида ҳар 52 сонияда фронт чизиғи ёки унинг ортидаги биттадан рус нишонига зарба берган. У ўзининг Telegram-каналида: «50 147 та ҳарбий нишон йўқ қилинди ёки уларга шикаст етказилди», – деб ёзди.

Россия тинчлик сўрамоқда – фақат ўз шартлари асосида

Тахминан бир йил олдин Путиннинг Аляскада АҚШ президенти Доналд Трамп билан учрашуви чоғида томонлар Украинани Донецкдан воз кечишга мажбурлашга келишиб олгани хабар қилинган эди. Бу таклиф Зеленскийга берилганда, у қатъиян рад этган.

Ўтган бир йил ичида ҳарбий вазият кескин ўзгарди: энди Россия ташаббусни бой бериб, ҳимояланишга мажбур бўлмоқда.

Анкориждаги муҳокамаларга асосланиб, рус расмийлари АҚШнинг навбатдаги воситачилигига тайёр эканини намойиш этаётгандек кўринди. 26 июн куни Россия ташқи ишлар вазири Сергей Лавров Кремлга қарашли ТАСС ахборот агентлигига: «АҚШ таклифлари Аляскада муҳокама қилинган ва уларни Россия қабул қилган», – деб айтди. Худди шу куни Кремл матбуот котиби Дмитрий Песков «биз АҚШ воситачилигини олқишлаган бўлардик, бу хизматларга ва тинчлик йўли билан ҳал қилиш жараёнига очиқмиз», деди. 

Шу билан бирга, Россия Трамп тимсолида ўзига кўпроқ хайрихоҳ суҳбатдош топишига ишониб, Украинанинг тўғридан-тўғри таклифларини рад этди.

«Вести» мухбири Павел Зарубиннинг саволларига жавоб бераркан, Путин Киевнинг иккита алоҳида таклифини рад этганини айтди. Уларнинг бири узоқ масофали зарбаларни тўхтатиш ҳақида бўлса, иккинчиси Украинанинг шимолий Суми ва Харков вилоятларида, шунингдек, жанубий Николаев ва Днепропетровск вилоятларида ўт очишни тўхтатиб, урушни асосий фронтларда – Луганск, Донецк, Запороже ва Херсонда давом эттиришга рухсат беришни назарда тутарди.

«Бу таклиф нега берилаётгани тушунарли. Чунки Украина ҳудуди ичкарисига бераётган жавоб зарбаларимиз анча кучли, вайронкор ва, очиғини айтганда, ҳалокатли бўлиб, Киев режими учун ҳақиқатан ҳам жиддий оқибатларни келтириб чиқармоқда», – деди Путин.

Украинанинг ўтган ҳафтадаги узоқ масофали зарбалари Россиянинг Уфа, Нижегород, Славянск ва Ярославл нефтни қайта ишлаш заводларига, шунингдек, Керч бўғозида қурилаётган «Волга» ва «Вятка» кабел ётқизувчи кемаларига, Москва яқинидаги Белоомут, Миняево ва Дубна алоқа марказларига, Волгограддаги «Титан-Баррикади» ўқ-дори ишлаб чиқарувчи корхонасига, Қримдаги Саки ҳарбий аэродромига ҳамда Пенза областидаги самолёт ва ракета қисмлари ишлаб чиқарувчи илмий-тадқиқот институтига жиддий шикаст етказишга муваффақ бўлди.

Путин ва халқ учун молиявий муаммолар

Ҳарбий муваффақиятсизликлар ва жамиятдаги норозилик кайфияти кучайиб бораётган бир пайтда, Путин вазиятни яхшироқ кўрсатишга уриниб, Россия «мустаҳкам оёқда турганини» таъкидламоқда.

Сўнгги таҳлилларга кўра, Россия бюджет даромадларининг чорак қисми нефт экспортига таянади. Бироқ бозор таҳлилчилари ушбу экспорт ҳажми камайиб бораётганини қайд этмоқда.

Украина президентининг санкциялар сиёсати бўйича вакили Владислав Власюкнинг маълум қилишича, январдан май ойигача бўлган даврда Россиянинг нефтдан тушадиган даромадлари ўтган йилнинг мос даврига нисбатан 30 фоизга қисқарган.

АҚШ 28 февралда бошланган Форс кўрфазидаги уруш даврида Россия нефтига қўйилган санкцияларни вақтинчалик бекор қилганига қарамай, даромадларнинг пасайиши юз берди. Мазкур имтиёз муддати 17 июнда ўз ниҳоясига етди.

Украина экспортнинг бундай қисқаришини Россиянинг нефт терминаллари ва насос станцияларига берилаётган тизимли зарбалар билан изоҳламоқда. Бу ҳужумлар танкерларга юк ортиш жараёнини хавфли ва мураккаб ҳолатга келтириб қўйган.

Украина Россиянинг нефтни қайта ишлаш заводларига зарба беришда давом этар экан, Москва ўз иқтисодиётини инқироздан қутқариб қолиш мақсадида кўпроқ хом нефт экспорт қилишга ва тайёр нефт маҳсулотларини импорт қилишга уринмоқда.

Июн ойида Россиянинг аксарият ҳудудларида ёқилғи тақчиллиги кузатилди. Интернетда эса россияликларнинг автомобилларига ёқилғи қуйиш учун навбат талашаётгани акс этган видеолар тарқалди. 26 июн куни бош вазир ўринбосари Александр Новак аҳолини тинчлантиришга уриниб, «бозорда ёқилғи етарли» эканини ва сунъий ваҳима оқибатида талаб 20-30 фоизга ошиб кетганини айтди.

Путин ҳам таъминотдаги муаммоларни яширишга ҳаракат қилиб, Россияда 1,7 миллион тонна бензин захираси борлигини ва бу «ўтган йилнинг шу даврига нисбатан бор-йўғи тўрт фоизга кам» эканини айтди.

Шу билан бирга, 26 июн куни Путин Россия қуролли кучлари томонидан кенг қўлланиладиган дизел ёқилғиси экспортига ўрнатилган тақиқ муддатини узайтирди.

Соҳадаги манбаларнинг «Reuters» агентлигига маълум қилишича, Россия Ҳиндистондан 60 минг тонна қайта ишланган нефт маҳсулотларини импорт қилган ва турли давлатлардан ойига 400 минг тонна шундай маҳсулот сотиб олишни режалаштирмоқда.