AQSHda 166 mlrd dollarlik adolatsizlik: Tramp tariflari kimlarni boy qildi?

Shu hafta AQSH iqtisodiyotida so‘nggi o‘n yillikning eng yirik va bahsli moliyaviy jarayonlaridan biri boshlandi. Prezident Donald Tramp ma’muriyati bir necha yil avval chet el mahsulotlariga joriy etgan, ammo yaqinda Oliy sud tomonidan «noqonuniy» deb topilgan bojxona to‘lovlarini (tariflarni) kompaniyalarga qaytarishni boshladi. Gap aql bovar qilmas summa — 166 milliard dollar haqida ketmoqda.

Mojaro nimadan boshlangan edi?

Voqeani tushunish uchun bir oz orqaga qaytamiz. Tramp ma’muriyati mahalliy ishlab chiqarishni qo‘llab-quvvatlash va chet el bilan savdo urushi doirasida Xitoy va boshqa davlatlardan keladigan tovarlarga 10 foizdan 50 foizgacha qo‘shimcha soliq (tarif) joriy etgan edi. Buning natijasida AQSH do‘konlarida oyoq kiyimlar, elektronika va kundalik buyumlar narxi oshdi. Tariflar oshgani sotuvchining emas, xaridorlarning bo‘yniga tushdi.

Biroq, joriy yilning fevral oyida AQSH Oliy sudi Trampning bu qarorini Konstitutsiyaga zid va noqonuniy deb topdi. Sud hukmiga ko‘ra, prezident bunday keng ko‘lamli soliqlarni mustaqil ravishda joriy etish vakolatiga ega emas edi. Endi esa hukumat o‘sha yig‘ilgan pullarni egalariga qaytarib berishga majbur.

Milliardlar kimning cho‘ntagiga tushadi?

Kecha, 21-aprel kuni AQSH Bojxona va chegara himoyasi xizmati (CBP) yangi CAPE portalini ishga tushirdi, bu orqali 300 000 ga yaqin importchi o‘z pullarini qaytarib olishi mumkin. Ro‘yxatning boshida chakana savdo gigantlari turibdi: «Walmart» 10,2 milliard dollar, «Target» 2,2 milliard dollar va «Nike» 1 milliard dollar olishi kutilmoqda.

Bu yerda eng asosiy adolatsizlik shundaki, tariflar davrida narxlarni oshirib, xarajatni xalqqa yuklagan bu kompaniyalar endi pullarni hukumatdan qaytarib olishmoqda. Ammo ular do‘konlardagi narxlarni pasaytirishga shoshilayotgani yo‘q. Iqtisodchilarning fikricha, bu mablag‘lar oddiy odamlarga qaytarilmaydi, balki kompaniyalarning sof foydasi sifatida qolib ketadi.

«Bu refundlar faqat importchilarning foydasiga ishlaydi. Kimdir iste’molchi uchun narxni tushirishga shoshiladi, deb o‘ylash soddalik bo‘lar edi», — dedi «UBS» bosh iqtisodchisi Pol Donovan.

«Goldman Sachs» tahlillariga ko‘ra, tariflar inflatsiyani 0,7 foizga oshirgan, ammo ularni qaytarish narxlarni pasaytirishga xizmat qilmaydi.

Trampning bosimi va «sadoqat testi»

Siyosiy sahnada esa Tramp vaziyatdan o‘z manfaati yo‘lida foydalanmoqda. U kompaniyalarga ochiqdan-ochiq tahdid qildi. Trampning fikricha, agar kompaniyalar «vatanparvar» bo‘lsa, hukumatdan bu pullarni qaytarib berishni so‘ramasligi kerak.

«Agar ular bu pullarni so‘ramasa, men ularni eslab qolaman», — dedi Tramp. Bu «eslab qolish» kelajakda o‘sha kompaniyalarga nisbatan imtiyozlar berilishi yoki aksincha, bosim o‘tkazilishiga ishora sifatida qabul qilindi. «Apple» va «Amazon» kabi gigantlar hozircha pullarni qaytarib olish uchun ariza bermagan, bu esa ularning prezident bilan munosabatlarni buzishni istamayotganidan dalolat beradi.

Xalq uchun natija: narxlar tushmaydi

Ekspertlarning xulosasiga ko‘ra, 166 milliard dollarlik bu «moliyaviy to‘fon» oddiy amerikaliklarning hayotiga ijobiy ta’sir qilmaydi. «Goldman Sachs» tahlilchilari ta’kidlaganidek, kompaniyalar narxlarni oshirishda juda tezkor bo‘lishgan edi, ammo pullarni qaytarib olganda narxlarni tushirishga kelganda «saxiylik» qilishmoqchi emas.

Faqatgina «Costco» va «FedEx» kompaniyalari qaytarilgan mablag‘larni mijozlar uchun chegirmalar sifatida ishlatishga va’da bergan. Qolgan 300 000 ga yaqin importchi esa sukut saqlamoqda.

Bojxona xizmati vakili Brendon Lordning so‘zlariga ko‘ra, hali kompaniyalarning atigi 20 foizi pullarni olish uchun ro‘yxatdan o‘tgan. Ko‘pchilik Trampning «eslab qolaman» degan tahdidi va huquqiy noaniqliklar sabab ikkilanib turibdi.