Dunyoda SIdan foydalanish xaritasi: qaysi davlatlar yetakchi?
«Microsoft» baholariga ko‘ra, 2026-yil birinchi choragida Birlashgan Arab Amirliklari va Singapur sun’iy intellektdan foydalanish bo‘yicha dunyoda yetakchiga aylandi. AQSH esa eng yuqori 20 talikka ham kirmagan. O‘zbekistonning reytingdagi o‘rni ham yuqorida emas.
© Foto: thinkrealtySun’iy intellekt sohasida amerikalik kompaniyalar ustunlik qilayotgan bo‘lishi mumkin, ammo undan eng ko‘p foydalanayotgan mamlakatlar ancha kichik iqtisodiyotlarga ega davlatlardir.
«Visual Capitalist» tayyorlagan ushbu xarita «Microsoft» baholariga asosan, 2026-yilning birinchi choragida har bir mamlakatdagi mehnatga layoqatli aholining qancha qismi SI vositalaridan foydalanayotganini ko‘rsatadi. Hisob-kitobda oyiga kamida 90 daqiqa sun’iy intellektdan foydalanganlar inobatga olingan. Hozirda dunyo bo‘yicha mehnatga layoqatli kattalarning 17,8 foizi SIdan muntazam foydalanadi.
Birlashgan Arab Amirliklari katta farq bilan dunyoda birinchi o‘rinda turibdi – u yerda SIdan foydalanish darajasi 70 foizdan oshgan. Keyingi o‘rinni 63 foiz bilan Singapur egallagan.
Shu bilan birga, AQSH dunyodagi yetakchi SI kompaniyalarining vatani bo‘lishiga qaramay, eng yuqori 20 talikka ham kirmagan.
Yevropa ham SIdan foydalanishning yirik markaziga aylanmoqda. Jumladan, Norvegiya, Irlandiya, Fransiya, Ispaniya va Niderlandiyada SIdan foydalanish darajasi 40 foizdan yuqori.
Kichik iqtisodiyotlar AI poygasida oldinda
Reytinglar shuni ko‘rsatmoqdaki, dunyodagi eng ilg‘or SI modellarini yaratish har doim ham ularning kundalik hayotda keng qo‘llanilishini anglatmaydi.
Birlashgan Arab Amirliklari va Singapur kabi kichik iqtisodiyotlar markazlashgan raqamli strategiyalar va infratuzilmaga katta investitsiyalar orqali SIni biznes, ta’lim va davlat xizmatlariga tezroq joriy etmoqda.
Yevropaning kuchli natijalari asosan keng korporativ raqamlashuv, yuqori darajadagi keng polosali internet infratuzilmasi va juda raqamli mehnat muhiti bilan bog‘liq.
Bunga qarama-qarshi holda, ko‘plab rivojlanayotgan iqtisodlar hali sun’iy intellektni joriy qilishning dastlabki bosqichida turibdi. Bu esa global SI farqining kengayishiga olib kelmoqda va kelgusi o‘n yillikda mehnat unumdorligi hamda iqtisodiy raqobatbardoshlikni qayta shakllantirishi mumkin.
Amerika – ishlab chiqishda yetakchi, foydalanishda esa orqada
AQSH SIga investitsiya, infratuzilma va ilg‘or modellar yaratish bo‘yicha dunyoda yetakchi bo‘lsa-da, foydalanish darajasida 31,3 foiz bilan 20 dan ortiq davlatdan orqada qolmoqda.
Bunga asosiy sabablardan biri – masshtab. Keng ishchi kuchiga ega katta iqtisodiyotda SIni joriy qilish, Singapur yoki Birlashgan Arab Amirliklari kabi kichik va markazlashgan tizimli davlatlarga qaraganda ancha murakkab.
Shu bilan birga, bu holat yana bir muhim farqni ko‘rsatadi: ilg‘or modellar yaratish har doim ham ularning kundalik hayotda keng qo‘llanilishiga olib kelmaydi.
AQSHda ham SIdan foydalanish bir xil emas: texnologik markazlarda ko‘rsatkich yuqori, boshqa shtatlarda esa past.
Masalan, Vashington shtatida 22,4 foiz ishchilar SIdan foydalansa, Janubiy Dakotada bu ko‘rsatkich 13,1 foiz atrofida.
Osiyo – eng tez o‘suvchi mintaqa
Osiyoda SI eng tez tarqalayotgan bozorlar joylashgan. Janubiy Koreyada foydalanish 43,2 foizga o‘sgan – bu dunyodagi eng yuqori o‘sish ko‘rsatkichi.
Shuningdek Tailand, Yaponiya va Mo‘g‘uliston ham tez sur’atda o‘smoqda.
Xitoyda esa hozircha foydalanish 16 foiz atrofida, lekin aholi ko‘pligi tufayli hatto kichik o‘sish ham yuz millionlab yangi foydalanuvchilarni anglatishi mumkin.
SI joriy qilinishi yangi iqtisodiy tafovutni chuqurlashtirishi mumkin
Yuqoridagi xarita sun’iy intellektni tez sur’atda joriy etayotgan davlatlar va hali ortda qolayotgan mamlakatlar o‘rtasidagi global tafovut tobora kuchayib borayotganini ko‘rsatadi.
SIdan foydalanish darajasi yuqori bo‘lgan iqtisodiyotlar odatda bir nechta umumiy xususiyatga ega: kuchli internet infratuzilmasi, xizmat ko‘rsatish sohasi ustun bo‘lgan iqtisodiyot, yuqori raqamli savodxonlik hamda bulutli hisoblash va sun’iy intellekt ta’limiga katta investitsiyalar.
Ayni paytda, Afrikaning kam daromadli hududlari va Janubiy Osiyoning ayrim qismlari internetga kirish imkoniyati, qurilmalar narxi qimmatligi va biznes sohasida SIning cheklangan darajada joriy etilgani kabi to‘siqlarga duch kelmoqda.
Sun’iy intellekt kundalik ish jarayonlariga tobora chuqurroq kirib borar ekan, uni joriy qilishdagi farq kelasi o‘n yillikda qaysi davlatlar eng katta mehnat unumdorligi va iqtisodiy ustunlikka ega bo‘lishini belgilab berishi mumkin. Bu jarayon internetning ilk raqamli davrda global raqobatbardoshlikni qanday o‘zgartirganiga o‘xshash bo‘ladi.
