Қирғизистон исломий банклар учун янги қоидаларни жорий этмоқчи

Қирғизистон Миллий банки исломий банк фаолияти ва молиялаштириш қоидаларини ўзгартиришни таклиф қилмоқда. Янги қоидалар банклар товарларни сотиб олиб, кейин мижозларга сотадиган мурабаха битимларини аниқлаштиради.

Шунингдек, анъанавий банклар таркибидаги «исломий дарчалар» фаолиятига қўйиладиган талаблар кучайтирилади. Қарор лойиҳаси жамоатчилик муҳокамасига қўйилган.

Ҳужжатга кўра, банк товарни сотиб олиш учун мижозни ўз вакили этиб тайинлаши мумкин бўлади. Бунда мижоз банк номидан ва унинг маблағлари ҳисобидан ёки ўз номидан, аммо банк пули эвазига иш кўриши мумкин.

Миллий банк бундай операцияларда вакил сотиб олган товарни банкка топшириш тартибини алоҳида белгилашни таклиф қилмоқда. Мижоз топшириқни бажаргани ҳақида банкка хабар бериши ва товарни сотиб олиш бўйича таклиф юбориши керак бўлади. Банк эса бу таклифни қабул қилиб, товарни мижозга сотгани ҳақида хабар бериши лозим.

Лойиҳада мижоз-вакил орқали жисмоний шахслардан қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини сотиб олишга ҳам рухсат бериш кўзда тутилган. Бундай ҳолатда банк вакилига нақд пул бериши мумкин бўлади.

Шунингдек, қонунчиликда мулкни давлат рўйхатидан ўтказиш талаб этилса, мурабаха асосида сотиб олинаётган мулкни рўйхатдан ўтказишда ҳам мижоз банк вакили сифатида иш юритишига рухсат бериш таклиф этилмоқда. Бунда товар мижозга топширилгунига қадар уни ташиш ёки сақлаш вақтида шикастланиши, йўқ бўлиб кетиши ёки йўқотилиши билан боғлиқ хавф-хатарлар банк зиммасида бўлади. Банк бу хавфларни гаров ҳисобидан қоплай олмайди.

Ҳисоб-китоб қоидалари ўзгаради

Лойиҳада исломий молиялаштириш тамойиллари асосида ишлайдиган банклар ва бошқа молия-кредит ташкилотлари учун ҳисобварақлар режасини янгилаш ҳам назарда тутилган. Жумладан, ҳисоб-китоблардаги «Қард-Ҳасан» атамасини «Қард» атамасига алмаштириш таклиф қилинмоқда. Шунингдек, «Шарика/мушорака ва камайиб борувчи мушорака» атамасидан фойдаланиш аниқлаштирилади.

Бундан ташқари, ўзгаришлар мудараба, вадиъа йад дамана ва исломий молиялаштиришнинг бошқа турларига оид ҳисобварақларга ҳам тааллуқли. Жисмоний ва юридик шахслар, шунингдек, мамлакат резидентлари ва норезидентлари билан боғлиқ операцияларни ҳисобга олиш тартиби аниқлаштирилади.

«Исломий дарчалар»га қўйиладиган талаблар

Таклиф этилаётган ўзгаришлар «исломий дарчалар» фаолиятига ҳам тегишли. Булар анъанавий банклар таркибида ишлайдиган ва исломий молиялаштириш тамойиллари асосида хизмат кўрсатадиган бўлимлардир. Улар учун ички назорат ва маблағлар ҳамда операцияларни алоҳида ҳисобга олиш бўйича батафсил талаблар белгилаш таклиф қилинмоқда.

Хусусан, шариат кенгаши операцияларнинг шариат талабларига мувофиқлиги бўйича қарор қабул қилишда мустақил бўлиши керак. «Исломий дарча» ходимларининг ҳам ушбу талабларга риоя этиш билан боғлиқ қарорларни қабул қилишда мустақиллиги таъминланиши лозим.

Банклар «исломий дарчалар»ни молиялаштириш, улар таклиф қиладиган маҳсулот ва хизматларни тасдиқлаш, шунингдек, уларни реклама қилиш ва улар ҳақида маълумот тарқатиш қоидаларини белгилаши шарт бўлади. Нархларни белгилашда шаффофлик ва иқтисодий асосланганликка ҳам алоҳида эътибор қаратилади.

Бундан ташқари, «исломий дарчалар»да малакали ходимлар ва автоматлаштирилган тизимлар бўлиши шарт. Улар маблағлар, даромадлар, харажатлар ва операцияларни алоҳида ҳисобга олиш имконини бериши керак.

Ўзгаришлар қачон кучга киради?

Миллий банк қарор лойиҳаси бўйича таклиф ва эътирозларни 2026-йил 3-ноябргача қабул қилади. Ҳужжатда қарорни 2026-йил 13-декабрдан кучга киритиш белгиланган. Ўзгаришлар мурабаха битимларини тартибга солувчи Фуқаролик кодексига киритилган тузатишларга мувофиқ Миллий банкнинг меъёрий ҳужжатларини янгилаш мақсадида тайёрланган.

Маълумот учун, 2026-йил июн ойида Қирғизистон исломий банк фаолиятига оид қонунчилик нормаларини янгилаган эди.