Пашинян Озарбойжонга ер алмашишни таклиф қилди
Арманистон бош вазири Никол Пашинян икки давлат ўртасидаги анклав ва эксклавлар масаласини ҳудудларни ўзаро алмашиш орқали ҳал қилиш, транспорт йўлларини очиш ва ҳудудий даъволардан воз кечишни таклиф қилди.
Арманистон бош вазири Никол Пашинян Озарбойжон билан тинчлик келишуви имзоланиб, ратификация қилинганидан кейин икки давлат ўртасидаги муносабатлар қандай бўлиши кераклиги ҳақидаги қарашларини баён қилди.
Унинг фикрича, давлатлар ўртасидаги чегаралар аниқ белгиланиши, анклав ва эксклавлар масаласи ҳал қилиниши ҳамда барча транспорт йўналишлари очилиши лозим.
Пашинян 14 октябрь куни ижтимоий тармоқдаги видеомурожаатида Арманистон ва Озарбойжон чегаранинг ҳар икки томонидаги анклав ва эксклавлар муаммосини майдони бир-бирига мос келадиган ҳудудларни алмашиш орқали ҳал қилиши кераклигини айтди.
Унинг таъкидлашича, Арманистон ҳудуди 29 743 квадрат километрни ташкил этиши керак. Давлат чегараларини делимитация ва демаркация қилиш эса 1991 йилдаги Олмаота декларацияси асосида амалга оширилиши лозим.
Транспорт йўллари ҳам очилиши керак
Пашинян Арманистон ва Озарбойжон ўртасидаги барча йўллар ва транспорт алоқаларини очиш зарурлигини таъкидлади.
У бу жараён фақат TRIPP лойиҳаси билан чекланиб қолмаслиги кераклигини айтди. Барча транспорт йўналишлари, жумладан, Озарбайжоннинг асосий ҳудудини Нахичеван автоном республикаси билан Арманистон орқали боғловчи йўллар ҳам ишлаши лозим.
TRIPP — АҚШ воситачилигида илгари сурилган, Арманистон ҳудуди орқали минтақавий транспорт алоқаларини ривожлантиришга қаратилган лойиҳа.
Пашиняннинг фикрича, транспорт йўлларининг очилиши ҳар икки мамлакатга ўз ҳудудлари ўртасидаги алоқаларни яхшилаш имконини бериши керак.
Ҳудудий даъволардан воз кечиш таклифи
Арманистон бош вазири икки давлат бир-бирига нисбатан ҳудудий даъволар билдирмаслиги лозимлигини ҳам таъкидлади.
У бу тамойил Қорабоғ, Гардман, Ширвон, Нахичеван ва «Ғарбий Озарбойжон» тушунчалари билан боғлиқ масалаларга ҳам тегишли бўлиши кераклигини айтди.
Пашиняннинг таъкидлашича, унинг Туркманистонда Озарбайжон президенти Илҳом Алиев билан мулоқотларидан кейин икки давлат ўртасида тинчликни шу тамойиллар асосида таъминлаш имконияти мавжудлиги ҳақида дастлабки таассурот пайдо бўлган.
У томонлар яқин даврда ушбу имкониятни амалга ошириш устида ишлашини билдирди.
Тинчлик келишуви имзоланганми?
Арманистон ва Озарбойжон ўртасидаги тинчлик келишуви матни 2025 йил 8 августда Вашингтонда дастлабки тарзда парафланган. Бироқ 2026 йил 14 октябрь ҳолатига кўра, ҳужжат ҳали расман имзоланиб, ратификация қилинмаган.
Шунингдек, анклав ва эксклавлар масаласини амалда қандай ҳал қилиш бўйича икки давлат ўртасида якуний келишувга эришилмаган.
Шу сабабли Пашиняннинг баёнотини ҳудудларни алмашиш бўйича эришилган битим сифатида эмас, балки келажакдаги тинчлик муносабатлари қандай тамойилларга асосланиши кераклиги ҳақидаги таклиф сифатида баҳолаш лозим.
Анклав ва эксклав нима?
Анклав — бир давлатга тегишли бўлиб, бошқа давлат ҳудуди билан тўлиқ ўралган ҳудуд. Эксклав эса мамлакатнинг асосий ҳудудидан ажралиб қолган қисмидир.
Совет Иттифоқи даврида Арманистон ва Озарбайжон республикалари ўртасидаги маъмурий чегаралар асосида бир қатор шундай ҳудудлар шаклланган. 1991 йилда СССР парчаланганидан кейин ушбу чегаралар халқаро давлат чегараларига айланган ва айрим ҳудудларнинг мақоми баҳсли масала бўлиб қолган.
Озарбойжоннинг Арманистон ҳудуди билан ўралган собиқ эксклавлари қаторига Кярки, Юхари Аскипара, Софулу ва Бархударли ҳудудлари киради. Арманистоннинг Озарбайжон ҳудуди ичида жойлашган Арцвашен эксклави ҳам ушбу масаланинг бир қисми ҳисобланади.
Ҳудудларни ўзаро алмашиш таклифи амалга оширилса, томонлар анклав ва эксклавлар билан боғлиқ муаммоларни ҳал қилиши мумкин. Бироқ бунинг учун ҳудудларнинг ҳуқуқий мақоми, аниқ майдони, транспорт йўлларига таъсири ва бошқа шартлар бўйича келишув талаб этилади.
