Aliyev va Mirziyoyev hamkorligi: Osiyodagi ishonch va hamkorlik bo‘yicha kengash O‘zbekiston va Ozarboyjon aloqalarini qanday mustahkamlamoqda?

O‘zbekiston prezidenti Shavkat Mirziyoyev 14–15-oktabr kunlari Ozarboyjon poytaxti Bokuga boradi. U 15-oktabr kuni Ozarboyjon raisligida o‘tadigan Osiyodagi o‘zaro hamkorlik va ishonch choralari bo‘yicha kengashning (CICA) yettinchi sammitida ishtirok etadi. Bu uchrashuv ikki mamlakat o‘rtasidagi hamkorlik kengayib borayotgan bir paytda bo‘lib o‘tadi.

Avvalroq O‘zbekiston Oliy Majlis Senati raisining birinchi o‘rinbosari Sodiq Safoyev 2026-yilgi CAMCA mintaqaviy forumi doirasida Bokuda bo‘lib, Mirziyoyevning rejalashtirilgan tashrifi haqida «Trend» axborot agentligiga ma’lumot bergandi.

«Tashrif doirasida iqtisodiy hamkorlik va Qorabog‘ni birgalikda rivojlantirish bo‘yicha kelishuvlar paketini imzolash rejalashtirilgan», — dedi Safoyev.

Uning ta’kidlashicha, so‘nggi yillarda O‘zbekiston va Ozarboyjon o‘rtasidagi strategik sheriklik eng yuqori darajaga ko‘tarilgan. Bo‘lajak tashrif ikki mamlakat o‘rtasidagi faol siyosiy muloqotning davomi bo‘ladi. Bu muloqot 2026-yilda yanada jadallashdi. Avgust oyida Ozarboyjon prezidenti Ilhom Aliyev O‘zbekistonga davlat tashrifi bilan keldi. Tashrif davomida ikki davlat Abadiy do‘stlik to‘g‘risidagi shartnomani imzoladi hamda savdo, investitsiya, energetika, transport va boshqa sohalarda hamkorlikni kengaytirishga kelishib oldi.

Endi ikki davlat rahbarlari Bokuda, jumladan, xalqaro maydondagi hamkorlik doirasida ham muloqotni davom ettirishi kutilmoqda.

Iqtisodiy hamkorlik O‘zbekiston va Ozarboyjon sherikligining asosiy yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Ilhom Aliyev avvalroq 2025-yilda ikki mamlakat o‘rtasidagi savdo hajmi 795 mln dollarga yetganini aytgan. Bu 2024-yilga nisbatan 3,2 barobar ko‘p.

O‘zbekiston Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yilning yanvar–iyun oylarida o‘zaro savdo hajmi taxminan 170,3 mln dollarni tashkil etgan. Bu o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 30,8 foizga ko‘p.

23-avgust kuni Toshkentda bo‘lib o‘tgan O‘zbekiston–Ozarboyjon Oliy davlatlararo kengashining uchinchi yig‘ilishida Shavkat Mirziyoyev so‘nggi besh yilda ikki mamlakat o‘rtasidagi savdo hajmi uch barobarga oshganini aytdi. Shuningdek, qo‘shma loyihalarning umumiy qiymati 5 mlrd dollardan oshganini ta’kidladi.

Boku va Toshkent 2030-yilgacha o‘zaro savdo hajmini 1 mlrd dollarga yetkazishni maqsad qilgan. Buning uchun 2026-yilning avgust oyida tegishli dastur va yo‘l xaritasi imzolangan. Biroq ikki davlat rahbarlari 1 mlrd dollarlik ko‘rsatkichni iqtisodiy hamkorlikning eng yuqori chegarasi emas, balki dastlabki maqsad deb hisoblamoqda.

«Bugun biz savdo aylanmasini 1 mlrd dollarga yetkazishni uzoqdagi orzu sifatida emas, balki ehtimol, bir necha yil ichida erishishimiz mumkin bo‘lgan maqsad sifatida ko‘ryapmiz», — dedi Ilhom Aliyev Toshkentga tashrifi chog‘ida.

Savdo hajmining o‘sishi investitsiya faolligining oshishi bilan ham birga kechmoqda. 2023-yilda tashkil etilgan O‘zbekiston–Ozarboyjon investitsiya kompaniyasining kapitali 500 mln dollarni tashkil etadi. Kompaniya qo‘shma loyihalarni amalga oshirishni qo‘llab-quvvatlaydi.

Oliy davlatlararo kengash yig‘ilishida Ilhom Aliyev jamg‘arma mablag‘laridan qariyb 160 mln dollari loyihalarni moliyalashtirish uchun ajratishga belgilanganini aytdi. Biroq investitsiya kiritish rejalashtirilgan va shartnomalari imzolangan loyihalarning umumiy qiymati jamg‘arma kapitaliga nisbatan ancha katta.

«Biz rejalashtirgan va shartnomalarini imzolagan loyihalarga yo‘naltiriladigan investitsiyalar hajmi jamg‘arma imkoniyatlaridan ancha yuqori», — dedi Ilhom Aliyev.

U O‘zbekistonda turizm loyihalari, mehmonxonalar va turarjoy majmualarini qurish bo‘yicha hamkorlikni alohida ta’kidladi. Qo‘shma loyihalar sanoat, energetika, qurilish, qishloq xo‘jaligi, turizm va moliyaviy xizmatlarni qamrab oladi.

O‘zbekiston Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, mamlakatda Ozarboyjon kapitali ishtirokidagi 473 ta korxona faoliyat yuritmoqda.

Sanoat sohasidagi hamkorlikning amaliy misollaridan biri — O‘zbekistonning «O‘zavtosanoat» kompaniyasi va Ozarboyjonning «Azermash» kompaniyasi o‘rtasidagi qo‘shma loyiha. Ozarboyjonning Hojig‘abul sanoat parkida joylashgan korxonada Chevrolet avtomobillari va Isuzu avtobuslari ishlab chiqarilmoqda. Hozirgacha 10 mingdan ortiq avtomobil va avtobus tayyorlangan.

Tomonlar ishlab chiqarishni to‘liq siklga o‘tkazish imkoniyatlarini ham o‘rganmoqda. Buning uchun 84 mln dollardan ortiq investitsiya kiritish rejalashtirilgan. O‘zbekistondagi neft va gaz konlarini o‘zlashtirish, qurilish va turizm loyihalari, xomashyoni qayta ishlash hamda sanoat mahsulotlari ishlab chiqarish ham istiqbolli hamkorlik yo‘nalishlari hisoblanadi.

Iqtisodiy aloqalarning yana bir natijasi — Ozarboyjonning ABB banki O‘zbekiston bozoriga kirib kelganidir. 23-avgust kuni Toshkentda ABB Davr loyihasi ishga tushirildi. Ushbu tadbir va Ozarboyjon tomonidan O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan loyihalarga bag‘ishlangan marosimda Ilhom Aliyev va Shavkat Mirziyoyev onlayn ishtirok etdi.

Loyiha doirasida ABB banki «Davr bank»ning nazorat paketini sotib olishi va keyinchalik O‘zbekiston bozorida ABB Davr brendi ostida faoliyat yuritishi ko‘zda tutilgan.

Tegishli kelishuv 22-avgust kuni O‘zbekiston–Ozarboyjon to‘rtinchi mintaqalararo forumi doirasida ABB boshqaruvi raisi Abbos Ibrohimov va «Davr bank» kuzatuv kengashi raisi Lutfulla Ubayev tomonidan imzolangan.

O‘zbekiston bozoriga kirish ABB bankining 2026–2028-yillarga mo‘ljallangan geografik kengayish strategiyasiga mos keladi. Bank mamlakat bo‘ylab korxonalar va aholiga moliyaviy xizmatlar ko‘rsatishni rejalashtirmoqda. Bunda raqamli yechimlar, sun’iy intellekt texnologiyalari va kichik hamda o‘rta biznesni qo‘llab-quvvatlash vositalaridan foydalaniladi.

«ABB bankining yangi strategik davrdagi geografik kengayish maqsadini amalga oshirish yo‘lidagi ilk tarixiy qadami birodar O‘zbekistonda qo‘yilganidan juda mamnunmiz», — dedi Abbos Ibrohimov.

Uning ta’kidlashicha, bank mazkur loyihani O‘zbekistonda uzoq muddatli faoliyat yuritishning boshlanishi deb biladi. Bank korxonalar va aholi uchun moliyaviy hamkorga aylanishni maqsad qilgan.

Shu tariqa, ikki mamlakat o‘rtasidagi hamkorlik savdo va sanoat bilan cheklanib qolmay, moliyaviy xizmatlar va raqamli texnologiyalar sohasini ham qamrab olmoqda.

Hamkorlikning yana bir muhim yo‘nalishi — Ozarboyjonning ozod qilingan hududlarini qayta tiklash. Ilhom Aliyev bu borada O‘zbekiston birinchi bo‘lib amaliy yordam ko‘rsatgan mamlakat ekanini ta’kidlagan.
Fuzuli shahrida Mirzo Ulug‘bek nomidagi, qariyb 1 ming o‘quvchiga mo‘ljallangan maktab qurildi. Xonkendi shahrida esa O‘zbekiston ishtirokida tikuvchilik korxonasi tashkil etildi.

«Qorabog‘ mintaqasida, ayniqsa, ayollar uchun ish o‘rinlarini yaratish juda muhim. Zamonaviy ishlab chiqarish korxonasini tashkil etish va 200 dan ortiq ish o‘rni yaratishga qaratilgan birinchi investitsiya loyihasi ham O‘zbekiston tomonidan amalga oshirilmoqda», — dedi Ilhom Aliyev.

U Qorabog‘ni qayta tiklashdagi yordami uchun Mirziyoyevga minnatdorlik bildirgan.

Bu loyihalar ikki mamlakat hamkorligi savdo va investitsiyadan tashqari, ijtimoiy infratuzilmani rivojlantirish va aholi bandligini ta’minlashni ham qamrab olishini ko‘rsatadi.

Shu nuqtai nazardan, Sodiq Safoyev «Trend» agentligiga bergan izohida aytgan Qorabog‘ni birgalikda rivojlantirish bo‘yicha bo‘lajak kelishuvlar avvaldan boshlangan loyihalarni davom ettirishga xizmat qilishi mumkin.

Energetika ham ikki mamlakat hamkorligining muhim yo‘nalishlaridan biridir. O‘zbekiston gaz sohasidagi loyihalarga investitsiya jalb qilishga intilmoqda. Ozarboyjon esa bu yo‘nalishdagi infratuzilmani rivojlantirishda hamkor bo‘lishi mumkin. Bundan tashqari, har ikki mamlakat Markaziy Osiyodan Ozarboyjon orqali Yevropaga elektr energiyasi yetkazib berishni ko‘zda tutuvchi «yashil energetika yo‘lagi» loyihasini ilgari surishda ishtirok etmoqda.

O‘rta yo‘lak — umumiy iqtisodiy imkoniyat

Transport aloqalarini rivojlantirish ham Boku va Toshkent manfaatlari birlashadigan yo‘nalishlardan biridir. Kaspiy dengizi orqali o‘tadigan va «O‘rta yo‘lak» deb ataladigan Transkaspiy xalqaro transport yo‘lagining rivojlanishi Markaziy Osiyo, Janubiy Kavkaz va Yevropa bozorlari o‘rtasidagi savdoni kengaytirish uchun yangi imkoniyatlar yaratmoqda.

2025-yilda ikki mamlakat o‘rtasidagi tranzit yuk tashish hajmi 1,4 mln tonnani tashkil etgan. Bu 2024-yilga nisbatan 6,7 foizga ko‘p. 2026-yilning birinchi yarmida esa yuk tashish hajmi 675 ming tonnaga yetgan. Bu o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 12,2 foizga o‘sishni anglatadi.

Toshkent Kaspiy dengizidagi portlar infratuzilmasini rivojlantirish va logistika imkoniyatlarini kengaytirishdan ham manfaatdor. Sodiq Safoyev avvalroq «Trend» agentligiga bergan intervyusida O‘zbekiston Ozarboyjondagi Alat portining belgilangan qismini hamda «O‘rta yo‘lak» infratuzilmasini rivojlantirishda ishtirok etish niyatida ekanini aytgan. Avgust oyida Mirziyoyev bu sohada birgalikda ish olib borish zarurligini ta’kidlagan.

«Biz Transkaspiy yo‘lagining imkoniyatlarini birgalikda rivojlantiramiz, logistika infratuzilmasi samaradorligini oshirib, yuk tashishni kengaytiramiz. Buning uchun Kaspiy dengizida qo‘shma flot tashkil etish bo‘yicha ishlarni jadallashtiramiz», — dedi u.

Oliy davlatlararo kengash yig‘ilishida O‘zbekiston prezidenti qo‘shma Kaspiy flotini ishga tushirishni tezlashtirishni va yagona operatorga ega maxsus O‘zbekiston–Ozarboyjon transport yo‘lagini tashkil etish imkoniyatini ko‘rib chiqishni taklif qildi.

Ilhom Aliyev ham Ozarboyjon orqali O‘zbekistondan tashilayotgan yuklar hajmi oshganini qayd etib, qo‘shma flot loyihasini tezroq amalga oshirish zarurligini ta’kidladi. Shu tariqa, transport sohasidagi hamkorlik alohida yuklarni tashishni tashkil etishdan kengroq maqsadlarga o‘tmoqda. Bu hamkorlik ishlab chiqarish va logistika zanjirlarini mustahkamlash, bir nechta transport yo‘nalishiga qaramlikni kamaytirish hamda mintaqa mamlakatlari o‘rtasidagi iqtisodiy aloqalarni kuchaytirishga yordam berishi mumkin.

CICA — mintaqaviy hamkorlikni kengaytirish maydoni

Shunday sharoitda CICA sammiti alohida ahamiyat kasb etadi. Ozarboyjon 2024–2026-yillarda tashkilotga raislik qilib, Osiyoda transport aloqalarini rivojlantirish, raqamlashtirish va barqaror taraqqiyotga qaratilgan tashabbuslarni ilgari surdi.

Boku uchun bo‘lajak sammit raislik davrida amalga oshirilgan ishlar natijalarini mustahkamlash va tashkilotning xalqaro maydondagi rolini oshirish imkoniyati hamdir. Yettinchi sammit kun tartibidan tinchlik va xavfsizlik, davlatlar o‘rtasida ishonchni mustahkamlash, transport infratuzilmasi, raqamlashtirish va barqaror iqtisodiy o‘sish masalalari o‘rin olgan.

Shuningdek, Boku deklaratsiyasi va CICA faoliyati samaradorligini oshirishga qaratilgan bir qator qarorlar qabul qilinishi kutilmoqda.

O‘zbekiston uchun sammitda ishtirok etish iqtisodiy va transport sohasidagi maqsadlarini kengroq Osiyo miqyosida ilgari surish imkonini beradi. Ozarboyjon uchun esa Toshkentning qo‘llab-quvvatlashi Markaziy Osiyo va Janubiy Kavkaz o‘rtasidagi aloqalarni mustahkamlashda muhim ahamiyatga ega.

Biroq ikki mamlakat hamkorligi faqat CICA bilan cheklanmaydi. Oktyabr oyida Osiyo va Ozarboyjon davlatlari rahbarlarining Avazadagi maslahat uchrashuvida Mirziyoyev oddiy savdo-sotiqdan birgalikda tayyor mahsulotlar ishlab chiqarishga o‘tishni taklif qildi.

«Biz bir-birimiz bilan oddiy savdo qilishning o‘zi yetarli bo‘lmaydigan bosqichga yetdik. Endi tayyor mahsulotlarni birgalikda ishlab chiqarishimiz kerak. “Olti iqtisodiyot — bitta mahsulot” formulasi aynan shu maqsadni ifodalaydi», — dedi O‘zbekiston prezidenti.

Bu yondashuv Boku va Toshkent ilgari surayotgan iqtisodiy maqsadlarga ham mos keladi. Ikki mamlakat nafaqat o‘zaro savdoni ko‘paytirish, balki qo‘shma korxonalar tashkil etish, sanoat hamkorligini chuqurlashtirish, yangi transport va energetika aloqalarini rivojlantirishga ham intilmoqda.

Prezidentlar darajasida umumiy kun tartibini shakllantirish

Oliy darajadagi uchrashuvlarning ketma-ket o‘tkazilayotgani ikki mamlakat siyosiy kelishuvlarni aniq iqtisodiy natijalarga aylantirishga intilayotganini ko‘rsatadi. Avgust oyida Abadiy do‘stlik to‘g‘risidagi shartnomaning imzolanishi muhim ramziy qadam bo‘ldi. Qo‘shma investitsiya va infratuzilma loyihalari esa hamkorlikning amaliy asoslarini yaratmoqda.

Mirziyoyev Ozarboyjonni ishonchli ittifoqchi, strategik hamkor va birodar davlat deb atagan. U ikki mamlakat munosabatlari umumiy tarixiy ildizlar va madaniy aloqalarga tayanishini ta’kidlagan.
Ilhom Aliyev esa Markaziy Osiyo va Ozarboyjonni rivojlanish uchun katta imkoniyatlarga ega bo‘lgan yagona geosiyosiy va iqtisodiy mintaqa sifatida ta’riflagan.

Mintaqaviy hamkorlikning kengayishi ham siyosiy muloqotning muhim natijalaridan biri bo‘ldi. Oliy davlatlararo kengash yig‘ilishida Mirziyoyev Ozarboyjonning Markaziy Osiyo davlatlari rahbarlarining maslahat uchrashuvlariga qo‘shilishi ikki mintaqa o‘rtasida iqtisodiy va gumanitar hamkorlik uchun yangi imkoniyatlar ochganini aytdi.

Ilhom Aliyev esa ushbu formatda to‘laqonli ishtirok etishni qo‘llab-quvvatlagani uchun o‘zbekistonlik hamkasbiga alohida minnatdorlik bildirdi.

«Biz ikki tomonlama munosabatlarda ham, ishtirok etayotgan barcha xalqaro tashkilotlarda hamisha bir-birimizni qo‘llab-quvvatlaymiz. Bu biz uchun tabiiy hol», — dedi Ilhom Aliyev.

Bunday hamjihatlik Bokuda o‘tadigan CICA sammiti arafasida yanada muhim ahamiyat kasb etadi. Ikki tomonlama mexanizmlar muayyan loyihalar va investitsiya ustuvorliklarini kelishib olishga yordam bersa, ko‘p tomonlama platformalar transport aloqalari, iqtisodiy rivojlanish va mintaqa bo‘ylab o‘zaro ishonchni mustahkamlash bo‘yicha umumiy yondashuvlarni ilgari surish imkonini beradi.

Mirziyoyevning sammitda ishtiroki ham ushbu hamkorlikning davomi bo‘ladi. Uchrashuv doirasidagi muzokaralarda ikki tomonlama loyihalarni muhokama qilish va mintaqaviy masalalar bo‘yicha pozitsiyalarni muvofiqlashtirish imkoniyati bo‘lishi kutilmoqda.

Keyingi natijalar siyosiy kelishuvlar qanchalik izchil ravishda yangi investitsiyalar, qo‘shma ishlab chiqarish va samarali transport yo‘nalishlariga aylanishiga bog‘liq. Shu nuqtai nazardan, CICA doirasidagi hamkorlik O‘zbekiston va Ozarbayjonning ikki tomonlama kun tartibini to‘ldirib, ularning iqtisodiy manfaatlarini Osiyoning kengroq rivojlanish maqsadlari bilan bog‘lashga xizmat qiladi.