Вақтдан ютиш стратегияси: Жинпинг АҚШда Трамп билан учрашди

Доналд Трамп сўнгги бир йилда Хитой раҳбари Си Жинпинг билан АҚШнинг аввалги президентларига қараганда кўпроқ учрашди. Бироқ икки давлат раҳбарларининг навбатдаги саммити ҳам дунёдаги икки йирик давлат ўртасидаги асосий муаммоларни ҳал қилмади. Нега?

BBC таҳлилига кўра, АҚШ ва Хитой ўртасида ташқи томондан илиқ муносабатлар кузатилаётган бўлса-да, икки давлат ҳарбий, иқтисодий ва технологик соҳаларда глобал етакчилик учун рақобатни давом эттирмоқда.

Айни пайтда томонларнинг ҳар иккиси ҳам кескинликни кучайтириш учун етарлича имкониятга эга эмас. Шу сабабли улар ўртасидаги вақтинчалик савдо келишуви сақланиб турибди.

Бундан ташқари, Вашингтон ва Пекиннинг ички ва ташқи кун тартибида бошқа масалалар ҳам бор. Трамп маъмурияти Эрон билан боғлиқ уруш ва Конгресс сайловлари билан шуғулланмоқда. Си Жинпинг эса мамлакат ичидаги иқтисодий муаммолар ва ҳокимият тизимини мустаҳкамлаш масалаларига эътибор қаратмоқда.

Шу сабабли Сининг бу ҳафтадаги АҚШга ташрифи катта тантанали тадбирлар билан ўтган бўлса-да, аниқ келишувлар сони кам бўлди.

Савдо урушидаги сулҳ яна икки ойга узайтирилди

Саммит доирасида эришилган асосий келишув АҚШ ва Хитой ўртасидаги савдо урушидаги вақтинчалик сулҳни яна икки ойга узайтириш бўлди.
Бу келишув қарийб бир йил олдин, Си Жинпинг Трампнинг иккинчи президентлик муддати бошланганидан кейин у билан биринчи марта учрашган пайтда эришилган келишувнинг давоми ҳисобланади.

Шундан кейин икки давлат раҳбари бир неча марта учрашди. Трамп май ойида Пекинга борган, Си Жинпинг эса шу ҳафта Вашингтонга ташриф буюрган.

Уларнинг кейинги учрашуви ноябр ойида Шэнчжэнда бўлиб ўтиши режалаштирилган. Кейин Си Жинпинг АҚШга «Катта йигирмалик» саммити учун яна бориши кутилмоқда.

Бироқ ҳозирги саммитда савдо келишувидан ташқари икки давлат ўртасидаги асосий зиддиятли масалалар бўйича янги келишувларга эришилмади

Тайван масаласи асосий муаммолигича қолмоқда

Хитой ва АҚШ ўртасидаги энг мураккаб масалалардан бири — Тайван.

BBC суҳбатлашган Колумбия университети профессори Томас Кристенсеннинг фикрича, келгусидаги кескинлик сабабларидан бири айнан Тайван масаласи бўлиши мумкин.

Хитой Тайванни ўз ҳудудининг бир қисми деб ҳисоблайди. АҚШ эса орол билан алоқаларни сақлаб келади ва унга қурол-яроғ етказиб беради.

BBC маълумотларига кўра, Пекин Вашингтондан Тайван мустақиллигини қўллаб-қувватламаслик ва оролга қурол сотишни тўхтатишни талаб қилмоқда.
Бироқ АҚШ Конгресси ва Оқ уйи бундай талабларни қабул қилишга тайёр эмаслиги қайд этилган. Бу эса икки давлат ўртасидаги келажакдаги келишмовчиликлардан бири сифатида кўрсатилмоқда.

Эрон масаласи ҳам муносабатларга таъсир қилмоқда

АҚШ ва Хитой муносабатларидаги яна бир мураккаб масала — Эрон. BBC таҳлилида қайд этилишича, Хитой Эрон билан иқтисодий алоқаларини сақлаб қолмоқда. Бу эса Вашингтон ва Пекин ўртасидаги муносабатларга таъсир қилувчи омиллардан бири сифатида кўрсатилган.

АҚШда Россия ва Эронга нисбатан санкцияларни кучайтиришга қаратилган янги қонун ҳам қабул қилинган. У Вашингтоннинг ушбу давлатларга ёрдам бераётган компания ва давлатларга нисбатан чора кўриш имкониятларини кенгайтиради.

Саммитда протокол кўп, музокаралар эса қисқа бўлди

Си Жинпингнинг Вашингтонга ташрифи ташқи томондан тантанали ўтди.
Бироқ АҚШ президенти Барак Обама давридаги Хитой раҳбарининг Вашингтон ташрифи билан солиштирганда, бу сафарги дастур анча қисқа бўлган. Обама маъмуриятида Хитой раҳбари билан ёпиқ учрашувлар, тушлик ва матбуот анжумани каби тадбирларга кенгроқ вақт ажратилган.
Бу сафар эса асосий учрашувлардан бири Овал кабинетида бўлиб, унга тахминан ярим соат ажратилган. Таржимонлар иштирокида ўтказилган мулоқотда мазмунли музокаралар учун вақт янада қисқарган.

Обаманинг собиқ маслаҳатчиси Райан Хасснинг таъкидлашича, ташриф дастурида протокол тадбирлари кўп бўлган. Унинг фикрича, бу АҚШ ва Хитой ўртасидаги муносабатларнинг ҳозирги ҳолатини ҳам кўрсатади.

Икки давлат ўртасида «таранг сукут» сақланмоқда

Хитой ва АҚШ ўртасидаги ҳозирги муносабатларни экспертлардан бири «таранг сукут» деб таърифлаган.
Райан Хасснинг фикрича, икки давлат ўртасидаги савдо, иқтисодиёт ва геосиёсат билан боғлиқ муаммолар ҳал этилмаган.
Шу билан бирга, ҳар икки томон ҳам ҳозирги вақтинчалик барқарорликни бузишдан манфаатдор эмас. Чунки муносабатларни кескинлаштириш ҳар икки давлат учун ҳам қўшимча хавфларни юзага келтириши мумкин.

Шу сабабли ҳозирча Вашингтон ва Пекин муносабатларни тўлиқ нормаллаштиришдан кўра, мавжуд кескинликни назорат остида ушлаб туришга ҳаракат қилмоқда.

Хитой ва АҚШ вақтдан фойдаланмоқда

BBC таҳлилида келтирилган экспертлар фикрига кўра, икки давлат ҳам вақт ўз томонида деб ҳисобламоқда.

Хитой ўзининг самолётсозлик ва яримўтказгичлар ишлаб чиқариш соҳаларини ривожлантирмоқда. АҚШ эса камёб ер металлари ва бошқа стратегик ресурслар бўйича Хитойга қарамликни камайтиришга ҳаракат қилмоқда.
Хитой ва АҚШ ўртасидаги иқтисодий боғлиқлик ҳам ҳали юқори даражада қолмоқда.

Шу билан бирга, икки давлат ҳам ҳарбий, иқтисодий ва технологик рақобатни давом эттирмоқда.

Шу сабабли Вашингтондаги сўнгги учрашувда томонлар очиқ зиддиятни кучайтирмаслик ва савдо урушидаги вақтинчалик сулҳни сақлашга эътибор қаратди.

Си Жинпинг ва Доналд Трампнинг навбатдаги учрашувлари эса келгуси ойларда давом этиши режалаштирилган.