Vaqtdan yutish strategiyasi: Jinping AQSHda Tramp bilan uchrashdi

Donald Tramp so‘nggi bir yilda Xitoy rahbari Si Jinping bilan AQSHning avvalgi prezidentlariga qaraganda ko‘proq uchrashdi. Biroq ikki davlat rahbarlarining navbatdagi sammiti ham dunyodagi ikki yirik davlat o‘rtasidagi asosiy muammolarni hal qilmadi. Nega?

BBC tahliliga ko‘ra, AQSH va Xitoy o‘rtasida tashqi tomondan iliq munosabatlar kuzatilayotgan bo‘lsa-da, ikki davlat harbiy, iqtisodiy va texnologik sohalarda global yetakchilik uchun raqobatni davom ettirmoqda.

Ayni paytda tomonlarning har ikkisi ham keskinlikni kuchaytirish uchun yetarlicha imkoniyatga ega emas. Shu sababli ular o‘rtasidagi vaqtinchalik savdo kelishuvi saqlanib turibdi.

Bundan tashqari, Vashington va Pekinning ichki va tashqi kun tartibida boshqa masalalar ham bor. Tramp ma’muriyati Eron bilan bog‘liq urush va Kongress saylovlari bilan shug‘ullanmoqda. Si Jinping esa mamlakat ichidagi iqtisodiy muammolar va hokimiyat tizimini mustahkamlash masalalariga e’tibor qaratmoqda.

Shu sababli Sining bu haftadagi AQSHga tashrifi katta tantanali tadbirlar bilan o‘tgan bo‘lsa-da, aniq kelishuvlar soni kam bo‘ldi.

Savdo urushidagi sulh yana ikki oyga uzaytirildi

Sammit doirasida erishilgan asosiy kelishuv AQSH va Xitoy o‘rtasidagi savdo urushidagi vaqtinchalik sulhni yana ikki oyga uzaytirish bo‘ldi.
Bu kelishuv qariyb bir yil oldin, Si Jinping Trampning ikkinchi prezidentlik muddati boshlanganidan keyin u bilan birinchi marta uchrashgan paytda erishilgan kelishuvning davomi hisoblanadi.

Shundan keyin ikki davlat rahbari bir necha marta uchrashdi. Tramp may oyida Pekinga borgan, Si Jinping esa shu hafta Vashingtonga tashrif buyurgan.

Ularning keyingi uchrashuvi noyabr oyida Shenchjenda bo‘lib o‘tishi rejalashtirilgan. Keyin Si Jinping AQSHga «Katta yigirmalik» sammiti uchun yana borishi kutilmoqda.

Biroq hozirgi sammitda savdo kelishuvidan tashqari ikki davlat o‘rtasidagi asosiy ziddiyatli masalalar bo‘yicha yangi kelishuvlarga erishilmadi

Tayvan masalasi asosiy muammoligicha qolmoqda

Xitoy va AQSH o‘rtasidagi eng murakkab masalalardan biri — Tayvan.

BBC suhbatlashgan Kolumbiya universiteti professori Tomas Kristensenning fikricha, kelgusidagi keskinlik sabablaridan biri aynan Tayvan masalasi bo‘lishi mumkin.

Xitoy Tayvanni o‘z hududining bir qismi deb hisoblaydi. AQSH esa orol bilan aloqalarni saqlab keladi va unga qurol-yarog‘ yetkazib beradi.

BBC ma’lumotlariga ko‘ra, Pekin Vashingtondan Tayvan mustaqilligini qo‘llab-quvvatlamaslik va orolga qurol sotishni to‘xtatishni talab qilmoqda.
Biroq AQSH Kongressi va Oq uyi bunday talablarni qabul qilishga tayyor emasligi qayd etilgan. Bu esa ikki davlat o‘rtasidagi kelajakdagi kelishmovchiliklardan biri sifatida ko‘rsatilmoqda.

Eron masalasi ham munosabatlarga ta’sir qilmoqda

AQSH va Xitoy munosabatlaridagi yana bir murakkab masala — Eron. BBC tahlilida qayd etilishicha, Xitoy Eron bilan iqtisodiy aloqalarini saqlab qolmoqda. Bu esa Vashington va Pekin o‘rtasidagi munosabatlarga ta’sir qiluvchi omillardan biri sifatida ko‘rsatilgan.

AQSHda Rossiya va Eronga nisbatan sanksiyalarni kuchaytirishga qaratilgan yangi qonun ham qabul qilingan. U Vashingtonning ushbu davlatlarga yordam berayotgan kompaniya va davlatlarga nisbatan chora ko‘rish imkoniyatlarini kengaytiradi.

Sammitda protokol ko‘p, muzokaralar esa qisqa bo‘ldi

Si Jinpingning Vashingtonga tashrifi tashqi tomondan tantanali o‘tdi.
Biroq AQSH prezidenti Barak Obama davridagi Xitoy rahbarining Vashington tashrifi bilan solishtirganda, bu safargi dastur ancha qisqa bo‘lgan. Obama ma’muriyatida Xitoy rahbari bilan yopiq uchrashuvlar, tushlik va matbuot anjumani kabi tadbirlarga kengroq vaqt ajratilgan.
Bu safar esa asosiy uchrashuvlardan biri Oval kabinetida bo‘lib, unga taxminan yarim soat ajratilgan. Tarjimonlar ishtirokida o‘tkazilgan muloqotda mazmunli muzokaralar uchun vaqt yanada qisqargan.

Obamaning sobiq maslahatchisi Rayan Xassning ta’kidlashicha, tashrif dasturida protokol tadbirlari ko‘p bo‘lgan. Uning fikricha, bu AQSH va Xitoy o‘rtasidagi munosabatlarning hozirgi holatini ham ko‘rsatadi.

Ikki davlat o‘rtasida «tarang sukut» saqlanmoqda

Xitoy va AQSH o‘rtasidagi hozirgi munosabatlarni ekspertlardan biri «tarang sukut» deb ta’riflagan.
Rayan Xassning fikricha, ikki davlat o‘rtasidagi savdo, iqtisodiyot va geosiyosat bilan bog‘liq muammolar hal etilmagan.
Shu bilan birga, har ikki tomon ham hozirgi vaqtinchalik barqarorlikni buzishdan manfaatdor emas. Chunki munosabatlarni keskinlashtirish har ikki davlat uchun ham qo‘shimcha xavflarni yuzaga keltirishi mumkin.

Shu sababli hozircha Vashington va Pekin munosabatlarni to‘liq normallashtirishdan ko‘ra, mavjud keskinlikni nazorat ostida ushlab turishga harakat qilmoqda.

Xitoy va AQSH vaqtdan foydalanmoqda

BBC tahlilida keltirilgan ekspertlar fikriga ko‘ra, ikki davlat ham vaqt o‘z tomonida deb hisoblamoqda.

Xitoy o‘zining samolyotsozlik va yarimo‘tkazgichlar ishlab chiqarish sohalarini rivojlantirmoqda. AQSH esa kamyob yer metallari va boshqa strategik resurslar bo‘yicha Xitoyga qaramlikni kamaytirishga harakat qilmoqda.
Xitoy va AQSH o‘rtasidagi iqtisodiy bog‘liqlik ham hali yuqori darajada qolmoqda.

Shu bilan birga, ikki davlat ham harbiy, iqtisodiy va texnologik raqobatni davom ettirmoqda.

Shu sababli Vashingtondagi so‘nggi uchrashuvda tomonlar ochiq ziddiyatni kuchaytirmaslik va savdo urushidagi vaqtinchalik sulhni saqlashga e’tibor qaratdi.

Si Jinping va Donald Trampning navbatdagi uchrashuvlari esa kelgusi oylarda davom etishi rejalashtirilgan.