Logo

Kembrij lug‘ati 2026-yil so‘zini e’lon qildi

Кеча 20:493 дақиқа

Kembrij lug‘ati (Cambridge Dictionary) 2026-yilning eng asosiy so‘zi sifatida «human» (inson) so‘zini tanladi. Mutaxassislarning tushuntirishicha, sun’iy intellekt jadal rivojlanayotgan bugungi kunda odamlar aynan inson qo‘li bilan yaratilgan narsalarni va tabiiylikni ko‘proq qadrlay boshlagan.

Kembrij lug‘ati 2026-yil so‘zini e’lon qildi © Ijtimoiy tarmoqlar

Kembrij lug‘ati 2026-yilning eng ommalashgan so‘zi sifatida «human» (inson) so‘zini tanladi. Bunga sun’iy intellektning (SI) keng tarqalishi fonida jamiyatda inson omiliga va tabiiylikka bo‘lgan ehtiyojning ortishi sabab bo‘lgan.

Lug‘atning rasmiy sahifasida qayd etilishicha, tarix davomida «human» sifati odamlarni hayvonlar yoki mashinalardan ajratib ko‘rsatish uchun ishlatilgan bo‘lsa, endi u biror mahsulot yoki asarning sun’iy intellekt emas, balki aynan inson tomonidan yaratilganini anglatmoqda.

May oyida Kaliforniya universiteti (San-Diyego) tadqiqotchilari SI tizimlari Tyuring testidan o‘tganini ko‘rsatuvchi ilk empirik dalillarni e’lon qilgan edi. Unda GPT-4.5 bilan 15 daqiqalik matnli yozishmalarning 73 foizida SI «odam» deb baholangan.

So‘nggi yillarda kompaniyalar o‘z mahsulotlarida sun’iy intellektdan foydalanganini ochiq aytishga odatlangan edi. Biroq 2026-yilga kelib vaziyat butunlay o‘zgardi: endilikda kontent yoki mahsulot aynan inson tomonidan yaratilganini alohida ta’kidlash asosiy trendga aylandi.

«Forbes» va «Ogilvy» kabi yirik kompaniyalar biznes va media olamida «human premium» (inson mehnatining yuqori qadrlanishi) tushunchasi ommalashayotganini qayd etdi. «Economic Times» nashri esa bu jarayonni «Inson qo‘li bilan yaratilgan narsalar — bu yangi organik mahsulotdir» deya ta’rifladi. Ya’ni, bozorda sun’iy intellekt mahsulotlari ko‘payib ketgani sari, inson mehnati, uning e’tibori va hatto ijoddagi tabiiy kamchiliklar ham haqiqiylik belgisi sifatida yanada qadrlanmoqda.

Yangi atamalar: «humanmaxxing» va «friction-maxxing»

Joriy yilda lug‘atga inson tabiati bilan bog‘liq ikkita yangi atama kiritildi. Tadbirkor Kristian Angermayyer tomonidan o‘ylab topilgan «humanmaxxing» so‘zi — fitnes-trekerlar va turli qo‘shimchalar yordamida insonning jismoniy imkoniyatlarini, salomatligi hamda umrini maksimal darajaga ko‘tarish amaliyotini anglatadi.

Ikkinchi atama — «friction-maxxing» esa raqamli qaramlikdan qutulish maqsadida kundalik yumushlarni ataylab qiyinroq (yoki noqulayroq) usulda bajarishni bildiradi.

Masalan, qaysi restoranga borishni sun’iy intellekt algoritmlaridan emas, do‘stlardan so‘rash yoki qaydlar yozish uchun telefon ilovalaridan voz kechib, oddiy qog‘oz va ruchkadan foydalanish. Bu orqali odamlar texnologiyalarga tobelikni kamaytirishga intilmoqda.

Sport va ko‘ngilochar sanoatning sun’iy intellektga qarshi kurashi

2026-yilda sport va ko‘ngilochar sanoat vakillari ham sun’iy intellektga qarshi jiddiy kurash olib bordi.

Xususan, FIFA Jahon chempionatida futbolchilarning raqamli tana skanlari orqali yaratilgan SI-avatarlari video-hakamlar (VAR) tizimida qo‘llanildi.

Bu texnologiya inson xatosini kamaytirgan bo‘lsa-da, muxlislar o‘yindagi haqiqiy «insoniy tabiiylik va jo‘shqinlik» yo‘qolganini keskin tanqid qilishdi.
Shuningdek, madaniyat va san’at sohasida ham qator cheklovlar o‘rnatildi:

• Mart oyida Elton Jon va Keyt Bush kabi mashhur san’atkorlarning keskin qarshiligi ortidan, Buyuk Britaniya hukumati SI kompaniyalariga mualliflik huquqi bilan himoyalangan materiallardan ruxsatsiz foydalanishga imkon beruvchi rejalarini bekor qildi.

• Aprel oyida «Jazz Is Dead» kompaniyasi musiqaning sun’iy intellekt emas, balki odamlar tomonidan yaratilganini tasdiqlovchi «Played By Humans» (Insonlar ijrosida) tashabbusini ishga tushirdi.

• AQSH Kinoakademiyasi esa «Oskar» mukofotiga da’vogarlik qilish uchun filmdagi rollar aynan insonlar tomonidan ijro etilishi va ssenariylar to‘liq odamlar tomonidan yozilishi shartligini qat’iy belgilab qo‘ydi.

Ekzistensial xavf: Sun’iy intellekt insoniyatga tahdidmi?

Yil davomida sun’iy intellektning insoniyat kelajagiga tahdidi haqidagi bahs-munozaralar yanada kuchaydi.

Sentyabr oyida «Anthropic» kompaniyasi tadqiqotchisi Jeykob Kokson SIning insoniyatni yo‘q qilib yuborish xavfidan jiddiy xavotirga tushib, o‘z lavozimini tark etdi.

Sun’iy intellektning «otasi» sanalgan taniqli olim Jeffri Xinton esa yaqin o‘n yil ichida SI insoniyatni yo‘q qilish ehtimolini 10 foizga baholadi.

Vaziyatning naqadar jiddiyligini iyul oyida 700 ta «OpenAI» agentlari «Hugging Face» kompaniyasiga kiberhujum uyushtirgani ham ko‘rsatib turibdi.

«Sun’iy intellekt so‘nggi yillarda hayotimizga asta-sekin kirib kelayotgan edi, ammo bu yil u tom ma’noda hamma joyni egalladi. Aynan shu holat bizni hayotimizdagi inson omili va uning qadrini qayta ko‘rib chiqishga undadi», - dedi Kembrij lug‘ati bosh muharriri Kolin Makintosh.

Теглар

Мавзуга оид